بسم الله الرحمن الرحیم

خطبه‌های نماز جمعه بیروت به امامت علامه سید علی فضل‌الله

۴ مهر ۱۴۰۴ برابر با ۲۶ سپتامبر 2025م و ۳ ربیع الثانی ۱۴۴۷

ارزش شکیبایى در رویارویى با چالش‌ها و دست‌یابى به پیروزى

خطبه اول

خداوند سبحانه و تعالی می‌فرماید: «وَلَنَبْلُوَنَّکُم بِشَیْءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ * الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِیبَهٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ * أُولَٰئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَرَحْمَهٌ وَأُولَٰئِکَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ» صدق الله العظیم.

مسلّح شدن به شکیبایى

آیه‌اى که تلاوت کردیم به حقیقتى اشاره دارد که نباید از ذهن ما و ذهن همه‌ى کسانى که بر این زمین‌اند غایب بماند؛ و آن این است که زندگى‌اى که در آن به سر مى‌بریم همیشه راهى هموار و مفروش به گل و شکوفه نخواهد بود و به همه‌ى خواسته‌ها و آرزوهایمان پاسخ نخواهد داد، بلکه در آن در معرض بلاها و آزمایش‌ها و چالش‌هایى خواهیم بود که ممکن است به ترس یا گرسنگى، یا کاستى در اموال و جان‌ها و میوه‌ها بینجامد و چه بسا آنان را به ناامیدى بکشاند.

از این‌رو خداوند ما را فراخواند که در آن به شکیبایى مسلّح شویم؛ آنجا که فرمود: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ»، و به سفارش کردن به آن در کنار سفارش به حق فراخواند؛ آنجا که فرمود: «وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ». و رسول خدا (ص) آن را نشانه‌ى ایمان و یکى از مظاهر آن شمرده است؛ از این‌رو هنگامى که از او خواستند ایمان را تعریف کند، فرمود: «الصّبر»، زیرا بدون آن انسان نمى‌تواند به ایمان برسد، یا با چالش‌هایى که به سبب ایمانش با آنها روبه‌رو مى‌شود مقابله کند، یا به هدف‌هایى که خداوند از مؤمنان به خود مى‌خواهد دست یابد. و از امیرالمؤمنین (ع) روایت شده است: «الصَّبر فی الأمور بمنزله الرّأس من الجسد، فإذا فارق الرّأس الجسد فسد الجسد، وإذا ذهب الصّبر ذهب الإیمان؛ شکیبایى در امور همچون سر است نسبت به بدن؛ پس هرگاه سر از بدن جدا شود بدن تباه مى‌گردد، و هرگاه شکیبایى برود ایمان نیز از میان مى‌رود». و از آن حضرت روایت شده که مردم را خطاب کرد: «أیّها النّاس، علیکم بالصّبر، فإنّه لا دین لمن لا صبر له؛ اى مردم، بر شما باد شکیبایى؛ زیرا دینى نیست براى کسى که شکیبایى ندارد».

با شکیبایى هدف‌ها تحقق مى‌یابند

شکیبایى به معناى آنچه برخى مى‌پندارند نیست؛ دعوت به خضوع و تسلیم و پذیرش وضع موجود، حتى اگر ستمگر یا فاسد یا جنایتکار باشد؛ چیزى که هیچ پیوندى با شکیبایى ندارد. بلکه به این معناست که خردت با تو بماند و هنگام رویارویى با فشارها و چالش‌هایى که ممکن است تو را بلرزاند، از ایمانت جدا نشوى؛ چنان‌که همه‌ى این چالش‌ها تو را به عقب‌نشینى از اصول و ارزش‌هایت نکشاند، یا تسلیم شهوت‌ها و غریزه‌ها و هیجان‌هایت نسازد و بدین‌سان بتوانى با آگاهى و بررسى و برنامه‌ریزى، و متناسب با ایمان و ارزش‌ها و اصولت، با هر آنچه برایت پیش مى‌آید روبه‌رو شوى.

و هر کس تاریخ پیامبران و رسولان را دنبال کند، درمى‌یابد که شکیبایى همان ارزشى است که براى دست‌یابى به هدف‌هایشان از آن یارى جستند؛ هنگامى که با دشنام و ناسزا یا تبعید یا محاصره روبه‌رو مى‌شدند، یا جنگ‌ها بر آنان تحمیل مى‌گشت.

