بسم الله الرحمن الرحیم

خطبه‌های نماز جمعه بیروت به امامت علامه سید علی فضل‌الله

۲۵ اردیبهشت 1405ش برابر با ۱۵ می  ۲۰۲۶م و ۲۷ ذی القعده ۱۴۴۷

امام جواد (ع): امامت زودهنگام آگاهی آفرین

خطبه اول

خداوند سبحانه وتعالى در کتاب عزیز خود فرموده است:«وَجَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّهً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا وَأَوْحَیْنَا إِلَیْهِمْ فِعْلَ الْخَیْرَاتِ وَإِقَامَ الصَّلَاهِ وَإِیتَاءَ الزَّکَاهِ وَکَانُوا لَنَا عَابِدِینَ» صدق الله العظیم.

امروز در سالگرد رحلت یکی از امامان اهل‌بیت (ع) گرد هم آمده‌ایم و او امام محمد بن علی الجواد (ع) است.

امام شریفی که نام مبارکش با ارزش بزرگی نزد خداوند عزّوجلّ و مردم گره خورده است، یعنی «جواد». جود به معنای کثرت بخشش و عطا است؛ جواد کسی است که با محبت می‌بخشد و پیش از آنکه نیازمندان از او بخواهند، خود به جستجوی آنان می‌رود تا کرامتشان حفظ شود.

امامت زودهنگام

امام جواد (ع) پس از رحلت پدرش امام رضا (ع) زمام امامت را به دست گرفت، هرچند عمرش کوتاه بود. سیره می‌گوید که آن حضرت بیش از ۲۵ سال عمر نکرد و از نظر سنی جوان‌ترین امامان اهل‌بیت (ع) بود. با این حال به مقام و موقعیتی رسید که دل‌های مردم، حتی کسانی که به امامتش ملتزم نبودند، به سویش گرایش یافت و علما از هر سو به نزدش می‌آمدند تا از چشمه علم او سیراب شوند. این امر باعث شد مورد توجه مأمون خلیفه عباسی  قرار گیرد. شیخ مفید نقل کرده است که مأمون شیفته او شد؛ زیرا با وجود سن کم، به درجه‌ای از علم، حکمت، ادب و کمال فضیلت رسیده بود که هیچ‌کس در عصرش همتایش نبود. به همین دلیل دخترش را به او داد، هرچند بزرگان و اشراف عباسی با آن مخالفت کردند؛ زیرا از انتقال خلافت عباسی به امامان اهل‌بیت (ع) بیم داشتند.

اما مأمون در پاسخ آنان اظهار داشت: «وای بر شما! من این نوجوان را بهتر از شما می‌شناسم. او فقیه‌تر از شماست و به خدا، رسولش، سنت و احکامش داناتر است.»

امروز ما این مناسبت غم‌انگیز را غنیمت می‌شماریم تا به برخی احادیث وارد شده از این امام اشاره کنیم و از آنها در زندگی‌ خود بهره ببریم.

احادیثی از امام جواد (ع)

حدیث اول: «ثَـلاثٌ مَنْ کُنَّ فیهِ لَمْ یَنْـدَمْ تَرْکُ الْعَجَلهِ وَالمْشَوَرَهِ وَالتَّوَکُّلِ عَلىَ اللّهِ عِنْدَ الْعَزْمِ». امام جواد (ع) فرمود: «سه چیز است که هر کس آنها را داشته باشد، پشیمان نمی‌شود – اول آن – ترک عجله است. کسی که تأنی کند و در گفتن کلمات، اتخاذ مواضع و تصمیمات، تأیید و رد عجله نکند، پشیمان نمی‌شود. چنانکه در حدیث آمده: «إنّما أهلک النّاس العجله، ولو أنَّ النَّاس تثبَّتوا لم یهلک أحد؛ همانا عجله مردم را هلاک کرد، و اگر مردم تأنی کنند، هیچ‌کس هلاک نمی‌شود» و در حدیث دیگر آمده است: «مع التّثبّت تکون السَّلامه، ومع العجله تکون النَّدامه؛ با تأنی سلامتی است و با عجله پشیمانی.»

