باب دوم:

نماز

 این بخش شامل فصل های زیر است:

فصل اول: مقدمات نماز

فصل دوم: ارکان نماز

فصل سوم: اخلاق در نماز

فصل چهارم: نماز مسافر

فصل پنجم: نماز جماعت

فصل ششم: نماز های واجب و مستحب

فصل هفتم: نماز قضا

فصل اول

مقدمات نماز

شامل این موضوعات است:

 اوّل: فایده و معنای نماز

 دوّم: شکل نماز

سوّم: وقت نمازهای واجب

چهارم: وقت نمازهای مستحب

پنجم: لباس نمازگزار

 ششم: مکان نمازگزار

هفتم: احکام مسجد

هشتم: رو به قبله بودن

نهم: قیام

اول: فایده و معنای نماز

س813: نماز چه نقش تربیتی برای نمازگزار دارد؟

– بدون شک نماز فواید بسیاری دارد، نماز نهی از فحشا و منکر می‏کند و حالت تقوی را در نمازگزار تقویت و حضور خدا را در قلب انسان استحکام می‏بخشد و در نتیجه انسان را به پایداری در زندگی‏اش ترغیب می‏کند. نماز موجب می‏شود انسان فقط برای خدا خضوع کند و خدای عز‏وجل در قلب انسان، بزرگ و غیر خدا در چشم او کوچک‏آید. نماز نفس انسان را از هر شائبه‏ای پاک می کند و او را به سوی توبه از گناهان سوق می‏دهد و بر طهارت نفس از نجاسات مادی و معنوی تشویق می‏کند.

س 814: از حضرتعالی استدعا دارم معانی نماز را برایم توضیح دهید تا هنگام نماز بدانم که چه می‏خوانم.

– مهمترین موارد نماز عبارتند از:

اول: عبارت «الله اکبر» و مفهوم آن این است که خدای متعال به طور مطلق از هر چیزی بزرگتر است. معنی نماز، نمازگزار را به این باور می‏رساند که در برابر عبودیت خدای متعال کوچک و ضعیف است.

دوم: سوره حمد که با «بسم الله الرحمن الرحیم» شروع می‏شود و مفهوم آن این است، که من این کار را با نام و یاد خدای متعال که موصوف به رحمت فراوان است شروع می‏کنم و باور دارم که همه چیز از خداست و به او باز می‏گردد.

سپس حمد و سپاس خدا و نعمت های بی‏شمارش را به‏جا می‏آوریم؛ خدایی که رحمتش گسترده و وسیع است و اوست که مالک روز جزا یعنی روز قیامت است؛ سپس به خدای متعال می‏گوییم: خداوندا ما فقط تو را می‏پرستیم و فقط از تو یاری می‏طلبیم، چرا که تویی خدای جهانیان. خدایا چون فقط از تو یاری می‏طلبیم تقاضا می‏کنیم ما را به راه راست هدایت نمایی؛ راهی که هیچ گونه انحراف و گمراهی در آن وجود ندارد؛ راهی که نعمت ایمان را به راهروان آن هدیه داده‏ایی، و نه راه کسانی که خشم خود را بر آنان فرو فرستادی همانند کافران، ستمگران و گمراهان از راه حق.

سوم: سوره توحید که معنای آن این است: بگو خدا یکی است و شریکی ندارد و او خدایی بی نیاز است. به عبارت دیگر خدایی که مقصود همه حاجت‏ها است و او خدایی است که زاییده نشده و هیچ کس از او به دنیا نیامده است.

چهارم: ذکر: «سبحان ربی العظیم و بحمده» یعنی اینکه من فقط خدای متعال را تسبیح می‏گویم و تسبیح فقط مخصوص خداست و خدای متعال از هر عیبی منزه است. حمد و سپاس مخصوص خدای متعال می‏باشد که معنای «سبحان ربی الاعلی و بحمده» نیز همین است. پنجم: ذکر تشهد وتسلیم که معنای روشنی دارد ونیاز به شرح آن نیست.

س 815: حکم تارک نماز چیست؟

– نماز بالاترین دستور و معراج مؤمن، در نماز است.

