بسم الله الرحمن الرحیم

خطبه‌های نماز جمعه بیروت به امامت علامه سید علی فضل‌الله

10 بهمن ۱۴۰۴ش برابر با 30 ژانویه ۲۰۲۶م و 10 شعبان ۱۴۴۷ ق

امام مهدی (عج) عدل منتظر

خطبه اول

خدای سبحان و متعال فرمود: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آَمَنُوا مِنْکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَیُمَکِّنَنَّ لَهُمْ دِینَهُمُ الَّذِی ارْتَضَى لَهُمْ وَلَیُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا یَعْبُدُونَنِی لَا یُشْرِکُونَ بِی شَیْئًا وَمَنْ کَفَرَ بَعْدَ ذَلِکَ فَأُولَئِکَ هُمُ الْفَاسِقُونَ» صدق الله العظیم.

میلاد امام مهدی (عج)

در پانزدهم ماه شعبان و در روزهای پیشِ رو با دو مناسبت عزیز روبه‌رو هستیم که لازم است به سبب اهمیتشان درنگی شایسته بر آن‌ها داشته باشیم. نخست ولادت مبارک آخرین حلقه از سلسله مبارک امامان اهل‌بیت (ع)، یعنی امام محمد بن حسن عسکری (ع)، صاحب عصر و زمان (ارواحنا فداه) است. امامی که در سایه امامت او زندگی می‌کنیم، یاد او هر سال با خود امید را به دل‌های مظلومان، ستمدیدگان، رنج‌کشیدگان و مستضعفان می‌آورد؛ امید به اینکه آینده از آنِ آنان خواهد بود، نه از آنِ ستمگران، به بردگی کشندگان ملت‌ها و مستکبران، هرچند برتری جویند، گردنکشی کنند و در زمین فساد نمایند؛ بنابراین وعده الهی که در آیه تلاوت ‌شده به آن اشاره شد به دست این امام، تحقق خواهد یافت: «لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَیُمَکِّنَنَّ لَهُمْ دِینَهُمُ الَّذِی ارْتَضَى لَهُمْ» و نیز اراده الهی که خداوند در اشاره به آن فرموده است: «وَنُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّهً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ» و فرموده است: «وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ».

در حدیثی از رسول خدا (ص) در اشاره به هدف خروج آن حضرت آمده است: «لا تذهبُ الدُّنیا حتَّى یملکَ العربَ رجلٌ من أهلِ بَیتی، یواطئُ اسمُهُ اسمی، وکنیته ککنیتی، یملأُ الأرضَ قِسطًا وعدلًا، کما ملئت ظُلمًا وجَورًا؛ دنیا پایان نمی‌یابد تا این که مردی از اهل‌بیت من بر عرب حکومت کند؛ نامش همانند نام من و کنیه‌اش همانند کنیه من است؛ زمین را از قسط و عدل پر می‌کند همان‌گونه که از ظلم و ستم پر شده است».

در حدیثی دیگری آمده است: «القائِمُ مِنْ وُلْدِی اسْمُهُ اسْمِی، وکُنْیَتُهُ کُنْیَتِی، وَشَمائِلُهُ شَمائِلی، وَسُنَّتُهُ سُنَّتِی، یُقِیمُ النّاسَ عَلى مِلَّتِی وَشَریعَتی، وَیَدْعُوهُمْ إلى کِتابِ رَبّی (عزَّ وجلَّ)؛ قائم از فرزندان من است؛ نامش نام من و کنیه‌اش کنیه من است؛ سیرت او سیرت من و سنت او سنت من است؛ مردم را بر آیین و شریعت من برپا می‌دارد و آنان را به کتاب پروردگارم دعوت می‌کند».