دوم آن مشورت است. کسی که از علم، تجربه و تجربیات دیگران بهره ببرد، حتی اگر کمتر از او باشند، پشیمان نمی‌شود و خطاهای خود را کاهش می‌دهد. چنانکه در حدیث آمده است: «من شاورَ النَّاس شارکهم عقولهم؛ کسی که با مردم مشورت کند، با عقل‌های آنان شریک شده است»، «الاستشاره عین الهدایه، وقد خاطر من استغنى برأیه؛ مشورت عین هدایت است و کسی که به رأی خود بسنده کند، خطر کرده است» و «ما خاب مَن استشار؛ کسی که مشورت کند، ناامید نمی‌شود». خداوند متعال خواسته است که مشورت ویژگی جامعه مؤمن باشد: «وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَیْنَهُمْ» و به دلیل اهمیت آن، حتی پیامبر (ص) را مستثنی نکرد: «وَشَاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ».

سوم آن توکل بر خداست. کسی که در امورش بر خداوند تکیه کند، به ستون محکمی تکیه زده است. خداوند وعده داده است: «وَمَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ»

حدیث دوم: «ما عَظُمَتْ نِعَمُ اللّهِ عَلى اَحَدٍ إلاّ عَظُمَتْ إلَیْهِ حوائِجُ النّاسِ فَمَنْ لَمْ یَحْتَمِلْ تِلْکَ الْمَعُونَهَ عَرَّضَ تِلْکَ النـِّعمَهَ لِلزَّوال؛ عظمت و بزرگى نعمتهاى الهى بر کسى معلوم نمى شود مگر آنکه مردم از او درخواستهاى بزرگى بکنند و هر کس این سخن (درخواستهاى مردم) را تحمل نکند، (پاسخ نگوید) آن نعمت خداوندى را در معرض نابودى قرار داده است.»

امام جواد (ع) با این حدیث می‌خواهد بگوید انسان نعمت‌های خدا را صرفاً امتیاز شخصی نبیند، بلکه آن را آزمون الهی بداند تا خداوند ببیند چقدر به کمک نیازمندان می‌پردازد. خدا نعمت را به انسان نمی‌دهد تا فقط برای خود و خانواده‌اش نگه دارد، بلکه باید به دیگران بدهد. او به کسانی که نعمت را انحصاری کنند، هشدار داده است که نعمت را زائل می‌کند و به دیگران منتقل می‌نماید. این مطلب در حدیث دیگری نیز آمده است: «إِنَّ لِلَّهِ عِبَادًا اخْتَصَّهُمْ بِالنِّعَمِ لِمَنَافِعِ الْعِبَادِ، یُقِرُّهُمْ فِیهَا مَا بَذَلُوهَا، فَإِذَا مَنَعُوهَا نَزَعَهَا مِنْهُمْ، فَحَوَّلَهَا إِلَى غَیْرِهِمْ؛ خداوند بندگانی دارد که به خاطر بندگان نعمت‌هایی را به آنها بخشیده است. تا وقتی که آن را ببخشند، آنها را در این نعمت‌ها باقی می‌گذارد و اگر دریغ کنند، آن را از آنان می‌گیرد و به دیگران می‌دهد.»

حدیث سوم: جوانی از دوستان اهل‌بیت (ع) به امام جواد (ع) نوشت: «پدرم دشمن سرسخت شماست و من از او سختی و رنج دیده‌ام. فدایت شوم ، نظر شما چیست. مرا دعا کنید. با او مقابله کنم یا مدارا؟

امام جواد (ع) در پاسخ او نوشت: «نامه‌ات و آنچه درباره پدرت گفتی، فهمیدم. ان‌شاءالله دعا برای تو را ترک نمی‌کنم. مدارات برای تو بهتر از مقابله است و با هر سختی آسان است… صبر کن که عاقبت برای پرهیزگاران است.»

امام جواد (ع) با این پاسخ می‌خواهد نشان دهد بهترین روش برخورد با کسانی که با کلمات و مواضع خود به ما بدی می‌کنند و آتش کینه را در مسائل مذهبی، دینی یا سیاسی شعله‌ور می‌کنند، این است که بدی را با بدی پاسخ ندهیم، بلکه مدارا کنیم. مدارا یعنی نرمی کلام، ملاطفت و عدم مقابله به مثل. این روش مؤثرتر است و ممکن است طرف مقابل را به فکر وادارد.

در سیره آمده است که این جوان به توصیه امام عمل کرد، به پدرش احسان نمود و با بدی او مقابله به مثل نکرد. این امر باعث شد پدر در رفتار با پسرش تجدیدنظر کند، دیگر مخالفت نکند و سرانجام خود از دوستان و محبان اهل‌بیت (ع) شود، در حالی که قبلاً دشمنشان بود.