و این همان چیزى است که خداوند سبحانه و تعالى به آن اشاره کرده است؛ آنجا که فرمود: ﴿وَکَأَیِّن مِّن نَّبِیٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّیُّونَ کَثِیرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَکَانُوا وَاللَّهُ یُحِبُّ الصَّابِرِینَ»، «وَمَا کَانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَن قَالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِی أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ * فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْیَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَهِ وَاللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ» و در آیه‌ى دیگرى فرمود:«وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّهً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَکَانُوا بِآیَاتِنَا یُوقِنُونَ».

و خداوند سبحانه و تعالى به آنچه شکیبایى هنگامى که در نبرد هستیم به آن مى‌انجامد اشاره کرده است؛ فرمود:«إِن یَکُن مِّنکُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ وَإِن یَکُن مِّنکُم مِّائَهٌ یَغْلِبُوا أَلْفًا مِّنَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا یَفْقَهُونَ» و در آیه‌ى دیگرى فرموده است: «وَإِن تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا یَضُرُّکُمْ کَیْدُهُمْ شَیْئًا»؛ پس شکیبایى همان چیزى است که دشمن را از رسیدن به هدف‌هایش باز مى‌دارد.

جایگاه شکیبایان در آخرت

این همان چیزى است که در دنیا مى‌بینیم. اما در صحنه‌ آخرت، خداوند عزّ و جلّ جایگاه شکیبایان و منزلت بلند آنان را نزد خود بیان مى‌کند و مى‌فرماید: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُوا الْجَنَّهَ وَلَمَّا یَأْتِکُم مَّثَلُ الَّذِینَ خَلَوْا مِن قَبْلِکُم مَّسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُوا حَتَّىٰ یَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَىٰ نَصْرُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِیبٌ»؛ آنجا که روشن ساخت راه بهشت جز پس از شکیبایى و استوارى در برابر لرزش‌ها و چالش‌ها نیست؛ چالش‌هایى که چه بسا به آنجا برسد که پیامبر و مؤمنان همراه او از خداوند یارى بخواهند تا پیروزى را بر آنان نازل کند و پس از آن مسلمانان شکیبا را به رحمت و بهشت و پیروزى بشارت داد. و این همان چیزى است که خداوند متعال در آیه‌ى دیگرى فرموده است: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُوا الْجَنَّهَ وَلَمَّا یَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِینَ جَاهَدُوا مِنکُمْ وَیَعْلَمَ الصَّابِرِینَ».

و فرمود:  «وَبَشِّرِ الصَّابِرِینَ * الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِیبَهٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ * أُولَٰئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَرَحْمَهٌ وَأُولَٰئِکَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ»، و در آیه‌ى دیگرى فرموده است: «إِنَّمَا یُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُم بِغَیْرِ حِسَابٍ»، و در آیه‌ دیگرى آمده است: «إِنِّی جَزَیْتُهُمُ الْیَوْمَ بِمَا صَبَرُوا أَنَّهُمْ هُمُ الْفَائِزُونَ». «وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّهً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا ۖ وَکَانُوا بِآیَاتِنَا یُوقِنُونَ».

تربیت بر شکیبایى

عزیزان، آنچه در بسیارى از آنچه در واقعیت زندگى‌مان مى‌گذرد از آن رنج مى‌بریم، نبود شکیبایى است. ما رنج مى‌بریم زیرا بر شهوت‌ها و خواسته‌هایمان، بر طمع‌ها و هیجان‌هایمان و بر واکنش‌هایمان هنگامى که دیگران به ما بدى مى‌کنند شکیبایى نمى‌ورزیم؛ چیزى که رابطه‌ى ما را با خداوند تباه مى‌سازد هنگامى که از او فرمان نمى‌بریم و نافرمانى مى‌کنیم.