وظیفه ما در دوران غیبت

در فضای این میلاد مبارک، امروز باید از خود بپرسیم: نقش مورد انتظار از ما در دوران غیبت چیست؟ آیا مانند بسیاری تنها به انتظار خروج او و دعا برای تعجیل فرج اکتفا کنیم؟ آیا هرگاه با انحراف، ظلم یا فساد روبه‌رو شدیم، خود را مشغول جست‌وجوی نشانه‌هایی برای تعیین زمان ظهور کنیم و در آن غرق شویم؟ در حالی که امام باقر (ع) در سخنی به یکی از یاران خود خواسته است که در این مسئله وارد نشویم، همان‌طور که در روایات متعدد، به‌صورت قاطع، به تکذیب تعیین‌کنندگان زمان ظهور فراخوانده شده است.

باید آگاه باشیم که امر خروج آن حضرت در دست خداوند متعال است و خداوند زمان آن را بر هیچ‌کس آشکار نکرده است. هنگامی که خداوند اذن دهد و زمان و شرایط مناسب فراهم شود و امت شایستگی حضور او را پیدا کند، ظهور تحقق خواهد یافت.

آنچه بر ما در این مرحله لازم است، آن است که علاوه بر دعا برای تعجیل و آسان شدن خروج او، برای تحقق هدفی که او برای آن قیام خواهد کرد نیز تلاش کنیم؛ هدفی که او و یارانش برای آن فداکاری خواهند کرد و آن نجات جهان از طریق برپایی عدالت جهانی است. همان عدالتی که خداوند برای آن پیامبران را فرستاد و رسالت‌های آسمانی آمده‌اند: «لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْکِتَابَ وَالْمِیزَانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ» و این همان چیزی است که خداوند ما را به آن دعوت کرده و فرموده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَىٰ أَنفُسِکُمْ أَوِ الْوَالِدَیْنِ وَالْأَقْرَبِینَ» و عدالتی که ما به آن فراخوانده شده‌ایم به موافقانمان منحصر نمی‌شود و شامل کسانی که با آن‌ها اختلاف نظر داریم هم می‌شود. از این رو فرموده است: «وَلَا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَىٰ أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ». از این‌رو، مسئولیت ما این است که از وفاداران و یاران او باشیم و تمام توان خود را به کار گیریم تا عدالت در سراسر زندگی جاری شود و در زمین تثبیت شود؛ این که عدالت‌ورزی را از خودمان شروع کنیم؛ در خانه‌هایمان عادل باشیم، مرد با همسرش، زن با شوهرش و با فرزندان، همسایگان و مردم پیرامون خود رفتاری عادلانه داشته باشند؛ در سخنان، تصمیم‌ها، مواضع، داوری‌های خود عادل باشیم؛ در تأیید و رد خود عادل باشیم؛ به‌گونه‌ای که عدالت معیار همه روابط و مواضع ما باشد؛ در سطح فردی، جمعی و بین‌المللی هم باید برای عدالت بکوشیم؛ و در کنار هر مسئله عادلانه و هر پرچم‌دار عدالت بایستیم، هرچند چالش‌ها بزرگ و هزینه‌ها سنگین باشد؛ باید پشتیبان هر کسی باشیم که با ظلم و فساد مقابله می‌کند، حتی اگر ظالم از طایفه یا مذهب یا جریان سیاسی ما باشد.

از ما خواسته شده است که منتظر او باشیم؛ اما نه انتظار افراد منفعل و گریه کننده بر وضعیت ظالمانه و فسادآلود خود یا کسانی که در برابر ناملایمات درست روی دست گذاشته‌اند، بلکه انتظار کسانی که نقش خود را ایفا می‌کنند و در میدان حاضرند. همان میدانی که آن حضرت در آن فعالیت خواهد کرد و حد و مرزی برای آن وجود ندارد. اگر خداوند ما را دوست داشت و به نعمت ظهور آن حضرت در این عصر مفتخر ساخت، خدا را به خاطر آن سپاس می‌گوییم و در سایه رهبری او این مسیر را ادامه می‌دهیم؛ و اگر درک ظهور نصیب ما نشد، دست‌کم وظیفه خود را انجام داده‌ایم و از زمینه‌سازان و یاران او بوده‌ایم.

