مسأله حجاب اسلامی، چالش دین و قانون

مقاله علامه مرجع آیت الله العظمی سید محمد حسین فضل الله

در روزنامه لبنانی الحیاه

هنوز هم مسأله حجاب اسلامی در اروپا یک مسأله بحث برانگیز می‌باشد. هنوز هم مجادلاتی پیرامون قانونی که هدف آن منع استفاده از حجاب در مدارس است وجود دارد. آنان حجاب را یک نماد دینی می‌شمارند که با گرایش سکولار غرب هم‌خوانی ندارد. قانون منع استفاده از حجاب که در فرانسه به تصویب رسید، موجی از جدالهای فرهنگی و سیاسی را دامن زد.

این وضعیت ناگوار به بعضی از کشورهای اسلامی غرب‌زده هم گسترش یافته است. ترکیه اولین کشور با اکثریت مسلمان بود که ورود زنان با حجاب را به مدارس رسمی و دانشگاه‌ها و مؤسسات دولتی و از جمله پارلمان این کشور ممنوع کرد. این مسأله در شرایط دشوار سیاسی و اجتماعی اتفاق افتاد. تنها دلیل آنان ترس از این پدیده اسلامی نسبت به سلامت نظام سکولار ترکیه بود. این مسأله اخیراً در تونس به شکل تندی مطرح شده است و دلیل آن را هم مانع ملی دانسته‌اند. به عبارت دیگر مسؤولان تونسی حجاب را پدیده‌ای وارداتی یا حالتی طائفه‌ای و بی‌ارتباط با اسلام دانسته‌اند. در این باره ذکر چند ملاحظه ضروری است:

۱- این نوع جهت‌گیری منفی نسبت به حجاب، نوعی فشار آوردن به زنان مسلمان با حجاب است و محدودسازی آزادهای فردی و اجتماعی به شمار می‌آید. در حالی که این حق انسان است که نوع لباس خود را خودش انتخاب کند. خصوصاً اگر این مسأله نوعی التزام دینی به شمار آید که انسان نمی‌تواند آن را زیر پا بگذارد. حجاب اسلامی یک حکم شرعی الزامی است که زن مسلمان باید بدان پای‌بند باشد.

۲- حجاب در حالی به عنوان یک نماد دینی مطرح می‌شود که چنین برخورد شدیدی را در قبال نمادهای ادیان دیگر شاهد نیستیم. این مسأله حاکی از عقده لجام گسیخته غربی‌ها علیه اسلام در رابطه با التزام‌های زنان مسلمان ساکن در اروپا به شمار می‌آیند. این مسأله در شرایطی اتفاق می‌افتد که به خاطر متهم شدن اسلام و مسلمانان به تروریسم، موجی از حساسیت ضد اسلامی در اروپا گسترش یافته است. این امر باعث گردیده است که بانوان محجبه مسلمان از پوشیدن حجاب احساس ترس کنند. چرا که حجاب ویژگی دینی و اسلامی را نشان می‌دهد و ممکن است در بعضی از کشورها و جوامع غربی، گرفتار نوعی تعدی مادی و معنوی شوند.

۳- این که گفته شده است حجاب یک پدیده وارداتی است. نشان از جهل اینان نسبت به دین و تاریخ دارد. چرا که از ابتدای شکل‌گیری دعوت اسلامی در مدینه، حجاب وجود داشته است و زنان مسلمان از زمانی که آیه حجاب نازل شد، همواره حجاب داشته و در رفتار شرعی خود بدان پای‌بند بوده‌اند. این مسأله در تمام سرزمین‌های اسلامی وجود داشته است. پس چه معنا دارد که حجاب پدیده‌ای طائفه‌ای به حساب آید، در حالی که همگان می‌دانند حجاب پدیده‌ای اسلامی است و هیچ وقت مسلمانان آن را از دیگران نگرفته‌اند؟ اگر چه بعضی از ملت‌های غیر اسلامی به عنوان سنت ملی یا دینی حجاب داشته‌اند، به معنای آن نیست که حجاب اسلامی از آنها گرفته شده است و التزام شرعی به آن از این مسأله ریشه گرفته باشد.

۴- مسأله حجاب از جمله مسؤولیت‌های اجتماعی دولت نیست. بلکه یک مسأله کاملاً شخصی است که به آزادی انسان در انتخاب نوع لباس بستگی مربوط می‌شود. مثل تمام آزادی‌های فردی و خصوصی دیگر. جالب این که بعضی از مسؤولان بعضی دولتها از رعایت شرم و حیا در لباس حرف می‌زنند ولی هیچگاه جلوی کسانی را که در مراکز اجتماعی یا سیاحتی، این مسأله را رعایت نمی‌کنند، نمی‌گیرند. این مسأله نشان می‌دهد که قضیه به هیچ وجه جنبه قانونی برای حفاظت از اخلاق ندارد. بلکه یک سنت کاملاً غربی در شیوه زندگی به شمار می‌آید. آنان با این کارهای خود می‌خواهند که از سنت‌های اسلامی رها شوند و از این بابت تأیید غربی‌ها را بدست آورند.