اما حدیث آخر: «مَنْ أَصْغَى‏ إِلَى‏ نَاطِقٍ‏ فَقَدْ عَبَدَهُ فَإِنْ کَانَ النَّاطِقُ عَنِ اللَّهِ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ وَ إِنْ کَانَ النَّاطِقُ یَنْطِقُ عَنْ لِسَانِ إِبْلِیسَ فَقَدْ عَبَدَ إِبْلِیسَ؛ هر کس به سخن سخنرانى گوش دهد، او را پرستش کرده است. پس اگر او از خدا سخن بگوید خدا را پرستیده است، و اگر از زبان ابلیس سخن بگوید ابلیس را عبادت کرده است.»

امام جواد (ع) با این حدیث به تأثیر کلامی که از طریق رسانه‌ها، شبکه‌های اجتماعی یا خطبه‌ها منتشر می‌شود، اشاره دارد. بنابراین انسان نباید گوش خود را به هر کسی بسپارد؛ فقط به کسانی گوش دهد که از خدا سخن می‌گویند، کلماتشان در مسیر الهی است، فقط حق، عدالت و ارزش‌هایی را بیان می‌کنند که خدا برای زندگی خواسته، و تابع هوا و عصبیت نیستند. چنین کسی خدا را عبادت کرده و گرنه شیطان را عبادت کرده است که مردم را به بدی، فحشا، پیروی از هوس‌ها و عصبیت‌ها و گفتن بر خدا آنچه نمی‌دانند، دعوت می‌کند.

اقتدا به امام جواد (ع)

عزیزان! این بخشی از چشمه سخنان این امام جواد (ع) بود که واقعاً در تقوا، علم، هدایت و ارشاد جواد بود. اخلاص ما به او در روز رحلتش این باشد که در طول زندگی‌مان به او اقتدا کنیم؛ این همان چیزی است که حب و ولای خود را با آن ابراز می‌کنیم و همان‌طور باشیم که او از دوستان و شیعیانش خواسته است: «کونوا زینًا لنا، ولا تکونوا علینا شینًا؛ زینت ما باشید و مایه ننگ ما نباشید.»

سلام بر امام جواد (ع) روزی که به نیا آمد و روزی به سوی پروردگارش رفت و روزی که دوباره زنده برانگیخته شود.

خطبه دوم

بسم الله الرحمن الرحیم

ای بندگان خدا! شما و خودم را به احیای دهه اول ماه ذی‌حجه الحرام سفارش می‌کنم که ان‌شاءالله از روز دوشنبه آغاز می‌شود؛ روزهایی که خداوند متعال دستور داده است در این روزها نام او را یاد کنیم: «وَیَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِی أَیَّامٍ مَّعْلُومَاتٍ».

از رسول خدا (ص) روایت شده است: «ما مِنْ أیَّامٍ العمَلُ الصَّالِحُ فیها أحبُّ إلى اللهِ مِن هذه الأیّام العشر؛ هیچ روزهایی نیست که عمل صالح در آنها نزد خدا محبوب‌تر از این دهه باشد.» روزه گرفتن نه روز اول آن مستحب است، همراه با نمازها، ادعیه، تهلیل و اذکار بسیار. پس این دهه را با روزه، نماز، ذکر، مناجات و آنچه به آن دعوت شده‌ایم پر کنیم تا به برکات، فضل و احسان الهی برسیم؛ روزهایی که گناهان بزرگ آمرزیده می‌شود، دعاها مستجاب و آرزوهای دنیا و آخرت محقق می‌گردد.

ما بیش از هر زمان، به‌ویژه در روزهای سخت، به تقویت رابطه‌مان با خداوند نیاز داریم؛ خداوندی که تغییر حال ما به بهترین حال و نجات از آنچه رنج می‌بریم تنها به دست اوست  و با او در برابر چالش‌ها قوی‌تر و تواناتر هستیم.

بین تجاوز و مذاکرات

از تجاوز دشمن اسرائیلی آغاز می‌کنیم؛ چرا که سریال خود ادامه می‌دهد که با تخلیه روستاهای جنوبی و بقاع غربی از طریق هشدار به ساکنان آنها آغاز کرده است. این امر تعداد آوارگان را افزایش می‌دهد. حملات هوایی که باعث ویرانی ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها، و شهادت و زخمی شدن افراد می‌شود، بدون اینکه زنان، کودکان و حتی کادر امداد مدنی را جدا کند. در حالی که عملیات ترور شهروندان در حین جابه‌جایی و در خودروهایشان ادامه دارد و تلاش برای راه یافتن به داخل اراضی لبنانی برای اشغال سرزمین‌های بیشتر که در آن از خطی که برای اشغال خود ترسیم کرده، فراتر می‌رود.

