بسم الله الرحمن الرحیم
خطبه‌های نماز جمعه بیروت به امامت علامه سید علی فضل‌الله
۲۲ آبان ۱۴۰۵ برابر با ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ و ۳ جمادی الثانی ۱۴۴۸
حضرت فاطمه زهرا (س): الگویی الهام‌بخش در ایمان و اخلاق
خطبه اول
خداوند سبحانه و تعالى در کتاب عزیز خود فرموده است: «إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا» صدق الله العظیم.
سالروز وفات حضرت زهرا (س)
در سوم ماه جمادی‌الثانی، یاد رحلت بانوی راستین و پاک، حضرت فاطمه زهرا (س)، سرور زنان جهان، به سوی پروردگارش را گرامی می‌داریم؛ بانویی که این آیه کریمه درباره ایشان نازل شده است. ایشان زندگی خود را در عبادت، بخشش و نیکوکاری، یاری رساندن به مردم، بر دوش کشیدن دغدغه‌های آنان و کاستن از رنج‌هایشان سپری کرد.
این رحلت، درد و اندوهی بزرگ در قلب امیرالمؤمنین (ع)، در دل فرزندان ایشان، زینب، ام‌کلثوم، حسن و حسین (ع)، و نیز در قلب همه مسلمانان بر جای گذاشت؛ مسلمانانی که با رحلت ایشان، آن سرچشمه سرشار از محبتی را از دست دادند که حضرت به آنان ارزانی می‌داشت، و از مراقبت و آغوش پرمهری محروم شدند که همواره نسبت به آنان دریغ نمی‌کرد.
امیرالمؤمنین (ع) هنگامی که در کنار پیکر پاک ایشان ایستاده بود، در حالی که اشک از چشمانش سرازیر می‌شد، با این سخنان اندوه خود را بیان کرد: « قَدْ عَزَّ عَلَیَّ مُفَارَقَتُکِ وَ تَفَقُّدُکِ إِلَّا أَنَّهُ أَمْرٌ لَا بُدَّ مِنْهُ وَ اللَّهِ جَدِّدْتِ عَلَیَّ مُصِیبَهَ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ قَدْ عَظُمَتْ وَفَاتُکِ وَ فَقْدُکِ فَ إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ مِنْ مُصِیبَهٍ مَا أَفْجَعَهَا وَ آلَمَهَا وَ أَمَضَّهَا وَ أَحْزَنَهَا هَذِهِ وَ اللَّهِ مُصِیبَهٌ لَا عَزَاءَ لَهَا وَ رَزِیَّهٌ لَا خَلَفَ لَهَا؛ جدایی از تو و از دست دادن تو بر من بسیار گران است؛ اما این امری است که چاره‌ای از آن نیست. به خدا سوگند، با رحلت تو مصیبت رسول خدا (ص) برای من دوباره تازه شد. وفات و فقدان تو بسیار بزرگ و سنگین است. پس ما از آنِ خداییم و به سوی او بازمی‌گردیم؛ در برابر مصیبتی که چه جان‌سوز، دردناک، سوزاننده و اندوه‌بار است! به خدا سوگند، این مصیبتی است که تسلایی برای آن نیست و سوگی است که هیچ جایگزینی ندارد.»
در این مناسبت اندوه‌بار، به برخی از مطالبی که در سیره آن حضرت آمده است، می‌پردازیم.
خودداری از آزار همسایه
نقل شده است مردی نزد حضرت زهرا (س) آمد و به ایشان گفت: ای دختر رسول خدا، آیا رسول خدا (ص) چیزی نزد شما به یادگار گذاشته است که آن را برای من بازگو کنید؟ یعنی آیا چیزی از سخنان رسول خدا (ص) نزد شما وجود دارد که آن را نگهداری کرده باشید؟ حضرت به خدمتکار خود فرمود: آن نوشته را بیاور. در آن نوشته حدیثی از پدرش، رسول خدا (ص)، وجود داشت. امروز به دلیل اهمیت این حدیث، درنگی بر آن می‌کنیم تا در ساختن شخصیت خود و جامعه‌مان از آن بهره بگیریم.
