بسم الله الرحمن الرحیم
خطبه‌های نماز جمعه بیروت به امامت علامه سید علی فضل‌الله
۱۰ اسفند ۱۴۰۳ با ۲۸ فوریه 2025و ۲۹ شعبان ۱۴۴۶
آمادگی برای احیای ماه رمضان با طاعت و عبادت
خطبه اول
خداوند سبحانه و تعالى در کتاب عزیز خود فرموده است: «شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَبَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ وَمَنْ کَانَ مَرِیضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّهٌ مِنْ أَیَّامٍ أُخَرَ یُرِیدُ اللَّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ وَلَا یُرِیدُ بِکُمُ الْعُسْرَ وَلِتُکْمِلُوا الْعِدَّهَ وَلِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ» صدق الله العظیم.
آمادگی برای ماه کریم
از نعمت‌های خداوند بر ما که سزاوار حمد و سپاس است، این است که ما را به ماه رمضان رسانده است؛ ماهی که فردا ان‌شاءالله آغاز آن خواهد بود تا از خیرات و برکات و عطایای فراوان آن بهره‌مند شویم؛ عطایایی که خداوند در این ماه مبارک بر بندگانش ارزانی می‌دارد و پیامبر اکرم (ص) به آن اشاره کرده و فرموده است: «اَیُّهَا النَّاسُ، إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَیْکُمْ شَهْرُ اللَّهِ بِالْبَرَکَهِ وَالرَّحْمَهِ وَالْمَغْفِرَهِ، هُوَ عِندَ اللَّهِ أَفْضَلُ الشُّهُورِ، وَأَیَّامُهُ أَفْضَلُ الْأَیَّامِ، وَلَیَالِیهِ أَفْضَلُ اللَّیَالِی، وَسَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَاتِ، هُوَ شَهْرٌ دُعِیتُمْ فِیهِ إِلَى ضِیَافَهِ اللَّهِ، وَجُعِلْتُمْ فِیهِ مِنْ أَهْلِ کَرَامَهِ اللَّهِ، أَنْفَاسُکُمْ فِیهِ تَسْبِیحٌ، وَنَوْمُکُمْ فِیهِ عِبَادَهٌ، وَعَمَلُکُمْ فِیهِ مَقْبُولٌ، وَدُعَاؤُکُمْ فِیهِ مُسْتَجَابٌ”. وهو “شَهْرٌ أَوَّلُهُ رَحْمَهٌ، وَأَوْسَطُهُ مَغْفِرَهٌ، وَآخِرُهُ عِتْقٌ مِنَ النَّارِ؛ ای مردم! ماه خدا با برکت و رحمت و آمرزش به سوی شما روی آورده است. این ماه نزد خداوند بهترین ماه‌هاست، روزهایش بهترین روزها، شب‌هایش بهترین شب‌ها و ساعاتش بهترین ساعات است. ماهی است که به میهمانی خدا دعوت شده‌اید و در آن از اهل کرامت الهی قرار گرفته‌اید. نفس‌هایتان در آن تسبیح است، خوابتان عبادت، عملتان پذیرفته و دعایتان مستجاب است.» و نیز فرموده است: « شَهْرٌ أَوَّلُهُ رَحْمَهٌ، وَأَوْسَطُهُ مَغْفِرَهٌ، وَآخِرُهُ عِتْقٌ مِنَ النَّارِ؛ ماهی است که آغازش رحمت، میانه‌اش آمرزش و پایانش آزادی از آتش دوزخ است.»
دوستان این سخن، ما را می‌خواند که با دلی شاد و امیدوار و مشتاق به این ماه وارد شویم و در عین حال آن را یکی از برجسته‌ترین فرصت‌های زمانی بدانیم که از فضای روحانی و ایمانی آن توشه برمی‌گیریم و خود را بر همان صورتی که خداوند می‌خواهد در همهٔ مراحل زندگی‌مان بسازیم.