با وجود همه اینها، مذاکراتی که بین فرستادگان لبنانی و صهیونیستی در جریان است، ادامه دارد؛ مذاکراتی که به نظر نمی‌رسد به اهدافی که طرف لبنانی می‌خواهد، منجر شود؛ یعنی آتش‌بس کامل، عقب‌نشینی دشمن از مواضعی که به آنها گسترش یافته، بازگشت اهالی به روستاها و شهرهایشان و بازگشت اسرا از زندان‌هایشان. دشمن حتی حداقل مطالبات لبنانی را برآورده نخواهد کرد که اولین آنها توقف کامل تجاوز است. دشمن با مذاکرات طوری رفتار می‌کند که گویی او شرایط را دیکته می‌کند و بر او دیکته نمی‌شود. او از توان نظامی خود، حمایت‌ها و سکوت مطلق جهان در برابر جنایاتش علیه لبنانی‌ها بهره می‌برد، به گونه‌ای که هیچ صدای بین‌المللی و حتی عربی مؤثری، برای محکومیت آنچه رخ می‌دهد، بلند نمی‌شود. و از این بیم داریم که در میان شروط او چیزهایی وجود داشته باشد که به افزایش شکاف میان لبنانی‌ها و تعمیق شکاف میان آنها منجر شود.

از اینجا، دوباره از لبنانی‌ها می‌خواهیم که وحدت داخلی را حفظ کنند؛ وحدتی که عنصر اساسی در قدرت این کشور است، چه در سطح رسمی و چه مردمی. و به هر چیزی که به آن آسیب می‌رساند، پاسخ ندهند. و برای گفتگوی سیاسی داخلی جدی و سازنده کار کنند تا به توافق بر سر انتخابی واحد در مواجهه با این مرحله سخت و حساس برسند، تا بتوان از همه عناصر قدرت داخلی و خارجی کسانی که خیر این کشور را می‌خواهند، بهره برد. آنها باید از اتهام زنی‌های سیاسی و رسانه‌ای داخلی مداوم که دشمن از آن بهره می‌برد و روی آن شرط‌بندی می‌کند، دست بردارند.

ما نیازی به تأکید دوباره بر لبنانی‌ها نداریم که باید خودشان خارهایشان را با ناخن‌های خود بیرون بکشند و هیچ‌کس دیگری آن را برایشان نخواهد کند. حاکمیت و آزادی به دست آمدنی است و کسی آن را هدیه نمی‌دهد. باید آگاه باشند که آنچه رخ می‌دهد، فقط برخی از آنها یا طایفه‌ای از طوایفشان را هدف قرار نمی‌دهد، همان‌طور که برخی تصویر می‌کنند تا بقیه گروه‌های لبنانی را از ایفای نقش‌شان در حفظ کشورشان بی‌تفاوت کنند. زیرا پیامدهای آنچه رخ می‌دهد، به طور منفی بر سرنوشت وطن با همه اجزای آن، امنیت، آینده و تصمیم آزادش منعکس خواهد شد.

دولت مسئول در برابر آوارگان کجاست؟!

به داخل کشور بازمی‌گردیم تا بر دولت تأکید کنیم که به نقش خود عمل کند و حضورش را در مراقبت از شهروندانش که روستاها و شهرهایشان را ترک می‌کنند، تقویت نماید؛ نباید آنها را مجبور به آوارگی در خیابان‌ها کند یا در مکان‌هایی نگه دارد که شرایط ثبات، مراقبت کامل و حس کرامت گران‌بهایی را که به آن توجه دارند و برایش از گرانبهاترین‌ها تاوان می‌دهند، فراهم نکند.

در همین حال بار دیگر از لبنانی‌ها می‌خواهیم که وظیفه‌شان را در همکاری و همبستگی در برابر دردهای بزرگ مردم انجام دهند که این امر وحدت ملی و انسانی‌شان را تقویت می‌کند.

نشست آمریکایی-چینی

در همین زمان، جهان منتظر نتایج نشست آمریکایی-چینی است یا مذاکراتی که برای توقف جنگ آمریکایی علیه جمهوری اسلامی ایران در جریان است. ما امیدواریم که این نشست در حل بحران‌هایی که منطقه رنج می‌برد، مشارکت کند، به گونه‌ای که به طور مثبت بر امنیت جهان، اقتصاد آن و ثباتش بازتاب یابد؛ چیزی که به طور طبیعی لبنان از آن بهره خواهد برد.