نخستین نکته‌ای که این حدیث به آن اشاره می‌کند، این سخن است:
«من کان یؤمن بالله والیوم الآخر، فلا یؤذ جاره؛ هر کس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، نباید همسایه خود را آزار دهد.»
این حدیث به پیوند میان ایمان به خدا و روز قیامت و آزار نرساندن به دیگران اشاره دارد؛ زیرا ممکن نیست انسان به خدا و روز قیامت ایمان داشته باشد و در عین حال، همسایه خود را آزار دهد. آزار و اذیت در اینجا تنها به آزار جسمی محدود نمی‌شود، بلکه آزار معنوی را نیز دربرمی‌گیرد. این آزار ممکن است از طریق سخنی زخم‌زننده، تمسخر، بلند کردن صدا، تجاوز به حریم خصوصی یا فاش کردن رازهایی باشد که انسان به اقتضای همسایگی از آن‌ها آگاه شده است. همچنین ممکن است به شکل خودداری از یاری رساندن به همسایه در هنگام بیماری یا گرفتاری، یا مشارکت نکردن در درد و اندوه او بروز کند.
این حدیث با وجود آنکه آزار نرساندن به همه مردم امری ضروری است، به‌طور خاص بر آزار نرساندن به همسایه تأکید کرده است. مسلمان کسی است که مردم از دست و زبان او در امان باشند. ممکن نیست کسی مسلمان باشد و در همان حال، به دیگران آزار برساند؛ دیگرانی که ممکن است در دین، مذهب و دیدگاه‌هایشان با او متفاوت باشند.
با این حال، تأکید ویژه بر همسایه از آن روست که انسان در زندگی روزمره خود، به دلیل نزدیکی مکانی، بیش از دیگران با همسایه ارتباط و رفت‌وآمد دارد. ازاین‌رو ضروری است بر ایجاد رابطه‌ای سالم تأکید شود؛ رابطه‌ای که رسول خدا (ص) می‌خواهد بر خودداری از آزار همسایه و نیکوکاری در حق او استوار باشد. این همان چیزی است که خداوند عزوجل به آن اشاره کرده و می‌فرماید: «وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئًا وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا وَبِذِی الْقُرْبَىٰ وَالْیَتَامَىٰ وَالْمَسَاکِینِ وَالْجَارِ ذِی الْقُرْبَىٰ وَالْجَارِ الْجُنُبِ؛ خدا را بپرستید و چیزی را شریک او قرار ندهید؛ و به پدر و مادر نیکی کنید، و نیز به خویشاوندان، یتیمان، نیازمندان، همسایه خویشاوند و همسایه بیگانه نیکی کنید.»
مهار زبان
دومین نکته، این سخن پیامبر (ص) است: «من کان یؤمن بالله والیوم الآخر، فلیقل خیرًا أو لیصمت؛ هر کس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید سخن نیک بگوید یا سکوت کند.»
این حدیث به اصل دیگری اشاره می‌کند که انسان مؤمن بر اساس آن ارزیابی می‌شود و آن، ضرورت مهار زبان است. حدیث از انسان می‌خواهد که در آنچه از او صادر می‌شود، تنها یکی از دو راه را برگزیند و راه سومی وجود ندارد: یا سخنش نیکو و سودمند برای دیگران باشد؛ از طریق دعوت آنان به کارهای پسندیده، بازداشتن آنان از کارهای ناپسند، اصلاح میان مردم، گفتن حق، دفع ظلم و بیان مطالبی که موجب بهبود زندگی و عملکرد آنان می‌شود؛ یا سکوت کند.
این سخن، انسان مؤمن را فرامی‌خواند که پیش از بر زبان آوردن هر کلمه‌ای، از خود بپرسد: آیا در سخنی که می‌گویم خیر یا فایده‌ای وجود دارد؟ اگر سخنش خیر و فایده‌ای دارد، آن را بگوید و در غیر این صورت، سکوت کند. انسان مؤمن بر این باور است که سخن او مسئولیت‌آور است؛ بنابراین باید آن را در جایگاه درست خود به کار گیرد یا از گفتنش خودداری کند. او نباید خود یا دیگران را با سخنی که هیچ فایده و سودی ندارد، مشغول سازد.