ماه عبادت
مسئولیت‌های ما در این ماه نباید تنها در حد روزه گرفتن از خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها و سایر مبطلات متوقف شود؛ هرچند ادای این فریضه که سپری در برابر آتش و حفاظتی از آن است بسیار مهم است و حدیث قدسی به آن اشاره دارد: «الصَّوْمُ لِی وَأَنَا أَجْزِی بِهِ ؛ روزه برای من است و من خود پاداش آن را می‌دهم.» بلکه این مسئولیت‌ها فراتر می‌رود به اموری که پیامبر اکرم (ص) در خطبه‌اش در آخرین جمعهٔ ماه شعبان ما را به آن‌ها توجه داد. فرمود: «فَسَئلُوا اللَّهَ رَبَّکُمْ بِنِیَّاتٍ صَادِقَهٍ، وَقُلُوبٍ طَاهِرَهٍ، أَنْ یُوَفِّقَکُمْ لِصِیَامِهِ، وَتِلَاوَهِ کِتَابِهِ، فَإِنَّ الشَّقِیَّ مَنْ حُرِمَ غُفْرَانَ اللَّهِ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ”، ثمّ قال: “وَاذْکُرُوا بِجُوعِکُمْ وَعَطَشِکُمْ فِیهِ جُوعَ یَوْمِ الْقِیَامَهِ وَعَطَشَهُ، وَتَصَدَّقُوا عَلَى فُقَرَائِکُمْ وَمَسَاکِینِکُمْ، وَوَقِّرُوا کِبَارَکُمْ، وَارْحَمُوا صِغَارَکُمْ، وَصِلُوا أَرْحَامَکُمْ، وَاحْفَظُوا أَلْسِنَتَکُمْ، وَغَضُّوا عَمَّا لَا یَحِلُّ النَّظَرُ إِلَیْهِ أَبْصَارَکُمْ، وَعَمَّا لَا یَحِلُّ الْاسْتِمَاعُ إِلَیْهِ أَسْمَاعَکُمْ، وَتَحَنَّنُوا عَلَى أَیَتَامِ النَّاسِ یُتَحَنَّنُ عَلَى أَیْتِامِکُمْ، وَتُوبُوا إِلَیْهِ مِنْ ذُنُوبِکُمْ، وَارْفَعُوا إِلَیْهِ أَیْدِیَکُمْ بِالدُّعَاءِ فِی أَوْقَاتِ صَلَوَاتِکُمْ، فَإِنَّهَا أَفْضَلُ السَّاعَاتِ، یَنظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِیهَا بِالرَّحْمَهِ إِلَى عِبَادِهِ؛ یُجِیبُهُمْ إِذَا نَاجَوْهُ، وَیُلَبِّیهمْ إِذَا نَادَوْهُ، وَیَسْتَجِیبُ لَهُمْ إِذَا دَعَوْهُ؛ پس با نیت‌های صادق و قلب‌های پاک از پروردگارتان بخواهید که شما را برای روزه‌اش و تلاوت کتابش موفق گرداند؛ زیرا بدبخت کسی است که از آمرزش خداوند در این ماه بزرگ محروم شود.»
سپس فرمود: «با گرسنگی و تشنگی خود در این ماه، گرسنگی و تشنگی روز قیامت را به یاد آورید؛ بر فقیران و مسکینان خود صدقه دهید؛ بزرگان خود را گرامی بدارید؛ بر خردسالان رحم کنید؛ با خویشاوندان خود پیوند برقرار سازید؛ زبان‌های خود را نگه دارید؛ چشم‌های خود را از آنچه نگاه به آن حلال نیست فرو بندید و گوش‌های خود را از آنچه شنیدن آن حلال نیست؛ بر یتیمان مردم مهربانی کنید تا بر یتیمان شما مهربانی شود؛ از گناهان خود به سوی او توبه کنید و در اوقات نمازهایتان دست‌های خود را به دعا به سوی او بلند کنید؛ زیرا این بهترین ساعت‌هاست که خداوند عز و جل در آن با رحمت به بندگانش می‌نگرد؛ هنگامی که با او نجوا می‌کنند اجابت می‌کند، هنگامی که او را می‌خوانند پاسخ می‌دهد و هنگامی که دعا می‌کنند مستجاب می‌گرداند.»