نبود شکیبایى علت تنش‌ها و مشکلاتى است که درون خانه‌ها، یا در میان خویشاوندان یا همسایگان، و درون محله و روستا و شهر، یا در سطح میهن مى‌بینیم؛ و همان است که ما را به ضعفى مى‌کشاند که هنگام رویارویى با چالش‌ها در آن به سر مى‌بریم، و ما را به دست برداشتن از ارزش‌ها و اصولمان و از عزّت و کرامتمان وامى‌دارد.

این ایجاب می‌کند که ما با خودمان تمرین کنیم و خویشتن را بر ارزش شکیبایى تربیت نماییم؛ چنان‌که بر طاعت و نیفتادن در معصیت شکیبا باشیم، بر تحمّل ناگوارى‌ها، بر گشاده‌دلى و نیفتادن هنگام بلا، و هنگامى که با چالش‌ها روبه‌رو مى‌شویم؛ و آن را درون جامعه‌مان تقویت کنیم و به آن سفارش کنیم. جامعه‌اى که شکیبایى نورزد به‌زودى فرو مى‌افتد و دست‌کارى‌اش براى کسانى که با برانگیختن هیاهوهاى رسانه‌اى، یا فشار بر امنیت و نیازها و خواسته‌هایش، خیر آن را نمى‌خواهند آسان مى‌شود؛ و باید در این راه از آگاهى به آنچه شکیبایى در دو صحنه‌ى دنیا و آخرت به آن مى‌انجامد و از یقین به آنچه خداوند وعده داده که هر کس شکیبایى پیشه کند او را شکیبا سازد، یارى جوییم و به آنچه که پیامبران دعا مى‌کردند، دعا کنیم: «رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا، وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا، وَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ». خداوند دل‌هاى ما و شما را به سوی حق ببرد و به ما و شما شکیبایى الهام کند.

خطبه دوم

بسم الله الرّحمن الرّحیم

ای بندگان خدا، شما و خودم را به آنچه خداوند سبحانه و تعالى به داوود (ع) سفارش کرد، توصیه مى‌کنم؛ هنگامى که به او فرمود: به نزد خلاده دختر اوس برو و او را به بهشت بشارت ده و او را آگاه کن که او همسر تو در بهشت است. پس نزد او رفت و در زد. بیرون آمد و گفت: آیا درباره‌ى من چیزى نازل شده؟ گفت: آرى. گفت: چیست؟ گفت: خداوند متعال به من وحى کرد و خبر داد که تو همسر من در بهشتى و باید تو را به بهشت بشارت دهم. گفت: یا نام من با نام دیگری اشتباه شده؟ گفت: تو همانى. مى‌خواهم بگویى چه چیز تو را به آنچه رسیده‌اى رسانده است. گفت: به تو مى‌گویم که هرگز درد و رنجى، هرچه باشد، بر من نازل نشد و هیچ زیان و نیاز و گرسنگى، هرچه باشد، بر من فرود نیامد مگر آن‌که بر آن شکیبایى ورزیدم و از خداوند نخواستم آن را از من بردارد تا آن‌که خداوند آن را به عافیت و گشایش تبدیل کند، و براى آن جایگزینى نطلبیدم، و بر آن خدا را سپاس گفتم و ستایش کردم. داوود (ع) گفت: پس به همین به آنچه رسیده‌اى رسیدى.

عزیزان، ما بیش از هر چیز نیازمند این ارزشیم که ما را بر بلاى خداوند شکیبا مى‌سازد و به قضاى او راضى مى‌گرداند و برایش جایگزینى نمى‌بینیم؛ و بدین‌سان نیرومندتر و تواناتر بر رویارویى با چالش‌ها مى‌شویم.