صفاتی که خداوند دوست دارد
سومین نکته، این سخن است: «إن الله یحب الخیر الحلیم المتعفف؛ خداوند انسان نیکوکار، بردبار و پاک‌دامن را دوست دارد.» در اینجا حدیث سه صفت را بیان می‌کند که وسیله‌ای برای رسیدن انسان به محبت خداوند هستند:
نخست: نیکوکار بودن. برای رسیدن به محبت خداوند، تنها دوری کردن انسان از بدی کافی نیست؛ بلکه باید در انجام کارهای خیر پیش‌قدم باشد؛ به این صورت که به فریاد درماندگان برسد، نیاز نیازمندان را برطرف کند، میان کسانی که با یکدیگر اختلاف و دشمنی دارند آشتی برقرار سازد، با اندوهگینان همدردی کند، گرفتاری افراد گرفتار را برطرف سازد و در کنار مظلوم در برابر ستمگر بایستد.
این همان چیزی است که در حدیث به آن اشاره شده است: «الخلق کلهم عیال الله، وأحبهم إلیه أنفعهم لعیاله؛ همه آفریدگان، خانواده و عیال خداوند هستند و محبوب‌ترین آنان نزد خداوند، سودمندترینشان برای خانواده و آفریدگان اوست.» همچنین در حدیث آمده است: «من أدخل على أهل بیت سرورًا؛ کسی که شادی و سروری را بر خانواده‌ای وارد کند.»
صفاتی که خداوند دوست دارد
دوم: بردبار بودن. انسان بردبار کسی است که هنگام خشم، خویشتن‌داری می‌کند؛ یعنی در اثر هیجان یا عصبانیت، هیچ سخنی بر زبان نمی‌آورد، هیچ رفتاری از او سر نمی‌زند و هیچ موضعی اتخاذ نمی‌کند؛ بلکه سخن، رفتار و موضع‌گیری او باید برخاسته از عقل و ایمان باشد.
سوم: عفیف و خویشتن‌دار بودن. انسان عفیف کسی است که کرامت و عزت نفس خود را حفظ می‌کند، از طمع و حرام دوری می‌جوید و بدون نیاز، از مردم درخواست نمی‌کند. او به آنچه خداوند روزی‌اش کرده است قانع است و در برابر فقر و نیازمندی شکیبایی می‌ورزد.
صفاتی که خداوند از آن‌ها بیزار است
چهارمین نکته، این سخن است: «إن الله یبغض الفاحش الضنین السائل الملحف؛ خداوند انسان بدزبان و زشت‌گفتار، بسیار بخیل و درخواست‌کننده اصرارورز را دشمن می‌دارد.»
نخست این که خدا از انسان فاحش و بدزبان بیزار است؛ یعنی کسی که سخنان زشت و ناپسند بر زبان می‌آورد و با زبان خود به کرامت و آبروی دیگران تعرض می‌کند.
دوم، خداوند سبحان از انسان «ضنین» بیزار است؛ یعنی کسی که به‌شدت بخیل است و آنچه را باید از نعمت‌هایی که خداوند به او عطا کرده است، مانند دانش، توانایی، مال و تجربه، در اختیار دیگران قرار دهد، دریغ می‌کند.
سوم، خداوند از «سائل ملحف» بیزار است؛ یعنی کسی که در درخواست کردن اصرار و پافشاری می‌کند و وضعیت و شرایط کسی را که از او درخواست می‌کند، در نظر نمی‌گیرد.
راه رستگاری
و سرانجام، این سخن پیامبر (ص) است: «من أطاع الله نجا، ومن عصاه هلک؛ هر کس از خداوند اطاعت کند، نجات می‌یابد و هر کس از او نافرمانی کند، هلاک می‌شود.»
این حدیث بیانگر آن است که رسیدن به رستگاری در این دنیا و نیز در عرصه آخرت، از طریق اطاعت از خداوند عزوجل حاصل می‌شود؛ زیرا خداوند به هیچ کاری فرمان نداده و از هیچ کاری نهی نکرده است، مگر آنکه خیر و صلاح انسان و زندگی در آن باشد و او را از گرفتاری‌ها و دشواری‌های زندگی مصون بدارد.