بنابراین، این ماه از دیدگاه پیامبر (ص) ماه روزه، نماز، تلاوت قرآن، دعا، توبه، یادآوری روز قیامت، صدقه دادن به فقیران و مسکینان، انجام کارهای نیک، مهربانی با یتیمان، پیوند با خویشاوندان، نظارت شدید بر زبان و گوش و چشم و سایر اعضا، بهبود اخلاق و رفتار انسانی با ضعیفان مردم است.
پیامبر (ص) در خطبه‌اش میزان کرم الهی و عطایی را که انجام‌دهندگان این مسئولیت‌ها از آن برخوردار می‌شوند بیان فرمود. در این ماه حسنات چند برابر می‌شود و انسان‌ها از آتش رهایی می‌یابند و مشمول رحمت الهی می‌گردند.
از این رو عزیزان، پیش از ورود به این ماه از ما خواسته شده است که هر یک از ما برای خود و خانواده‌اش برنامه‌ای تنظیم کند و در طول ماه، در شب‌ها و روزها و سحرگاهان آن، در فضای روحانی و ایمانی زندگی کنیم و به نتایج بزرگی که خداوند عز و جل برای ما در این ماه آماده کرده و پیامبر (ص) به آن اشاره نموده است دست یابیم.
بهترین اعمال ماه
بهترین اعمال در این ماه، روی آوردن به تلاوت قرآن کریم است؛ این کتابی که خداوند نازل فرموده تا موعظه، شفا، هدایت و رحمت برای مؤمنان باشد. چنان‌که امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «تَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ فَإِنَّهُ أَحْسَنُ الْحَدِیثِ، وَتَفَقَّهُوا فِیهِ فَإِنَّهُ رَبِیعُ الْقُلُوبِ، وَاسْتَشْفُوا بِنُورِهِ فَإِنَّهُ شِفَاءُ الصُّدُورِ؛ قرآن را بیاموزید که بهترین سخن است؛ در آن ژرف‌اندیشی کنید که بهار دل‌هاست؛ و از نور آن شفا بجویید که شفای سینه‌هاست.» و این امری است که باید در همهٔ سال به آن پایبند باشیم. در حدیث آمده است: «الْقُرْآنُ عَهْدُ اللَّهِ إِلَى خَلْقِهِ، فَقَدْ یَنْبَغِی لِلْمَرْءِ الْمُسْلِمِ أَنْ یَنْظُرَ فِی عَهْدِهِ، وَأَنْ یَقْرَأَ مِنْهُ فِی کُلِّ یَوْمٍ خَمْسِینَ آیَهً ؛ قرآن پیمان خداوند با آفریدگانش است؛ پس سزاوار است که مرد مسلمان به پیمان خود بنگرد و هر روز پنجاه آیه از آن بخواند.» و خواندن قرآن در این ماه ویژگی خاصی دارد. در این ماه قرآن کریم بر پیامبر (ص) در غار حرا نازل شد در حالی که مشغول عبادت خداوند بود. و آمده است که: «مَنْ تَلَا فِیهِ آیَهً مِنَ الْقُرْآنِ، کَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ خَتَمَ الْقُرْآنَ فِی غَیْرِهِ مِنَ الشُّهُورِ؛ هر کس در این ماه آیه‌ای از قرآن بخواند، پاداش کسی را دارد که در ماه‌های دیگر قرآن را ختم کرده باشد.» و در حدیث دیگری آمده است: « لِکُلِّ شَیْءٍ رَبِیعٌ، وَرَبِیعُ الْقُرْآنِ شَهْرُ رَمَضَانَ ؛ هر چیزی بهاری دارد و بهار قرآن، ماه رمضان است.» پس باید برنامه‌ای برای تلاوت، حفظ آیات و تدبر در معانی آن داشته باشیم.
اگر چنین کنیم، اجازه نخواهیم داد کسی ما را به برنامه‌هایی بکشاند که به عنوان آسایش روزه‌داران و تمایل به تفریح آنان تهیه شده است؛ برنامه‌هایی که ما را از یک سریال تلویزیونی به سریال دیگر یا از یک برنامهٔ تفریحی به برنامهٔ دیگر منتقل می‌کند، یا برنامه‌هایی که خود ابداع می‌کنیم؛ به‌ویژه اگر این کارها مصونیت روحی و ایمانی ما را تضعیف کند یا ما را به محذور حرام بیفکند.