تجاوزى مداوم و ایستادگى

از تجاوز صهیونیستى مداوم به لبنان از یک سال پیش آغاز می‌کنیم؛ تجاوزى که متوقف نشده و به نظر نمى‌رسد متوقف شود، با وجود توافقى که با او صورت گرفت و با ضمانت‌هاى بین‌المللى و التزام دولت لبنان و همراه آن مقاومت به همه‌ى بندهایش همراه بود؛ بلکه دشمن از طریق آن مى‌کوشد آنچه را در جنگ نتوانست به دست آورد محقق سازد: یعنی اشغال و ویرانى نظام‌مند روستاهاى مرزى، و عملیات ترور و بمباران مواضع؛ چیزى که نمونه‌هایش را در هفته‌ گذشته در کشتارى دیدیم که جان خانواده‌اى جنوبى را گرفت و سه کودک همراه پدرشان به شهادت رسیدند؛ در قالب فشار بر مردم این منطقه و بازداشتن آنان از بازگشت زندگى طبیعى به آن، پس از آن‌که اصرارشان را بر چسبیدن به سرزمینشان و ماندن در آن دیدند؛ چیزى که دشمن آن را چالشى براى خود مى‌شمارد. در اینجا باید ایستادگى و استوارى مردم نوار مرزى را ستایش کنیم؛ کسانى که بار دیگر میزان دلبستگى‌شان به سرزمینشان و دوستى‌شان با آن و آمادگى‌شان را براى تحمّل فداکارى‌ها در راه آن تأیید مى‌کنند.

نیز باید از همه‌ى تلاش‌هایى که براى تضمین این بازگشت صورت مى‌گیرد یاد کنیم؛ در عین حال بار دیگر از دولت لبنان مى‌خواهیم که به این منطقه توجه کند و نقش مورد انتظار را در تأمین همه‌ى نیازهاى لازم براى بازگشت این مردم به سرزمینشان و استوارى در آن و آبادانى‌اش ایفا نماید.

تهدید لبنان توسط آمریکا

و در همین موضوع مى‌مانیم تا بر سخن خطرناکى که از سوى فرستاده‌ى آمریکایى صادر شد درنگ کنیم؛ سخنى که خطاب به دولت لبنان گفت و آن را به کوتاهى و چشم‌پوشى از تلاش مقاومت براى بازیابى توانایى‌هایش متهم ساخت و گفت که دولت به سخن گفتن بسنده مى‌کند بدون این که عملی انجام دهد، چون در خلع سلاح مقاومت شتاب نکرده است؛ بدون آن‌که پیامدهاى آن را بر داخل لبنان و آرامش مدنى در نظر گیرد، و بدون آن‌که هیچ تلاشى براى واداشتن دشمن به انجام آنچه بر عهده‌اش است ، یعنی متوقف ساختن تجاوزاتش و عقب‌نشینى از سرزمین‌هایى که طبق توافق اشغال کرده ،انجام دهد؛ و با اعلام دشمنى با بخشى وزن‌دار از لبنانى‌ها که نقش و حضورشان درون دولت و در سطح مردمى است. این نشان از فشارى دارد که ممکن است بر دولت لبنان براى تسلیم ساختنش وارد آید، و از پوششى که به رژیم صهیونیستى داده شده تا دستش را در تجاوز به لبنان باز بگذارد.

وحدت در برابر خطرها

بر لبنانى‌هاست که در این مرحله بیش از پیش بر وحدت داخلى توجه کنند؛ به‌ویژه کسانى که در جایگاه مسئولیت‌اند. ما امیدوار بودیم هیچ تصمیمى صادر نشود که به تنش داخلى ناخواسته بینجامد، و ویژگى رویدادى که بر صخره‌ى روشه رخ داد ،از ماهیت مناسبت و ویژگى‌اش و جایگاه کسانى که مناسبت براى آنان بود ،در نظر گرفته شود، و به روحیه کسانى که هنوز از آتش دشمن صهیونیستى و تجاوزاتش مى‌سوزند، آسیب نرسد؛ در عین حال دعوت می‌کنیم که آنچه رخ داد از مرزهاى آن فراتر نرود. و ما در این زمینه همچنان بر خردمندان و آگاهان و دلسوزان این وطن حساب مى‌کنیم تا پیامدهاى آنچه رخ داد را درمان کنند؛ در زمانى که بیش از هر چیز نیازمند تقویت وحدت اسلامى و ملى هستیم تا از بهره‌بردارى از آنچه رخ داد توسط کسانى که خیر این کشور را نمى‌خواهند جلوگیرى شود.