در این صورت می‌توانیم با اطمینان دعا کنیم که خداوند ظهور او را برای ما آسان گرداند و اطمینان داشته باشیم که آمادگی داریم وقتی ظهور کرد او را یاری کنیم حتی اگر برای ما سخت باشد و ضررهایی را برای ما در پی داشته باشد.

هر گاه به چنین اطمینانی رسیدیم می‌توانیم بگوییم: «اللَّهُمَّ أَرِنا الطَّلْعَهَ الرَّشِیدَهَ، وَالْغُرَّهَ الْحَمِیدَهَ، وَاکْحُلْ نَاظِرِی بِنَظْرَهٍ مِنِّی إِلَیْهِ… وَعَجِّلْ فَرَجَهُ، وَسَهِّلْ مَخْرَجَهُ، وَأَوْسِعْ مَنْهَجَهُ، وَاسْلُکْ بِی مَحَجَّتَهُ، وَأَنْفِذْ أَمْرَهُ، وَاشْدُدْ أَزْرَهُ، وَاعْمُرِ اللَّهُمَّ بِهِ بِلادَکَ، وَأَحْیِ بِهِ عِبادَکَ، بِرَحْمَتِـک یـا أرحم الرّاحمین؛ خدایا آن چهره هدایتگر و پیشانی ستوده را به ما بنما و دیدگان ما را به نگاهی از او روشن ساز… و فرجش را تعجیل فرما، خروجش را آسان گردان، راهش را گسترده ساز، ما را در مسیرش قرار ده، فرمانش را نافذ گردان، او را تقویت کن، سرزمینت را به دست او آباد کن و بندگانت را به‌وسیله او زنده گردان، به رحمتت ای مهربان‌ترین مهربانان».

احیای شب نیمه شعبان

دومین مناسبت، شب نیمه شعبان است؛ شبی که در روایات شریف به اهمیت فراوان آن اشاره شده است. البته اهمیت آن به خاطر میلاد امام مهدی (عج) بیشتر می‌شود. در بیان فضیلت آن آمده است که این شب، پس از شب قدر، برترین شب‌هاست؛ در آن خداوند فضل خویش را به بندگان عطا می‌کند و به فضل و بخشش خود آنان را می‌آمرزد. در حدیث آمده است: «فاجتهدوا فی القربه إلى الله تعالى فیها فإنّها لیلهٌ آلى الله عزَّ وجلَّ على نفسه أن لا یردَّ فیها سائلًا، ما لم یسأل الله المعصیه؛ در آن شب برای تقرب به خدا تلاش کنید؛ زیرا خداوند بر خود واجب کرده است که درخواست‌کننده‌ای را رد نکند، مگر آنکه درخواست گناه کند» با دعا و ذکر و استغفار و نماز به او تقرب جویید و در این شب به او روی بیاورید.

در حدیث دیگری آمده است: «إذا کان لیلهُ النّصفِ من شعبانَ فقوموا لیلَها وصوموا نهارَها؛ هرگاه شب نیمه شعبان فرا رسید، شب آن را به عبادت بایستید و روز آن را روزه بدارید». باز در حدیث دیگری آمده است: «إذا کان لیله النّصف من شعبان، اطّلع الله إلى خلقه فیغفر للمؤمنین، ویملی للکافرین ویدع أهل الحقد بحقدهم حتّى یدعوه؛ در شب نیمه شعبان خداوند به بندگانش نظر رحمت می‌افکند؛ مؤمنان را می‌آمرزد، کافران را مهلت می‌دهد و اهل کینه را با کینه‌شان رها می‌کند تا زمانی که از آن دست بردارند»؛ بنابراین خداوند دعای کسی را که در دلش نسبت به دیگری کینه دارد نمی‌پذیرد، هر که می‌خواهد باشد و هر اندازه اختلاف وجود داشته باشد. این یعنی این که اختلاف مشکلی ندارد و یکی از سنت الهی در آفرینش است. چرا که خداوند فرموده است: «وَلَا یَزَالُونَ مُخْتَلِفِینَ* إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّکَ»؛ اما به شرط این که اختلاف به کینه و دشمنی تبدیل نشود.