این همان چیزی است که خداوند سبحان در این آیه به آن اشاره کرده و می‌فرماید: «وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَىٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَیْهِمْ بَرَکَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَٰکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُمْ بِمَا کَانُوا یَکْسِبُونَ».
اطاعت از خداوند همچنین موجب رستگاری انسان در آخرت می‌شود. خداوند در این باره می‌فرماید: «تِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ یُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا وَذَٰلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ * وَمَنْ یَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَیَتَعَدَّ حُدُودَهُ یُدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِیهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُهِینٌ».
و هر کس از خدا و پیامبرش نافرمانی کند و از حدود و احکام او تجاوز نماید، خداوند او را وارد آتشی می‌کند که در آن جاودانه خواهد ماند و برای او عذابی خوارکننده خواهد بود.»
الگوگیری از حضرت زهرا (س)
در این سالروز اندوه‌بار، بیش از هر زمان دیگری نیازمند آن هستیم که از حضرت زهرا (س) الهام بگیریم؛ ایشان را وارد واقعیت زندگی خود کنیم و کاری کنیم که سیره، سخنان و مواضع ایشان در وجود و زندگی ما حضور داشته باشد؛ در عرصه‌های عبادت، دانش، جهاد، فعالیت‌های رسالتی و مقابله با ظلم و انحراف.
بدین‌وسیله اخلاص خود را نسبت به حضرت زهرا (س) ابراز می‌کنیم؛ زیرا اخلاص در برابر ایشان تنها به شادمانی در سالروز ولادتشان، یا اشک‌هایی که در سالروز رحلت و عروج ایشان به سوی پروردگارشان می‌ریزیم، یا اظهار تأسف نسبت به ستم‌هایی که بر ایشان روا داشته شد، محدود نمی‌شود.
حضرت زهرا (س) از ما به همین امور بسنده نمی‌کند؛ بلکه از ما می‌خواهد که در اخلاق و ایمان، ایشان را سرمشق خود قرار دهیم و برای تحقق همان هدفی تلاش کنیم که ایشان به خاطر آن رنج کشیدند، درد و سختی را تحمل کردند، فداکاری نمودند و با حوادث و مصائبی روبه‌رو شدند که بر ایشان گذشت.
پس از خداوند بخواهیم که ما را در این مسیر موفق بدارد تا به محبت و شفاعت ایشان و دیدار با آن حضرت در بهشت‌های جاودان دست یابیم.
درود بر ایشان، روزی که دیده به جهان گشودند، روزی که به جوار پروردگارشان منتقل شدند و روزی که زنده برانگیخته می‌شوند تا از نعمت پایدار و جاودانه‌ای که خداوند برایشان آماده کرده است، بهره‌مند شوند.
خطبه دوم
بسم الله الرحمن الرحیم
ای بندگان خدا، شما و خودم را به آنچه رسول خدا (ص) به حضرت زهرا (س) و امیرالمؤمنین (ع) آموخت، سفارش می‌کنم.
این ماجرا هنگامی رخ داد که حضرت زهرا (س) نزد پیامبر آمد و از ایشان درخواست خدمتکاری کرد تا در تحمل دشواری‌های خانه و سنگینی مسئولیت‌هایی که بر عهده داشت، به ایشان کمک کند؛ مسئولیت‌هایی که شامل مراقبت از فرزندان و انجام نقش رسالتی و اجتماعی ایشان می‌شد. پیامبر (ص) خطاب به هر دوی آن‌ها سخن گفت؛ نه فقط حضرت زهرا (س)، بلکه امیرالمؤمنین علی (ع) را نیز مخاطب قرار داد؛ زیرا آن دو در مسئولیت‌های خانه با یکدیگر مشارکت و آن‌ها را تقسیم می‌کردند.
پیامبر (ص) به آن دو فرمود: «أفلا أعلمکما ما هو خیر لکما من الخادم؟ إذا أخذتما منامکما، فکبّرا أربعًا وثلاثین تکبیره، وسبّحا ثلاثًا وثلاثین تسبیحه، واحمدا ثلاثًا وثلاثین تحمیده؛ آیا شما را به چیزی راهنمایی نکنم که برایتان از داشتن خدمتکار بهتر است؟ هرگاه به بستر خواب رفتید، سی‌وچهار بار تکبیر بگویید، سی‌وسه بار تسبیح خداوند را به‌جا آورید و سی‌وسه بار حمد و سپاس خداوند را بگویید.»