ما از لبنانى‌ها مى‌خواهیم که بیش از پیش از خطرهایى که بر آنچه در منطقه مى‌گذرد مترتب است آگاه باشند؛ خطرهایى که دشمن در آنها مى‌کوشد از توان نظامى و موقعیت برتر و پوشش آمریکایى‌اى که از آن برخوردار است بهره گیرد تا شرایط خود را بر کشورهاى منطقه تحمیل کند و آنها را به توافق‌هاى امنیتى‌اى وارد سازد که به سود او و به زیان کلّ منطقه باشد. و این جز با حاضر ساختن لبنانى‌ها به جایگاه‌هاى قدرت خود و از دست ندادن وحدتشان که همچنان سوپاپ اطمینان این کشور است، ممکن نمى‌شود.

انزواى رژیم صهیونیستى

بر آنچه اخیراً در سازمان ملل متحد رخ داد درنگ مى‌کنیم؛ حمایت گسترده‌اى از دولت فلسطین که به انزواى بین‌المللى بیشتر رژیم صهیونیستى انجامید.

ما در آنچه رخ داد زایش فضاى سیاسى بین‌المللى پشتیبان آرمان فلسطین را مى‌بینیم و امیدواریم این گام به تحقق آرزوهاى مردم شکیباى فلسطین براى زندگى در آزادى و کرامت و عزّتى که شایسته‌ى آنند بینجامد؛ در سایه‌ى دولتى که ما همواره آن را در همه‌ى فلسطین، از دریا تا رود، مى‌بینیم.

فشار براى متوقف ساختن جنگ نسل‌کشى

به فلسطین اشغالى مى‌رسیم تا از کشورهاى عربى و اسلامى بخواهیم که با تمام توان فشار آورند تا نسل‌کشى‌  مردم فلسطین و آواره‌سازى باقى‌ماندگان آن متوقف گردد. ما اطمینان داریم که این کشورها مى‌توانند گام‌هاى عملى بردارند که به توقف اقدامات دشمن و تجاوزاتش در غزّه و کرانه‌ى باخترى یکسان بینجامد؛ پس از اجماع تقریباً جهانى‌اى که با حمایت کشورهاى آن از مردم فلسطین حاصل شد.

در حالى که ایستادگى مردم را ستایش مى‌کنیم که هر روز با وجود کمبود امکانات و توانایى‌ها، نمونه‌اى از الگو در رویارویى با دشمن ارائه مى‌دهد و در اینجا از مواضع پشتیبان این مردم استقبال مى‌کنیم؛ به‌ویژه کسانى که امروز مى‌کوشند محاصره‌ى غزّه را بشکنند، از طریق ناوگان بزرگى از کشتى‌ها که با وجود هدف قرار گرفتن از سوى دشمن به مسیر خود ادامه مى‌دهد؛ چیزى که نشان از وجود وجدان‌هایى دارد که هنوز در این جهان زنده‌اند و باید بر تقویت آنها حساب کرد.

سالگرد تجاوز به لبنان

سرانجام، در سالگرد گذشت یک سال از جنگ تجاوزکارانه‌ى صهیونیستى بر لبنان و ویرانى بزرگى که در جنوب و بقاع و ضاحیه بر جاى گذاشت، درنگ مى‌کنیم تا هزاران شهیدى را که به پیمانى که با خداوند بستند صادق بودند به یاد آوریم؛ شهیدانى که در یارى ستمدیدگان در سرزمینشان، در پاسدارى از وطنشان و نگهداشت عزّت و کرامتش، و در این‌که دشمن جایگاهى در آن نداشته باشد، صادق بودند؛ و در رأس آنان دو شهید عزیز سید حسن نصرالله و سید هاشم صفى‌الدین است که با شهادتشان نمونه‌اى از شجاعت و فداکارى و ایثار ارائه دادند؛ چیزى که پیروزى‌ها و عزّتى که براى وطن و امت آفریدند و مواضعى که در آنها استوار ماندند و تا شهادت ترکشان نکردند، بر آن گواهى مى‌دهد. و شهداى زنده‌ى مجروح و شکیبا و خانواده‌هاى شهدا را فراموش نمى‌کنیم، و مردم سرافراز فداکار و شکیباى خود را که با وجود آنچه از آوارگى و ویرانى رنج برده‌اند و هنوز مى‌برند، بر اصول و اراده و ارزش‌ها و عزم استوار خود پایدار مانده‌اند.