پس توجه داشته باشیم که این شب مبارک را احیا بداریم تا از خیرات و برکاتی که به ما وعده داده است، بهره‌مند شویم؛ با اصلاح رابطه خود با خدا و زدودن دل‌های خود از کینه و اختصاص دادن وقتی برای شریک شدن با کسانی با داشتن مذاهب مختلف این شب را احیا می‌دارند باید خود را برای آن آماده کنیم. تا در این شب از فضای روحی و ایمانی مورد نیاز خود بهره‌مند گردیم؛ زیرا برای این شب دعاها و ذکرها، استغفار، نمازها و تلاوت تعدادی از سوره‌های قرآن کریم وارد شده است.

خطبه دوم

بسم الله الرحمن الرحیم

ای بندگان خدا، شما را و خودم را به همان چیزی سفارش می‌کنم که امام مهدی (عج) برای یکی از علمای عصر خود، یعنی شیخ ابن‌بابویه، فرستاد و به او دستور داد که آن را به شیعیانش ابلاغ کند. آن حضرت فرمود: «أُوصِیکَ بِمَغْفِرَهِ الذَّنْبِ، وَکَظْمِ الْغَیْظِ، وَصِلَهِ الرَّحِمِ، وَمُواسَاهِ الْإِخْوَانِ، وَالسَّعْیِ فِی حَوَائِجِهِمْ فِی الْعُسْرِ وَالْیُسْرِ، وَالْحِلْمِ عِندَ الْجَهْلِ، وَالتَّفَقُّهِ فِی الدِّینِ، وَالتَّثَبُّتِ فِی الْأُمُورِ، وَالتَّعَهُّدِ لِلْقُرْآنِ، وَحُسْنِ الْخُلُقِ، وَالْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ… وَاجْتِنَابِ الْفَوَاحِشِ کُلِّهَا، وَعَلَیْکَ بِصَلَاهِ اللَّیْلِ، فَإِنَّ النَّبِیَّ (ص) أَوْصَى عَلِیًّا (ع) فَقَالَ: یَا عَلِیُّ، عَلَیْکَ بِصَلَاهِ اللَّیْلِ، عَلَیْکَ بِصَلَاهِ اللَّیْلِ، عَلَیْکَ بِصَلَاهِ اللَّیْلِ، فَاعْمَلْ بِوَصِیَّتِی، وَأْمُرْ جَمِیعَ شِیعَتِی بِمَا أَمَرْتُکَ بِهِ حَتَّى یَعْمَلُوا عَلَیْهِ… وَعَلَیْکَ بِالصَّبْرِ: «إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ یُورِثُهَا مَنْ یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَالْعَاقِبَهُ لِلْمُتَّقِینَ»… وَحَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکِیلُ، وَنِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِیرُ؛ تو را سفارش می‌کنم به آمرزش‌خواهی از گناه، فروبردن خشم، پیوند با خویشاوندان، همدردی و یاری برادران (دینی) در سختی و آسانی، بردباری در برابر نادانی، ژرف‌اندیشی و فهم عمیق در دین، دقت و سنجیدگی در کارها، مراقبت و مداومت بر قرآن، خوش‌اخلاقی، امر به معروف و نهی از منکر و دوری از همه زشتی‌ها؛ و بر تو باد به نماز شب؛ زیرا پیامبر (ص) به علی (ع) سفارش کرد و فرمود: ای علی، بر تو باد نماز شب، بر تو باد نماز شب، بر تو باد نماز شب. پس به وصیت من عمل کن و همه شیعیانم را به آنچه تو را به آن فرمان دادم امر کن تا به آن عمل کنند؛ و بر تو باد صبر؛ چرا که خداوند فرموده است: «زمین از آنِ خداست، آن را به هر کس از بندگانش که بخواهد به میراث می‌دهد و سرانجام نیک برای پرهیزگاران است» و خدا ما را بس و نیکو وکیلی و نیکو سرپرست و نیکو یاوری است».