حضرت زهرا (س) فرمود: «رضیت عن الله وعن رسوله، رضیت عن الله وعن رسوله؛ از خداوند و پیامبرش خشنودم؛ از خداوند و پیامبرش خشنودم.»
از آن زمان به بعد، این تسبیح همواره همراه آن دو بود و به آنان در رویارویی با بار سنگین زندگی و دشواری‌های آن کمک می‌کرد و به آنان شکیبایی، آرامش و اراده و استواری می‌بخشید.
عزیزان، ما بیش از هر زمان دیگری نیازمند آن هستیم که از هدایت و روش حضرت زهرا (س) پیروی کنیم و این تسبیح را هنگام رفتن به بستر خواب و پس از هر نماز حفظ کنیم تا از آن برای رویارویی با دشواری‌های زندگی نیرو بگیریم و از جمله یادکنندگان و عبادت‌کنندگان خداوند باشیم.
در حدیث درباره فضیلت این تسبیح آمده است: «ما عُبد الله بشیء من التحمید أفضل من تسبیح فاطمه، ولو کان شیء أفضل منه، لنحله رسول الله (ص) فاطمه الزهراء (ع)؛ خداوند به هیچ عملی از حمد و ستایش، برتر از تسبیح حضرت فاطمه عبادت نشده است؛ و اگر چیزی برتر از آن وجود داشت، رسول خدا (ص) آن را به حضرت فاطمه زهرا (س) عطا می‌کرد.»
مسئولیت دولت در برابر تجاوز
سخن را از لبنان آغاز می‌کنیم؛ جایی که تجاوزات اسرائیل به جنوب همچنان ادامه دارد. این تجاوزات از طریق بمباران و حملات هوایی انجام می‌شود که مناطق مجاور مواضع اشغالگران را هدف قرار می‌دهند.
در همین حال، دشمن همچنان به منفجر کردن خانه‌ها و ویران کردن آنچه از روستاها و شهرک‌های تحت اشغال باقی مانده است، ادامه می‌دهد؛ آن هم در تلاش برای از بین بردن نشانه‌های زندگی در این مناطق و ناامید کردن ساکنان آن‌ها از بازگشت به خانه‌ها و سرزمینشان.
این اقدامات در کنار نقض‌های روزانه حریم هوایی لبنان صورت می‌گیرد؛ نقض‌هایی که حاکمیت لبنان را مورد تعرض قرار می‌دهند. در برابر این واقعیت، بار دیگر از دولت لبنان، دولتی که بیش از هر طرف دیگری مسئول حفاظت از سرزمین، مردم و حاکمیت کشور است می‌خواهیم که روی تحولات احتمالی منطقه یا تغییرات خارجی‌ای که ممکن است پس از انتخاباتی که در داخل «این رژیم» برگزار شد، رخ دهد، حساب باز نکند. ما از میزان تأثیرگذاری تحولات احتمالی در خارج آگاه هستیم و نباید این تأثیرات را نادیده گرفت؛ اما این مسئله، مسئولیت دولت را از دوش آن برنمی‌دارد.
دولت باید با تمام جدیت، در دو سطح سیاسی و دیپلماتیک، مسئولیت خود را انجام دهد و از عناصر قدرتی که در اختیار دارد، برای متوقف کردن خون‌ریزی و ویرانی، بازپس‌گیری سرزمین و بازگشت ساکنان آن به مناطقشان استفاده کند. دولت باید این امور را در شمار نخستین اولویت‌های خود قرار دهد.
وحدت تلاش‌ها و عبور از اختلافات
در همین حال، از لبنانی‌ها دعوت می‌کنیم که تلاش‌های خود را یکپارچه سازند و از وضعیت اختلاف و چنددستگی خارج شوند؛ وضعیتی که توان و ظرفیت آنان را تحلیل می‌برد، موضعشان را تضعیف می‌کند و دشمن را به تجاوز بیشتر تشویق می‌نماید.