نماز ستون دین بوده و اگر پذیرفته شود، سایر اعمال قبول می‏گردد و اگر نماز پذیرفته نشود، سایر اعمال نیز پذیرفته نخواهد شد. قرآن کریم کسانی را که ایمان آورده‏اند به صفت برپا دارندگان نماز می‏خواند، چون که بر انجام آن محافظت کرده و در اقامه نماز سهل انگاری نکرده و آن‎را در وقتش برپا می‏دارند. مؤمنین می‏دانند که هر کس نماز را سبک بشمارد، از شفاعت پیامبر (ص) و ائمه معصومین بهره‏مند نخواهد شد. همچنین ترک نماز از روی انکار و جحد به خصوص اگر به معنی تکذیب پیامبر (ص) باشد، چه‏بسا موجب کفر می‏شود. ترک نماز از روی سهل انگاری و نافرمانی، فسق است و باید از آن توبه و استغفار کنند. وباید نماز ترک شده قضاء شود و این دَین خدا بر ذمه انسان است. و انسان باید دِین خود را بپردازد و قطعاً ادای دِین خدا اولی تر است.

س816: من نماز نمی‏خوانم، زیرا هر بار به نماز می‏ایستم این احساس به من دست می‏دهد که خدا به نماز من نیاز ندارد و بهتر است خدا را با دعا و خواندن قرآن و بعضی از دعاهای روزانه یاد کنم، باعلم به اینکه این جانب هر روز سوره یس وزیارت عاشورا را تلاوت می‏کنم؛ حال آیا ترک نماز و اکتفاء به ذکر در روز جایز است؟

– ترک نماز جایز نیست. و خواندن قرآن و دعا و زیارت در طول روز جایگزین نماز نمی‏شود. ما نماز نمی‏خوانیم که فکر کنیم خدا به نماز ما نیاز دارد، بلکه این عبادات دارای مقاصد و اهداف والایی است. نماز خواندن اطاعت از خدا و کنه عبودیت است. نماز معراج مؤمن و موجب تقرب هر انسان با تقوی است. و موجب دوری از فحشا و فساد و منکر خواهد بود.

نماز از ارکان دین و واجبات اصلی اسلام است، پس باید نماز را با شرایط و آداب خاص آن برپا کرد. خلاصه آنکه خدا به نماز نیاز ندارد چرا که او از بندگان خود بی‏نیاز است و عبادت هر عبادت کننده، سودی برای خدا ندارد و معصیت گناه‏کاران هم به او ضرر نمی‏رساند. نماز، نیاز انسان است که به وسیله آن تعهد خود را به دستورات خدا نشان می‏دهد. و با برپایی نماز، عبودیت خدا و با رکوع و سجده، عظمت او و شکر ربوبیت را به‏جا می‏آورد و حمد و سپاس را مخصوص ذات خدا می‏داند.

س817: اگر ذهن نمازگزار در هنگام نماز به مسایل دنیا مشغول شود، نماز چه حکمی پیدا می‏کند؟ و آیا باید سجده سهو را بجای آورد؟

– نماز صحیح است و تکرار آن لازم نیست. ولی چه بسا مورد قبول خدا نباشد چون ذهن خود را از خدا به مسایل دیگر مشغول کرده است. خدا از ما نمی‏خواهد نماز بخوانیم تا سودی برده باشد، بلکه برای تربیت و تهذیب نفس و حرکت در راه راست هر روز نماز می‏خوانیم. و این امر جز با حضور ذهن و قلب در برابر خدا به وجود نمی‏آید. بنابراین اصلاح این وضعیت ضروری است. ولی تکرار نماز و یا خواندن سجده سهو لازم نیست.

س818: پسری 13 ساله دارم که به ادای نماز های خود مقید نیست؟ وظیفه‏ی ما چیست؟ و چه شیوه‏ای به کار بریم تا او به نماز پای‏بند شود؟

– باید نماز را برای او محبوب گردانی و با شیوه نیک و موعظه و تشویق، وی را به نماز واداری. مهمترین شیوه، رفتن به مسجد و مشارکت در نماز جماعت و معاشرت با انسان‏های مؤمن و نمازگزار است.

س819: آیا کسی که نماز را در وقت خود ترک کند ولی سپس قضاء آن را به‏جا آورد کافر می‏شود؟ زیرا فتوای بعضی از مراجع را دیده‏ام که تارک نماز را کافر می‏دانند. نظر حضرت عالی چیست؟

– اگر مکلف با علم به وجوب نماز و به طور عمدی آن را ترک‏کند، مرتکب گناه کبیره شده است ولی کافر نیست. مراد از کفر در ترک نماز، عظمت گناه و شدت زشتی جسارت به خدای متعال است و منظور کفر حقیقی نیست.