۵- اگر منظور از قانون منع حجاب در مدارس، تأثیر ناخوشایندی باشد که زن باحجاب در روان سایر دانش‌آموزان می‌گذارد، حرفی بی‌پایه است. چرا که ملتزمان به حجاب می‌توانند بگویند که برداشتن حجاب تأثیر منفی روی روان آنان به جای می‌گذارد. علاوه بر این باید توجه داشت که این مسأله به کلاسهای درس منحصر نمی‌شود، بلکه تمام جاهایی را که مردم آزادی‌های عمومی را اعمال می‌کنند، در بر می‌گیرد. مردم به این تنوع عادت کرده‌اند. این تنوع یک نماد تمدنی است. درست مثل لباسهای بومی ملتها.

۶- جلوگیری از ورود دختران با حجاب به مدارس و دانشگاه‌ها با قانون آزادی‌ها و دموکراسی منافات دارد و اگر فرصت ورود به مدارس خاص اسلامی برایشان وجود نداشته‌ باشد، جلوی پیشرفت تحصیلی آنان گرفته می‌شود و این یک مسأله غیرانسانی است.

۷- تنوع دینی در جامعه یک مسأله تمدنی است و بر همزیستی تمدنهای مختلف تأکید می‌ورزد و نشان از ارتباط فرهنگی و گفتگوی ادیان گوناگون دارد. این مسأله باعث می‌شود که نسبت به ادیان گوناگون شناخت بهتری حاصل شود و جامعه به سمت شناخت دقیق‌تر از ادیان پیش برود.

جالب‌تر اینکه منع حجاب در ایالات متحد آمریکا که بر آزادی‌های فردی متدینین تأکید دارد، راهگشا نبوده است. چرا که در آمریکا مردم عقده تاریخی نسبت به اسلام ندارند. در حالی که اروپایی‌ها در فرهنگ خود چنین عقده‌ای را نسبت به اسلام دارند. همین مسأله باعث گردیده است که رهروان آنها در کشورهای اسلامی برای این که خود را شبیه آنان کنند و تأیید متمدن شدن خود را از اروپایی‌ها بگیرند، در حالی که آزادی‌های سیاسی و حقوق مدنی مردم خود را رعایت نمی‌کنند، به این کار مبادرت بورزند.

۸- ما اعتقاد داریم که زن مسلمان با جنبه انسانی و نه با جنبه زنانگی تحریک آمیز خود تبارز پیدا می‌کند و حجاب برای زندگی زناشویی یا در مجموعه‌های زنانه هیچ مشکلی ایجاد نمی‌کند.

۹- جالب اینکه سردمداران فشار به زنان ملتزم، چنین استدلال می‌کنند که ورود آزادانه زنان با حجاب به مدارس و دانشگاه‌ها و نهادهای رسمی با نظام سکولار منافات دارد. در حالی که این استدلال دقیق نیست. زیرا نظام سکولار مبتنی بر التزام دینی دانش آموزان و دانش‌جویان نیست. خصوصاً که نظام سکولار به هیچ وجه آزادی‌های دینی را تحت فشار قرار نمی‌دهد، بلکه دین را به عنوان مبنای حکومت و قانون دولت به رسمیت نمی‌شناسد. از سوی دیگر التزام در عرصه‌های عمومی برای مردم بسیار حساس‌تر از التزام به آن در بعد تربیتی می‌باشد.

۱۰- قوانین منع حجاب برای دختران دانش‌آموز مدارس، یک فشار نژادپرستانه است که به هیچ وجه با دموکراسی هم‌خوانی ندارد و نوعی تنفر سیاسی علیه نظام سکولار را در بین مردم ایجاد می‌نماید.

در انتها ما به این کشورهای اسلامی نصیحت می‌کنیم که این قانون غیر انسانی را ملغی کنند و در راستای بالا بردن سطح فرهنگی مردم گام بردارند و به سوی ارزشهای اسلامی و انسانی آغوش بگشایند که مبتنی بر اخلاق است. این اخلاق است که انسان را به سوی معنویت سوق می‌دهد، در این فضای معنوی انسان با کسی که اختلاف دارد بر اساس شناخت و ارتباط و رویکرد برخورد می‌نماید.

از دولت‌های اروپایی که ممکن است زمزمه‌های حجاب ستیزانه در آن‌ها وجود داشته باشد، می‌خواهیم که بر مبنای باور به آزادی‌های عمومی که برای نظام خود انتخاب کرده‌اند، از این روش غیر انسانی در قبال زنان مسلمان ملتزم دست بردارند.

علاوه بر این مسلمانان امروز یک بخش بزرگ از جامعه اروپایی را تشکیل می‌دهند. بدین ترتیب کسانی که دنبال سوء استفاده از این مشکلات خاصی برای ایجاد بعضی حالت‌های منفی که به هیچ وجه به نفع جامعه نیست، فرصت لازم را پیدا نمی‌کنند.

ما به گفتگویی متمدنانه دعوت می‌کنیم که در آن پیروان ادیان و تمدن‌های گوناگون یکدیگر را درک کنند. پشت‌سر این التزام‌ها، دیدگاه‌های فکری و فرهنگی بسیاری وجود دارد. چنین گفتگویی می‌تواند سلامت روحی و فرهنگی و اجتماعی را برای جامعه به ارمغان بیاورد.

منبع: روزنامه لبنانی الحیاه. ۸ شوال ۱۴۲۷ ه‍ برابر با ۳۰ اکتوبر 2006م.