این وصیت امام (عج) است. از خداوند می‌خواهیم ما را به عمل به آن توفیق دهد تا با عمل خود، حقیقتِ ولایت و صدقِ وابستگی‌مان به او را نشان دهیم؛ چرا که ولایت تنها احساسات و عواطف نیست، بلکه عمل به آن چیزی است که او بدان فرمان داده است. با چنین التزامی، توان ما برای مواجهه با چالش‌ها بیشتر خواهد شد.

جمهوری اسلامی ایران در برابر چالش‌ها

در آغاز، به آنچه در منطقه جریان دارد می‌پردازیم؛ منطقه در این مرحله با تهدیدهایی روبه‌روست که متوجه جمهوری اسلامی ایران شده است؛ تهدید به اقدام نظامی که سرزمین آن را هدف قرار دهد و حاکمیت و امنیت آن را خدشه‌دار سازد. چیزی که در بسیج بی‌سابقه ناوگان‌ها و ناوهای هواپیمابر مشاهده می‌شود؛ اقدامی که هدف از آن، تحت فشار قرار دادن جمهوری اسلامی ایران برای پذیرش شروط تحمیلی است؛ شروطی که معلوم است قابل پذیرش نیستند، زیرا استقلال و امنیت ملی آن کشور را هدف گرفته‌اند.

روشن است که اگر اتفاقی بیفتد، پیامدهای آن به داخل ایران محدود نخواهد ماند، بلکه ممکن است آثار و تبعات آن در سطوح امنیتی، سیاسی و اقتصادی به فراتر از مرزها کشیده شود. ما به توانایی جمهوری اسلامی ایران و خردمندی و تدبیر رهبری آن در عبور از این مرحله دشوار اطمینان داریم؛ همان‌گونه که در طول تاریخ خود از مراحل سخت گذشته عبور کرده است.

عراق و چالش انتخاب نخست‌وزیر

در فاصله‌ای نه‌چندان دور از این تحولات، در عراق شاهد تهدیداتی هستیم که هدف آن محروم‌سازی این کشور از حقوق آن، در صورت معرفی شدن فرد خاصی بر اساس انتخابات برای منصب نخست‌وزیری است. این امر نشان‌دهنده مرحله‌ای خطرناک است که منطقه با آن روبه‌روست؛ مرحله‌ای که در آن فشارهای نظامی، اقتصادی و مالی بر کشورهای منطقه اعمال می‌شود، به‌گونه‌ای که آزادی و حاکمیت آنان بر سرزمینشان را تضعیف کرده و تصمیم‌گیری آنان را زیر سایه این فشارها قرار می‌دهد.

این فشارها به یک کشور محدود نخواهد بود. از این‌رو، کشورهای منطقه باید از حساسیت‌ها، رقابت‌ها، محاسبات و منافع محدود خود دست بردارند و برای جلوگیری از اجرای این تهدیدها و پیامدهای آن، متحد شوند. اگر آنان همکاری کنند و توانمندی‌های خود را به کار گیرند، ابزارها و توانایی‌های لازم را دارند. همیشه باید این مثل را به یاد داشته باشند که «وقتی خورده شدم که گاو سفید خورده شد.»

لبنان و تداوم تجاوزات دشمن

به لبنان بازمی‌گردیم که از خلال ادامه یافتن پرواز پهپادها بر فراز آسمان لبنان، انجام حملات هوایی به اراضی آن، ترور شهروندان و هدف قرار دادن خانه‌ها در روستاهای نوار مرزی، با هدف جلوگیری از بازگشت و استقرار ساکنان این مناطق، همچنان زیر فشارهای تحمیلی از دشمن صهیونیستی قرار دارد. با وجود آنکه لبنان به تعهدات خود پایبند بوده و حتی فراتر از آن عمل کرده است.