س820: حکم کسی که نماز صبح را نمی‏خواند، چیست؟

– اگر می‏تواند صبح از خواب بیدار شود، اصلح این است که خود را بر این کار عادت دهد تا از آثار بزرگ معنوی و روحی نماز محروم نشود. در هر حال، خواب هر چند لذیذ باشد، لذت نماز صبح بیشتر و بادوام‏تر است. ولی اگر خواب غلبه کرد، گناهی مرتکب نمی‏شود، زیرا غلبه خواب، عذر به حساب می‏آید. ولی حتماً باید نماز قضاء را به‏جا آورد.

س821: کیفر کسی که در نماز سهل انگار است، چیست؟

– نماز ستون دین است و هرکس آن را سبک بشمارد، در واقع یک رکن اصلی از ارکان دین را سبک شمرده است و جزای او در روز محشر، بزرگ می‏باشد. در حدیث شریف از پیامبر (ص) آمده است: «لیس منی من استخف بصلاه، لایرد علی الحوض لاوالله»؛ کسی که نمازش را سبک بشمارد، از من نیست و به خدا قسم که چنین کسی در حوض بر من وارد نخواهد شد.

س822: اگر کار بی اهمیت را بر نماز ترجیح دهم، آیا این عمل من کوتاهی در نماز به‏حساب می‏آید؟

– کوتاهی حرام، آن است که نماز در وقت خوانده نشود و یا اینکه در وقت خوانده شود ولی به ‏سبب عجله، با نقص برگزار شود. در غیر این ‎صورت، برای مؤمن بهتر است که نمازش را با خشوع و خضوع و در اول وقت بجای آورد.

س823: شخصی تحت عمل جراحی قلبی، هوش خود را از دست می‏دهد، آیا نماز بر وی واجب است؟

– با از دست رفتن هوش نماز بر او واجب نیست، ولی با به هوش آمدن تا آنجایی که می‏تواند باید واجبات خود را انجام دهد.

س824: آیا اهدای ثواب نماز به والدینی که هنوز در قید حیات‏اند، جایز است؟

– در نمازهای مستحبی جایز است.

س825: آیا نماز از بیمار ساقط می‏شود؟

– نماز بر او واجب است، البته با رعایت به آن‎چه که به مریض ضرر می‏رساند، مانند عدم توانایی بر قیام و یا سجده، ولی نماز را باید به هر نحوی که می‏توان، بجای آورد.

س826: اگر مسلمان بیمار شود و نتواند به هر نحو نمازش را بخواند، آیا بعد از شفا یافتن باید قضای نماز را به‏جا آورد؟

– باید نمازش را به‏جا آورد حتی اگر به پشت خوابیده باشد. قرائت و ذکر را با زبان خوانده و رکوع و سجده را با حرکت سر انجام دهد، هر چند شرایط بیمار سخت باشد، ترک نماز جایز نیست. اما اگر بیمار نمازش را با اشاره بخواند پس از بهبودی، لازم نیست قضای آن را به‏جا آورد.

س827: پدرم 65 سال عمر دارد و به دلیل نقص در هوش نمی‏تواند نماز بخواند، حکم شرعی وی چیست؟

– اگر بعضی وقتها به هوش بیاید باید نمازش را بخواند و قضای آن‎چه را در هنگام بی‏هوشی از دست داده، بجای آورد. مگر اینکه به طور کامل ذهن و حافظه‏اش را از دست داده باشد و از محیط و واقعیت‏های پیرامونش در کل یا به‏طور کامل، بریده باشد.

س828: حکم کسی که در حال نماز، فراموشی به او دست دهد، چیست؟

– اگر این حالت موجب فراموشی و شک نشود، پس از آنکه تمرکز خود را به‏دست آورد و حالت فراموشی از بین رفت، باید نماز خود را ادامه دهد تا بتواند خشوع مطلوب را در نماز به دست آورد.

دوم: ساختار نماز

س829: ارکان نماز چیست؟ و اجزای آن کدام است؟

– ارکان نماز آن دسته از اعمالی است که اگر مکلف به طور عمدی و یا از روی سهو آن‎را ناقص به‏جا آورد، نماز‏ش باطل است اضافه کردن عمدی ارکان نماز (همانند اجزای آن) نماز را باطل کرده ولی سهواً باطل نمی‏کند. ارکان نماز عبارتنداز: نیّت، رکوع، سجده‏های یک رکعت، قیام قبل از رکوع.