نکته‌ای که دوست دارم در آغاز این ماه به آن اشاره کنم این است که ماه رمضان ماه پرخوری و نوشیدن زیاد و اسراف در آن‌ها نیست. بنابراین نباید ماه رمضان به این صفت شناخته شود، بلکه باید ماه تعادل باشد و به آیهٔ شریفه پایبند باشیم: «وَکُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ».
غنیمت شمردن وقت در رمضان
عزیزان، روزها و شب‌ها و ساعت‌ها و دقیقه‌ها و ثانیه‌های این ماه گران‌بها و ارزشمند است. آن‌ها را تباه نکنیم و شب‌ها و روزها و سحرگاهان آن را هدر ندهیم، بلکه آن‌ها را با عبادت، ابتهال، ذکر خداوند، کارهای خیر برای خویشاوندان و فقیران و مردم پیرامونمان، و با تسامح، محبت و الفتی که از قلب‌ها جاری می‌شود و بر چهره‌ها نمایان می‌گردد پر کنیم.
خوشا به حال روزه‌داران، شب‌زنده‌داران، استغفارکنندگان در سحرگاهان، تلاوت‌کنندگان کتاب خدا و بخشندگان خیر از زبان و قلب و هر آنچه از دستشان جاری می‌شود!
پس به سوی خداوند سبحان روی آوریم تا ما را در ادای مسئولیتمان در این ماه یاری کند؛ با همان دعایی که پیامبر (ص) هنگام ظهور هلال ماه می‌خواند: «اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَیْنَا بِالْأَمْنِ وَالْإِیمَانِ، وَالسَّلَامَهِ وَالْإِسْلَامِ، وَالْعَافِیَهِ الْمُجَلِّلَهِ، وَالرِّزْقِ الْوَاسِعِ، وَدَفْعِ الْأَسْقَامِ، وَتِلَاوَهِ الْقُرْآنِ، وَالْعَوْنِ عَلَى الصَّلَاهِ وَالصِّیَامِ. اللَّهُمَّ سَلِّمْنَا لِشَهْرِ رَمَضَانَ وَسَلِّمْهُ لَنَا وَتَسَلَّمْهُ مِنَّا، حَتَّى یَنْقَضِیَ شَهْرُ رَمَضَانَ وَقَدْ غَفَرْتَ لَنَا؛ خدایا، این ماه را بر ما نو کن به ایمنی و ایمان و سلامت و اسلام و تندرستی پوشاننده و همه جانبه و دفاع در برابر بیماری‌ها و یاری بر نماز و روزه و شب زنده‌داری و تلاوت قرآن. خدایا، ما را برای ماه رمضان سالم گردان و ماه رمضان را از ما سالم دریافت کن و ما را در آن تا از ما بگذرد به سلامت دار درحالی‌که از گناهان ما درگذشته و ما را مورد آمرزش خویش قرار داده باشی.»
و چنان‌که امام زین‌العابدین (ع) می‌فرمود: «وَوَفِّقْنَا فِیهِ لِأَنْ نَصِلَ أَرْحَامَنَا بِالبِرِّ وَالصِّلَهِ، وَأَنْ نَتَعَاهَدَ جِیرَانَنَا بِالإِفْضَالِ وَالْعَطِیَّهِ، وَأَنْ نُخَلِّصَ أَمْوَالَنَا مِنَ التَّبِعَاتِ، وَأَنْ نُطَهِّرَهَا بِإخْرَاجِ الزَّکَوَاتِ، وَأَنْ نُرَاجِعَ مَنْ هَاجَرَنَا، وَأَنْ نُنْصِفَ مَنْ ظَلَمَنَا… وأَنْ نَتَقَرَّبَ إلَیْکَ فِیْهِ مِنَ الأَعْمَالِ الزَّاکِیَهِ، بِمَا تُطَهِّرُنا بِهِ مِنَ الذُّنُوبِ، وَتَعْصِمُنَا فِیهِ مِمَّا نَسْتَأنِفُ مِنَ الْعُیُوبِ، یا أرحم الرَّاحمین؛ و ما را در این ماه توفیق ده تا به خویشاوندان خود نیکی و پیوند کنیم، و به همسایگان از راه احسان و بخشش رسیدگی کنیم، و اموال خود را از مظالم پاک نماییم، و با بیرون کردن زکات آن را پاکیزه کنیم، و با آن کس که با ما قهر کرده آشتی کرده، و با کسی که به ما ستم نموده به انصاف برخاسته … و ما را توفیق ده که در آن به تو تقرب جوئیم در سایه اعمال شایسته‌ای که ما را به آن از آلودگی معاصی پاک نمایی، و در آن از عیوب تازه بازداری، تا هیچ یک از فرشتگانت جز مرتبه‌ای پائین‌تر از آنچه ما بجا آورده‌ایم از ابواب طاعت و انواع تقرب به سویت به محضرت عرضه نکنند.»