اکنون روشن شده است که هدف از این اقدامات، وادار کردن لبنان به پذیرش شروط و دیکته‌های دشمن از طریق مذاکراتی است که نمی‌خواهد به‌صورت غیرمستقیم یا از طریق کمیته مسئول آتش‌بس انجام شود، بلکه در پی تحمیل مذاکرات مستقیم است. با توجه به طمع‌ورزی‌های آشکار دشمن در لبنان و منطقه و با توجه به برهم‌خوردن موازنه قوا در این مرحله، طبیعی است که نتایج چنین مذاکراتی لزوماً به سود لبنان نخواهد بود.

از این‌رو، دولت لبنان نباید در برابر آنچه رخ می‌دهد دست‌ روی دست بگذارد، بلکه باید ظرفیت‌های دیپلماتیک و سیاسی خود را بسیج کند و وحدت داخلی را تقویت نماید تا بتواند با این فشارها مقابله کند و خونریزی و ویرانی را متوقف سازد.

همچنین نیروهای سیاسی لبنان باید به خطرات این مرحله و پیامدهای آن آگاه باشند و از فضای اتهام‌زنی و جدال‌های لفظی دست بردارند و با گفت‌وگو و تفاهم روی نجات کشور، آن را از حالت رخوت و سستی نجات دهند.

لبنان و چالش بودجه

باز هم در داخل کشور، با توجه به بحث پیرامون بودجه در مجلس نمایندگان، انتظار می‌رفت این بحث علمی و عینی باشد و از رویکردهای پوپولیستی و امتیازگیری‌های سیاسی فاصله بگیرد و مجلس نقش خود را به‌عنوان نماینده طیف‌های مختلف مردم در اصلاح مسیر دولت و در ارائه راه‌حل برای مشکلات معیشتی مردم ایفا کند. دستاورد بحث پیرامون بودجه باید تدوین چشم‌اندازی واقع‌گرایانه برای نجات کشور از بحران‌ها و ارائه راه‌حل‌هایی برای مشکلات معیشتی و حیاتی لبنانی‌ها باشد. حل مشکلات مردم هم باید با بهره‌برداری درست از درآمدهای دولت باشد نه صرفاً افزایش مالیات‌ها و عوارض مستقیم یا غیرمستقیم و فشار بر مردم.

ما از حجم بحران اقتصادی دامن‌گیر آگاهیم؛ بحرانی که نتیجه سال‌ها فساد، سوء مدیریت و برنامه‌ریزی نادرست بوده است؛ اما این امر مسئولیت ملی برای اصلاح وضعیت معیشتی را ساقط نمی‌کند؛ زیرا نگرانیم که تداوم بی‌توجهی به رنج مردم و نادیده گرفتن مطالبات آنان ممکن است به انفجار اجتماعی بینجامد که نشانه‌هایی از آن در اعتراضات اطراف مجلس دیده شده و ممکن است تکرار شود.

فلسطین و تعلل دشمن به توافق

در خاتمه، به فلسطین اشغالی می‌پردازیم؛ جایی که دشمن همچنان در اجرای تعهدات خود نسبت به مرحله دوم توافق غزه تعلل و کارشکنی می‌کند، با وجود آنکه فلسطینیان به‌طور کامل به اجرای مرحله نخست پایبند بوده‌اند و خود دشمن نیز به این امر اذعان کرده است.

این وضعیت ایجاب می‌کند که کشورهای عربی و اسلامی برای یاری ملت فلسطین شتاب کنند تا دشمن را وادار کنند به تعهداتش عمل کند و به تجاوزات و بمباران‌های روزانه و فشار محاصره خاتمه دهد و از تداوم تجاوزها در کرانه باختری جلوگیری نماید.