و اما اجزاء نماز عبارتند از: قرائت، ذکر تشهد و تسلیم. اما تکبیره الاحرام در این میان، از اجزای نمازهای واجب است که اگر به طور عمدی ناقص انجام شود، نماز را باطل می‏کند ولی اضافه کردن آن بطور عمدی، جائز است؛ لیکن اضافه کردن تکبیره الاحرام در نماز بطور عمد و یا سهو تنها به صورت فرد جایز است و نه زوج؛ مثلا سه بار یا پنج بار و یا هفت بار گفتن تکبیره الاحرام و دو بار یا شش بار گفتن آن جایز نیست. (مراد این است که اگر کسی تکبیره الاحرام را دو بار گفت، نمازش صحیح نیست و باید سه بار بگوید و اگر چهار بار گفت، نمازش صحیح نیست، جز اینکه پنج‏بار بگوید…) تکبیره الاحرام مانند سایر اجزای غیر رکنی در نماز، تنها در صورتی که به طور عمدی کم و زیاد گردد، نماز را باطل می‏کند، نه از روی سهو.

س830: کیفیت صحت نماز چگونه است؟

– مهمترین وظیفه مؤمن وقت فرا رسیدن نماز، این است که خود را از هر کاری رها ساخته و با قلبی آکنده از شوق و احساس به استقبال نماز برود، همچنین باید شرایط لازم برای صحیح خواندن نماز را رعایت کند و با بدن و لباس پاک باشد. و برای اقامه نماز با غسل کردن و یا وضو گرفتن، خود را از حدث اکبر و اصغر پاک‏گرداند. و هنگام ایستادن برای نماز به سمت قبله، مستحب است که اذان و اقامه را بجای آورد و حداقل به ذکر اقامه اکتفا کند، و بعد از ذکر اذان و اقامه نیّت کرده و نماز واجبی را که می‏خواهد بجای آورد تعیین کند.

و اما جزئیات نماز عبارت است از:

نماز صبح: دو رکعت است و بعد از اذان و اقامه نمازگزار نیّت کند، و این نیّت را در قلبش این‎گونه لحاظ می‏کند: «نماز صبح واجب برای تقرب به خدای متعال بجای می‏آورم» سپس تکبیره الاحرام را با ذکر کلمه «الله اکبر» بگوید. پس از آن سوره فاتحه و سوره دیگری را خوانده، تکبیر گفته به رکوع برود و تا اندازه‏ای که کف دست به دو زانو برسد خم ‏شود و ذکر رکوع «سبحان ربی العظیم و بحمده» را بگوید، سپس سر از رکوع برداشته بایستد، و با ذکر تکبیر بر روی زمین به سجده ‏رود، در سجده پیشانی و دو کف دست و دو زانو و دو انگشت پای خود را بر زمین گذاشته، ذکر سجده را «سبحان ربی الاعلی و بحمده» ‏خوانده و آنگاه سر خود را از سجده بر‏دارد و لحظه‏ای نشسته و ذکر «استغفرالله» را ‏بگوید و سپس برای بار دوم سر به سجده می‏گذارد و همانند سجده اول ذکر را انجام ‏دهد سپس سر از سجده برداشته بنشیند (زمانی که ذکر تکبیر را می‏خواند). سپس بایستد و رکعت دوم را همانند رکعت اول بجای ‏آورد، پس از آن در رکعت دوم مستحب است که مکلف ذکر قنوت را بعد از قرائت سوره دوم و قبل از رفتن به رکوع بجای آورده، سپس رکعت دوم را تمام کرده و بعد از سجده دوم بنشیند وتکبیر بگوید و در حال نشسته، تشهد و سلام را بگوید.

در تشهد باید بگوید : «اشهد ان لا الله الا الله وحده لاشریک له و اشهد انّ محمداً عبدُهُ و رسوله، اللهم صل علی محمدٍ و آل محمد» سپس سلام را می‏گوید: «السلام علیک ایها النبی و رحمه الله و برکاته، السلام علینا و علی عباد الله الصالحین، السلام علیکم و رحمه الله و برکاته» و بدین ترتیب نماز صبح به پایان می‏رسد.

نماز مغرب: نماز مغرب سه رکعت است که دو رکعت اول آن مانند نماز صبح است، ولی نمازگزار در رکعت دوم بعد از تشهد و قبل از ذکر سلام، رکعت سوم را ایستاده می‏خواند و ذکر «سبحان الله و الحمدالله و لا الله الا الله و الله اکبر» آهسته می‏خواند. ذکر تسبیحات اربعه (سبحان الله والحمد لله ولا اله الا الله والله اکبر) یک مرتبه کافی است و سه مرتبه مستحب است، سپس با گفتن تکبیر به رکوع رفته و بعد از رکوع، دو سجده بجا‏آورده و آنگاه تشهد خوانده و سلام می‏گوید و نماز مغرب پایان می‏یابد.