خطبهٔ دوم
بسم الله الرحمن الرحیم
ای بندگان خدا، شما و خودم را به آنچه امام رضا (ع) در آخرین جمعهٔ ماه شعبان به یکی از یارانش توصیه فرمود سفارش می‌کنم. فرمود: «إِنَّ شَعْبَانَ قَدْ مَضَى أَکْثَرُهُ، وَهَذِهِ آخِرُ جُمُعَهٍ فِیهِ، فَتَدَارَکْ فِیمَا بَقِیَ تَقْصِیرَکَ فِیمَا مَضَى مِنهُ، وَعَلَیْکَ بِالْإِقْبَالِ عَلَى مَا یَعْنِیکَ، وَأَکْثِرْ مِنَ الدُّعَاءِ وَالْاستِغْفَارِ وَتِلَاوَهِ الْقُرْآنِ… وَتُبْ إِلَى اللَّهِ مِنْ ذُنُوبِکَ، لِیَقْبَلَ شَهْرُ اللَّهِ عَلَیْکَ وَأَنْتَ مُخْلِصٌ لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَلا تَدَعَنَّ أَمَانَهً فِی عُنُقِکَ إِلَّا أَدَّیْتَهَا، وَلا فِی قَلْبِکَ حِقْدًا عَلَى مُؤْمِنٍ إِلَّا نَزَعْتَهُ، وَلا ذَنْبًا أَنْتَ مُرْتَکِبٌ إِلَّا وَأَقْلَعْتَ عَنْهُ… وَأَکْثِرْ مِنْ أَنْ تَقُولَ فِیمَا بَقِیَ مِنْ هَذَا الشَّهْرِ: اللَّهُمَّ إِنْ لَمْ تَکُنْ قَدْ غَفَرْتَ لَنَا فِیمَا مَضَى مِنْ شَعْبَانَ، فَاغْفِرْ لَنَا فِیمَا بَقِیَ مِنْهُ؛ بیشتر ماه شعبان رفت و این جمعه آخر آن است پس تدارک و تلافى کن در آن چه از این ماه مانده است تقصیرهایى را که در ایّام گذشته این ماه کرده اى و بر تو باد که بر آنچه نافع است براى تو رُو آورى و دعا و استغفار بسیار کن و تلاوت قرآن مجید بسیار کن و توبه کن به سوى خدا از گناهان خود تا آنکه چون ماه مبارک درآید خالص گردانیده باشى خود را براى خدا و مگذار در گردن خود امانت و حق کسى را مگر آنکه ادا کنى و مگذار در دل خود کینه مؤمنی را مگر آنکه بیرون کنى و مگذار گناهى را که مى کرده اى مگر آنکه ترک کنى … و از خدا بترس و توکّل کن بر خدا در پنهان و آشکار امور خود و هر که بر خدا توکّل کند خدا او را بس است . و در بقیّه این ماه این دعا را بسیار بخوان: اَللّهُمَّ اِنْ لَمْ تَکُنْ غَفَرْتَ لَنا فیما مَضى مِنْ شَعْبانَ فَاغْفِرْ لَنا فیما بَقِىَ مِنْهُ؛ خدایا اگر در آن قسمت از ماه شعبان که گذشته ما را نیامرزیده اى در آن قسمت که از این ماه مانده بیامرزمان.»