مرحله خطرناکی که همچنان در برابر ما قرار دارد، با سستی، اختلاف، ردوبدل کردن اتهامات یا اتخاذ تصمیم‌ها و مواضعی که نگرانی‌ها و فاصله میان گروه‌ها و اجزای تشکیل‌دهنده کشور را افزایش می‌دهد، قابل مقابله نیست.
کشور بیش از هر زمان دیگری به حکمت، گفت‌وگو و هر اقدامی نیاز دارد که در جریان رسیدگی به مسائل مورد اختلاف، به کاهش تنش‌ها کمک کند. از همین رو، بار دیگر بر ضرورت دور نگه داشتن نهاد نظامی از کشمکش‌های سیاسی و هدف قرار دادن آن تأکید می‌کنیم. نباید به جایگاه یا نقش این نهاد در حفاظت از میهن و حفظ ثبات داخلی آن خدشه وارد شود.
همچنین باید وحدت این نهاد حفظ گردد و نقش ارتش تقویت شود؛ ارتشی که باید موضوع توافق و اجماع همه لبنانی‌ها باشد، نه عاملی برای اختلاف و چنددستگی میان آنان.
پرونده امنیتی و وضعیت معیشتی
در عرصه داخلی نیز از دولت می‌خواهیم با موارد بی‌قانونی و هرج‌ومرجی که امنیت شهروندان، اموال آنان و آزادی رفت‌وآمدشان را تهدید می‌کند، با جدیت بیشتری برخورد کند؛ مواردی که اکنون بر چهره و تصویر کشور و نیز ثبات آن تأثیر گذاشته‌اند.
ما ضمن قدردانی از تلاش‌هایی که نیروهای امنیتی برای تعقیب برهم‌زنندگان امنیت انجام می‌دهند، خواستار تقویت امکانات و توانمندی‌های آنان و برطرف کردن هرگونه مانعی هستیم که در برابر انجام وظایفشان قرار دارد.
در عین حال، نباید پرونده معیشتی و اجتماعی از صدر اولویت‌های دولت عقب رانده شود. فقر و تنگنای اقتصادی دیگر صرفاً اعدادی نیستند، بلکه پیامدهای امنیتی، اجتماعی و انسانی به دنبال دارند که مستقیماً زندگی و کرامت مردم را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
آنچه مورد انتظار است، این است که دولت مسئولیت خود را در رسیدگی به این وضعیت بر عهده بگیرد و در کنار آن، همبستگی اجتماعی را تقویت کند و در کنار گروه‌هایی بایستد که بیش از دیگران نیازمند حمایت هستند؛ تا مبادا شهروند در برابر بحران‌های خود تنها رها شود.
دولت زمانی واقعاً دولت است که در مسائل و مشکلات شهروندان حضور داشته باشد، در رسیدگی به رنج‌هایی که آنان تحمل می‌کنند مشارکت کند و از این طریق، حضور و جایگاه خود را نزد آنان تثبیت نماید.
رنج و محنت ملت فلسطین
و سرانجام، رنج ملت فلسطین همچنان در برابر دیدگان ما قرار دارد؛ چه در قالب عملیات روزانه کشتار در غزه و محاصره‌ای که بر آن تحمیل شده است، و چه در قالب فاجعه انسانی‌ای که مردم این منطقه با آن زندگی می‌کنند.
سیلاب‌های روزهای گذشته، بخشی از این فاجعه انسانی را آشکار ساختند؛ زیرا چادرها را با خود بردند و خانواده‌هایی را بدون سرپناه و حتی بدون ابتدایی‌ترین امکانات زندگی باقی گذاشتند. افزون بر این، آنچه در کرانه باختری و قدس از تجاوزات و شهرک‌سازی و تهدید مستمر سرزمین و مقدسات جریان دارد، نیز بخشی از این رنج و محنت است.
همه این مسائل ما را فرامی‌خواند که مسئله فلسطین را در وجدان عربی و اسلامی زنده نگه داریم و مسئولیت خود را برای به‌کارگیری هر تلاش ممکن به‌منظور نجات ملت فلسطین از کشتار، محاصره و آوارگی و کوچ اجباری بر عهده بگیریم؛ و از حق این ملت در برخورداری از سرزمین، کرامت و آینده خود حمایت کنیم.