نماز های ظهر، عصر و عشاء: این نمازها چهار رکعتی است و همانند نماز مغرب است. ولی نمازگزار بعد از دو سجده رکعت سوم، باید قیام و رکعت چهارم را همانند رکعت سوم بخواند و در رکعت چهارم بعد از رکوع و سجده و تشهد، سلام می‏دهد و نماز چهار رکعتی به پایان می‏رسد.

در پایان، رعایت نکاتی چند را برای نمازگزار یادآوری می‏کنیم:

اول: نمازگزار مرد، باید سوره‏های حمد و توحید را در دو رکعت نمازهای صبح، مغرب و عشاء، با صدای بلند بخواند. ولی زن، مخیر است که آهسته یا بلند بخواند.

دوم: آهسته خواندن فاتحه و سوره در دو رکعت نمازهای ظهر و عصر و نیز تسبیحات اربعه در رکعت سوم نماز مغرب و رکعتهای سوم و چهارم در نمازهای ظهر، عصر و عشاء بر زن و مرد واجب است.

سوم: مستحب است نمازگزار بعد از ذکر هر رکوع و سجده، بر محمد و آل او صلوات بفرستد و بگوید: «اللهم صل علی محمد و آل محمد» و نیز مستحب است بعد از هر نماز واجب، تسبیحات حضرت زهرا (ع) یعنی 34 بار الله اکبر، 33 بار الحمدالله و 33 بار سبحان الله را به‏جا آورد.

سوم: اوقات نماز

س831: زمان نمازهای واجب چگونه است؟

– وقت نماز صبح از طلوع فجر صادق، شروع می‏شود و تا طلوع آفتاب ادامه دارد. فجر صادق، روشنایی نوری است شبیه نوار سفید که در افق نمایان می‏شود و به تدریج در طول و عرض گسترش می‏یابد. وقت نماز ظهر از هنگام زوال است. و زوال، لحظه ایست که خورشید از نصف روز بین طلوع آفتاب و غروب آن گذشته و به غرب متمایل شود و متعاقب آن وقت نماز عصر فرا می‏رسد. و وقت آن پس از سپری شدن زمانی به اندازه‏ی چهار رکعت نماز ظهر، آغاز و تا قبل از غروب آفتاب به اندازه خواندن یک نماز ادامه پیدا می‏کند. وقت مخصوص نماز عصر موقعی است که به اندازه خواندن نماز عصر وقت باشد. وقت خواندن نماز مغرب و عشاء از هنگام غروب آفتاب تا نیمه شب شرعی است. وقت مخصوص نماز مغرب، از اول مغرب است تا وقتی که، از مغرب به اندازه سه رکعت نماز بگذرد. مدت زمان خواندن نمازهای مغرب و عشاء برای کسی که مضطر است و یا ادای نماز را فراموش کرده است تا طلوع فجراست.

س832: تفاوت بین فجر صادق و کاذب چیست؟ چگونه می‏توان اوقات مخصوص همه نمازها را تعیین کرد؟

– فجر صادق نوری است که از طرف مشرق ظاهر گشته و به شکل عمودی و افقی گسترش می‏یابد، ولی فجر کاذب این چنین نیست، فقط به شکل عمودی ظاهر می‏شود و به سرعت هم ناپدید می‏گردد و احتمالاً بین فجر کاذب و صادق 14 دقیقه فاصله است.

اما زوال زمانی است که خورشید در میان آسمان باشد و نیمی از روز سپری شده باشد و با ناپدید شدن قرص آفتاب در پشت افق، زمان غروب فرا می‏رسد. البته می‏توان به نظر و کلام کارشناسان و خبرگان مطمئن رجوع کرد.

ایشان می‏توانند بین فجر فلکی- در اصطلاح علم نجوم- که شاید همان فجر کاذب باشد و فجر دریا که ظاهراً فجر صادق است، تمایز بگذارد.

س833: آیا طلوع خورشید با ظهور قرص آن محقق می‏شود و یا پخش شدن شعاع آن کافی است؟

– برای اینکه طلوع محقق شود باید بخشی از قرص خورشید ظاهر شود و گسترش شعاع خورشید (چون قطعاً در زیر افق است) طلوع خورشید را محقق نمی‏کند، لذا در این حال، می‏توان نماز را با نیّت اداء به‏جا آورد.

س834: اگر شک کنم که برای نماز صبح وقت دارم یا خیر آیا نماز را با نیّت اداء بخوانم یا قضاء؟

– می‏توانی نماز را بدون نیّت اداء و قضا بجای‏آوری و نمازت صحیح است.