پس عزیزان، برای انجام همهٔ آنچه امام (ع) ما را به آن فراخوانده شتاب کنیم تا با قلب‌هایی پاک، زلال و خالی از هرگونه کینه و حسد به ماه خدا روی آوریم؛ تا حجابی میان ما و خداوند نباشد و از برکات این ماه و عطایا و مواهب فراوانی که در آن نهاده شده برخوردار شویم و بدین‌سان آگاهی، مسئولیت‌پذیری و توان بیشتری برای رویارویی با چالش‌ها داشته باشیم.
مأموریت‌های پیش روی دولت
آغاز سخن از دولت لبنان است که اعتماد مجلس نمایندگان را به دست آورده و اکنون در برابر چالش آنچه به لبنانی‌ها تعهد کرده قرار دارد: ساختن دولتی نیرومند و عاری از هدررفت و فساد؛ بیرون آوردن مردم از بحران‌های معیشتی، زندگی، اقتصادی و مالی که آنان را در بر گرفته است؛ بازگرداندن سپرده‌های مردم؛ و تلاش جدی برای فشار بر کشورهای حامی توافق آتش‌بس تا دشمن صهیونیستی را از نقاط و سرزمین‌هایی که اشغال کرده بیرون کند؛ دشمنی که بر زبان وزیر جنگش اعلام می‌کند قصد ماندن در آن‌ها را دارد و با چراغ سبز آمریکایی این کار را انجام می‌دهد؛ و رسیدگی جدی به نقض‌های پی‌درپی توافق جاری با دولت لبنان که به نظر می‌رسد قصد توقف آن را ندارد؛ و بازسازی آنچه به دست این دشمن ویران شده است؛ بازسازی‌ای که بیم آن می‌رود با تلاش دشمن برای مبادلهٔ آن با خواسته‌های سیاسی و امنیتی که به حاکمیت و مصلحت لبنان آسیب می‌زند طولانی شود؛ از جمله آنچه یکی از مسئولان دولت آمریکا دربارهٔ دعوت لبنان و سوریه به ورود به آنچه «توافق ابراهیم» نامیده می‌شود گفته است.
ما در برابر آنچه رخ داده، آنچه را هفتهٔ گذشته گفتیم تکرار می‌کنیم: اعتمادی که دولت به دست آورده کافی نخواهد بود مگر آنکه اعتماد مردم لبنان را نیز جلب کند تا بیانگر آرزوها و آرمان‌های آنان باشد و اعتماد ازدست‌رفتهٔ آنان به دولتشان را بازگرداند؛ دولتی که آنان را در پهنهٔ وسیع زمین سرگردان کرده و آنان در جست‌وجوی جایی برای کسب روزی و بازگرداندن کرامت خود هستند.
ما بار بیش از توان دولت را بر دوش آن نمی‌گذاریم، اما می‌خواهیم همهٔ توان خود را برای انجام نقشش به کار گیرد و الگوی خود، تمایز و حسن عملکردش را نشان دهد. این امر ممکن است اگر به عنوان تیمی همگن عمل کند و دغدغه‌اش مصلحت وطن و انسان آن باشد و از سهم‌خواهی‌هایی که کشور را خسته کرده و به اینجا رسانده کاملاً دور باشد.
در این زمینه، از نیروهای سیاسی فعال و تأثیرگذار می‌خواهیم که همهٔ شرایط لازم برای انجام مسئولیت‌های دولت را فراهم کنند و آن را یاری دهند؛ نه آنکه حمایتشان مشروط به میزان کسب منافع و غنائم از آن باشد یا مخالفت کینه‌توزانه و ایجاد مانع در برابر آن حاکم شود، بلکه با اصلاح مسیر آن و توجه دادن به نقاط ضعفش همراه باشد.
ما به حجم شکاف موجود در کشور، چه در شیوهٔ برخورد با پرونده‌های داخلی و چه خارجی، آگاهیم؛ اما این نباید بر مسیر کار دولت و عملکرد آن تأثیر بگذارد، بلکه باید به گفت‌وگویی جدی و عینی بر پایهٔ احترام متقابل و دور از اتهام‌زنی و اتهام‌زنی متقابل بینجامد؛ گفت‌وگویی که تنها راه برطرف کردن نگرانی‌ها و ترس‌های هر گروه نسبت به گروه دیگر است.