س 835: فاصله زمانی بین فجر کاذب و فجر صادق چه مقدار است؟

– حدود 15 دقیقه.

س836: زوال چیست؟

– زوال لحظه آغاز تمایل خورشید به سمت مغرب است. و این زمانی است که خورشید از نصف روز گذشته و بین طلوع و غروب آفتاب قرار دارد. این امر زوال نام دارد. زیرا در این زمان سایه‏ی آفتاب در غرب از بین می‏رود و دوباره از طرف شرق به وجود می‏آید.

س837: وقت نماز عصر و فضیلت آن چه موقع است؟

– بعد از زوال، و بعد از گذشتن زمانی معادل یک نماز ظهر، وقت نماز عصر شروع می‏شود. فضیلت نماز عصر از وقتی است که، سایه شاخص به دوهفتم آن برسد و تا شش هفتم ادامه یابد.

س838: وقت نماز مغرب، چه زمانی است؟ آیا باید تا از بین رفتن سرخی مشرق انتظار کشید؟

– با ناپدید شدن قرص خورشید در پشت افق، وقت نمازهای مغرب و عشاء شروع می‏شود. وقت مخصوص نماز مغرب از آغاز وقت، به اندازه‏ی خواندن یک نماز مغرب است و پایان آن، وقت مخصوص نماز عشاء است. و زمان بین این دو وقت، وقت مشترک نماز مغرب و عشاء است. در وقت مشترک، نماز مغرب را باید قبل از عشاء خواند و وقت آن برای کسی که عذری ندارد، تا نیمه شب شرعی است. و اما دیگران مانند کسانی که فراموُش کرده اند و یا مضطر هستند، تا طلوع فجر وقت خواهند داشت.

لازم نیست تا بر طرف شدن سرخی مشرق منتظر ماند، زیرا وجوب انتظار، زمانی است که مکلّف نداند مغرب شده است یا خیر، لذا باید منتظر بماند تا سرخی مشرق برطرف شود. ولی به هر حال احتیاط خوب است.

س839: وقت فضیلت نماز مغرب بر حسب ساعت چه زمانی است؟

– وقت فضیلت نماز مغرب از غروب آفتاب تا بر طرف شدن سرخی مغرب است یعنی تقریباً یک ساعت و بیست دقیقه.

س840: بعضی از مسلمانان در کشورهایی زندگی می‏کنند که شش ماه از سال روز و شش ماه دیگر شب است حال نماز این افراد چگونه است؟

– خدای تبارک و تعالی برپایی نماز را به عنصر زمان مرتبط کرده است و زمان هم به حرکت و چرخش زمین به دور خورشید وابسته است. این به این معنی است که انسان مکلّف باید هر بیست چهار ساعت، پنج بار نماز بخواند. ولی در مناطقی که نتوان وقت‏های نمازها را تمییز داد و خورشید شش ماه طلوع دارد و شش ماه غروب می‏کند، لذا مکلف مختار است با رعایت اصل ترتیب، نمازهای پنج‎گانه خود را به هر نحو ظرف 24 ساعت بجای آورد. با اینکه بهتر است که وقت نمازهای خود را با نزدیکترین کشوری که شب و روز در آن ظهور دارد تنظیم کند و نمازهای پنج‎گانه را با وقت آن کشور بخواند.

س 841: آیا می‏توان بلافاصله بعد از نماز ظهر، نماز عصر را بجای آورد؟ با توجه به اینکه فقط چند دقیقه از وقت زوال گذشته باشد؟.

– جایز است، زیرا به محض اینکه زوال پدید‏آید وقت دو نماز نیز فرا رسیده است، جزاینکه نماز ظهر مقدم است و وقت اول مخصوص نماز ظهر است.

س842: آیا اقامه نماز در اول وقت آن واجب است؟ آیا تأخیر نماز و از دست دادن فضیلت اول وقت جایز است؟

– اقامه نماز در اول وقت، جایز نیست و تأخیر آن از فضیلت اول وقت جایز است به شرطی که از وقت مخصوص خارج نشود، بله خواندن نماز در اول وقت، مستحب مؤکد است و فضیلت و پاداش بزرگی دارد. انسان مؤمن بدون عذر نباید نسبت به نماز سهل انگار و سست باشد.

س843: آیا جمع بین دو نماز واجب یا مستحب است؟

– جمع واجب نیست، و فاصله انداختن بین دو نماز بهتر و مستحب است.

س844: اگر فاصله بین دو نماز بهتر است چرا نماز‏ها را بدون فاصله می‏خوانند؟

– از آنجایی که جمع بین دو نماز جایز است، انتخاب جمع بین نمازها و عدم رعایت فاصله اشکال ندارد، چرا که برای مردم راحت‏تر بوده و پای‏بندی به نماز به خصوص نماز جماعت، بیشتر می‏شود.

س845: در جمع بین دو نماز آیا خواندن یک اذان برای هر دو کفایت می‏کند؟

– یک اذان برای هر دو نماز با ذکر اقامه برای هر نماز، کفایت می‏کند.

س684: آیا جمع بین دو نماز در زمان رسول الله (ص) صورت گرفته است و یا در زمان امام صادق (ع) سنت گردید؟

– همه مسلمانان با گرایش های مذهبی مختلف اتفاق نظر دارند که فاصله بین نمازهای ظهر و عصر و مغرب و عشاء بهتر از جمع بین آنها است. ولی اهل سنت فاصله بین نمازها را واجب دانسته و جمع بین نمازها را بجز موارد ضروری، جایز نمی‏دانند مانند مسافرت یا باران. شیعه جمع‏کردن و فاصله انداختن بین نمازها را جایز می‏داند و انتخاب را بر عهده نمازگزار گذاشته است. شیعه زمان بین ظهر و عصر را وقت مشترک هر دو نماز می‏داند و اقامه نماز عصر بلافاصله بعد از نماز ظهر در اول وقت را جایز می‏داند.

شیعه همچنین وقت بین مغرب و نیمه شب را وقت مشترک دو نماز مغرب و عشاء دانسته و اقامه نماز عشاء بعد از نماز مغرب را در اول وقت جایز می‏دانند و دلیل آن را آیه «اقم الصلاه لدلوک الشمس الی غسق الیل و قران الفجر ان قران الفجر کان مشهودا» می‏دانند و این آیه کریمه سه وقت برای نماز تعیین کرده است:

دلوک الشمس یعنی: ظهر

غسق الیل یعنی: مغرب

قران الفجر یعنی: صبح

به علاوه بسیاری از احادیث و روایت‏هایی که در کتابهای اهل سنت و شیعه آمده است بر جمع بین نمازها دلالت دارد. از جمله روایتی که در مسند امام احمد به اسناد صحیح آمده است و می‏گوید: یحیی از شعبه و او از قتاده حدیثی نقل کرده می‏گوید: از جابربن زید از ابن عباس نقل کرده است: رسول خدا (ص) در مدینه و بدون اینکه محل ترس باشد و باران ببارد، نمازهای ظهر و عصر و مغرب و عشاء را جمع خواند. از ابن عباس سوال کردند: منظور حضرت از این کار چه بود؟

ابن عباس گفت: پیامبر خواست که امتش را به سختی نیندازد. این‎گونه روایات بسیار است که از بخاری و مسلم و ابو داود و دیگران در این باره نقل کرده‏اند. اگر در جمله آخر این روایت دقت کنیم، روشن می‏شود که دلیل آن آسان گرفتن بر مردم است به نحوی که وقت نماز در زمان کوتاه محدود نگردد، و مردم فرصت داشته باشند کارهایشان را به پایان برسانند و با صفای ذهن و فکر راحت برای نماز آماده شوند، همانطور که پیامبر (ص) فرموده‏اند: برای شما شریعتی آسان و راحت آورده‏ام. به همین خاطر مکلّف، مختار است نمازها را به صورت جمع و یا فاصله بخواند.

س847: شبها در سوئد کوتاه است، آیا تأخیر انداختن نماز تا جایی که وقت آن فوت شود جایز است؟ آیا به سبب ضرورت، می‏توان نماز را زودتر خواند؟

– نماز را باید در وقت خود خواند، و تأخیر در نماز تا از دست رفتن وقت آن جائز نیست. اگر وقت نماز فوت شد باید قضای آن را خواند، همچنین خواندن نماز قبل از فرارسیدن وقت آن جایز نیست.

س848: اگر کسی شک کند که نمازهای ظهر و عصر را خوانده یا خیر و برای اداء آن فقط به اندازه یک رکعت وقت دارد، حکمش چیست؟ اگر شک بعد از فوت وقت باشد، چه حکمی دارد؟

– فقط باید نماز عصر را بخواند. چون شک در وقت مخصوص به نماز عصر واقع شده است و اگر بعد از فوت وقت شک کند، قضاء نماز واجب نیست.