آماده‌باش در برابر دشمن
به تجاوزهای اسرائیلی بازمی‌گردیم که در روزهای گذشته شاهد آن بودیم و باید در رأس اولویت‌های عهد جدید به شکلی روشن و آشکار قرار گیرد. دشمن صهیونیستی همچنان توافق امضاشده با لبنان را زیر پا می‌گذارد؛ با ادامهٔ اشغال نقاطی که اعلام کرده در آن‌ها خواهد ماند، یا با حملات هوایی روزانه که بقاع و جنوب را هدف قرار داده و شهدای بسیاری گرفته است. این دشمن در تجاوز خود از همهٔ مرزها گذشته است؛ هنگامی که هواپیماهایش در روز تشییع به پرواز درآمدند یا هنگامی که سخن از هدف قرار دادن تشییع‌کنندگان به میان آورد. این امر نیازمند آماده‌باش و وضعیت اضطراری از سوی دولت لبنان است تا در نهادهای بین‌المللی یا نزد کشورهای حامی توافق، اعتراض بلند و رسا سر دهد و بیانگر همهٔ صداهایی باشد که در تشییع باشکوه برخاست و با وجود همهٔ زخم‌هایی که تحمل کرده و می‌کنند، ذلت را رد کردند. و این روحیه در مراسم‌های تأبین روزانه و پرشور شهدای فراوان تجسم یافته است که نمونه‌ای از آن را در تشییع صد شهید امروز در روستای عیتَرون می‌بینیم.
متأسفانه شاهد بازتاب این تصویر مطلوب در سطح رسمی و از سوی بسیاری از نیروهای سیاسی نیستیم؛ نیروهایی که آنچه از تجاوز به حاکمیت لبنان می‌گذرد و این همه خونی که ریخته می‌شود آنان را برنمی‌انگیزد؛ گویی آنچه رخ می‌دهد در این کشور نیست.
سوریه در چنگال دشمن
به سوریه می‌رسیم که دشمن همچنان در پی بلعیدن بخش‌های تازه‌ای از سرزمین‌های آن است؛ بخش‌هایی که مساحت آن از مساحت لبنان نیز فراتر رفته است. هدف او تضعیف و تکه‌تکه کردن این کشور است که ممکن است مقدمه‌ای برای تقسیم در عرصه‌های دیگر باشد. این امر مقامات سوریه و همراه با آنان کشورهای عربی را فرامی‌خواند که به خطرات آنچه دشمن انجام می‌دهد و پیامدهای آن هوشیار باشند و آن را اولویتی بدانند که در مواضعشان و در اجلاس آتی سران عرب بازتاب یابد.
همچنان در سوریه می‌مانیم تا تأکید خود را بر حکومت فعلی دربارهٔ ضرورت حفظ ویژگی‌های اجزای این کشور و احترام به جایگاه آنان تجدید کنیم و از چشم‌پوشی بر آنچه به تنش فرقه‌ای و مذهبی می‌انجامد و آنچه آزادی‌های دینی و وحدت ملی را که باید حفظ شود خدشه‌دار می‌کند هشدار دهیم؛ وحدتی که کنفرانس گفت‌وگوی اخیر بر آن تأکید کرده است.
فردا آغاز ماه رمضان
سرانجام، فردا بر آستانهٔ آغاز ماه رمضان خواهیم بود؛ ماهی که می‌خواهیم در آن از فیوضات رحمت الهی بهره‌مند شویم و همهٔ معانی‌ای را که خداوند سبحان از طریق روزه اراده کرده است الهام بگیریم؛ ماهی که سرچشمهٔ ارزش‌های روحی و انسانی باشد و روح بخشش و عطا را که خداوند ما را به آن فراخوانده و بر آن تشویق کرده تقویت کند؛ روحی که ما بیش از هر زمان به آن نیازمندیم. و این ماه سرچشمهٔ خیر، صلح و محبتی باشد که بر لبنانی‌ها، عرب‌ها، مسلمانان و همهٔ جهان جاری شود.