س849: آیا خواندن نماز باید بعد از پایان اذان باشد؟

– اگر موذن، وقت اذان را رعایت کرده باشد لازم نیست تا پایان اذان صبر کرد و خواندن نماز هنگام شروع اذان جایز است.

س850: نمازی که رکعت آخر آن بعد از فوت وقت باشد، چه حکمی دارد؟

– نماز صحیح است، چون کسی که یک رکعت از نماز را در وقت بخواند همه نماز را درک کرده است.

س851: نماز ظهر و عصر که اندکی قبل از غروب اقامه شود، چه حکمی دارد؟

– اگر آفتاب، در پشت افق قرار گیرد، می‏توان نماز را با نیّت ادا خواند، چون هنوز وقت باقی است و گرنه باید نمازها قضا شود. ولی اگر وقت به اندازه یک نماز واجب و یا بیش از یک رکعت باقی نباشد، باید نماز عصر را مقدم کرده و با نیّت ادا خوانده و سپس نماز قضای ظهر را اقامه کرد. و اگر وقت به مقدار پنج رکعت باقی باشد باید نماز ظهر و سپس نماز عصر را خواند و اگر مکلف، یک رکعت از نماز عصر را بخواند و وقت غروب فرا برسد، نماز عصر صحیح است. چون هر کس یک رکعت از نماز را بخواند، همه نماز را درک کرده است.

س852: اگر زن اندکی قبل از غروب آفتاب از خون حیض پاک شود آیا باید نماز ظهر و عصر را قضا کند؟

– اگر برای غسل و اقامه نماز ظهر و عصر قبل از غروب آفتاب، وقت به اندازه کافی باشد باید نمازهای ظهر و عصر را با نیّت ادا بخواند، ولی اگر وقت به اندازه کافی برای غسل و نماز نباشد غسل صحیح نیست و باید تیمم بدل از غسل کرده و نمازهای ظهر و عصر را بجای آورد و سپس غسل کند و بعد از آن نمازهای مغرب و عشاء را بخواند.

س853: کسی که نماز ظهر را خوانده و به کشور دیگری مسافرت کند و در وقت زوال وارد آن کشور شود، آیا باید دوباره نماز ظهر را بخواند؟

– با این توصیف تکرار نماز، واجب نیست.

س854: وقت نماز در هواپیما چگونه تعیین می‏شود در حالی که هواپیما با ارتفاع یازده هزار کیلومتر در پرواز است و ارتفاع آن بر زوایه طلوع و غروب وبه میانه رسیدن خورشید، تأثیر بسیاری می‏گذارد؟

– می‏توانی زمان غروب و طلوع خورشید را بر اساس تشخیص خودت تعیین کنی، همچنین وقت را نسبت به موقعیت هواپیما بر فراز آسمان هر شهر معین سازی.

س855: بنده از کانادا به هلند و سپس به عربستان سعودی مسافرت کردم و این یعنی جهت حرکت من از غرب به سمت شرق است. و هواپیما پنج دقیقه قبل از ظهر پرواز کرد به نحوی که نماز را در هواپیما خواندم. و هنگام حرکت هواپیما از کانادا تا هلند اغلب روز بود و ما زمان مغرب و عشاء را درک نکردیم، در این حالت نماز مغرب و عشاء ما در این روز چه حکمی پیدا می‏کند؟

– مادامی که وقت غروب در آن روز واقع نشود، نماز مغرب و عشاء بر ذمه شما واجب نیست، مگر آن‏که جزئی از شب، آن روز تحقق پیدا کند، گرچه روز طولانی و شب بسیار کوتاه شود.

س856: آیا گفتار هواشناسان و یا تاریخ تقویم های رایج را می‏توان ملاک تعیین وقت نماز قرار داد؟

– عمل به گفتار هواشناسان خبره و تقویم‏های مستند بر نظر آنها جایز است و رعایت احتیاط در تأخیر نماز صبح به مقدار ربع ساعت لازم است. به‏خصوص اگر ندانیم که کارشناس این مدت را رعایت می‏کند.

س857: مدت زمان استراحت من در کار بسیار محدود است به‏گونه‏ای که فقط یا برای نماز کفایت می‏کند و یا برای نهار، بایدکدام را مقدم بدارم؟

– در این شرایط به مقدار واجب از نماز بسنده کن که بیش از ده دقیقه زمان لازم نیست و بقیه وقت خود را صرف غذا کن.

س858: من در کشور هلند ساکن هستم و در یکی از مؤسسات دولتی در قسمت حراست داخلی کار می‏کنم.گاهی شیفت کار من صبح است و باید قبل از اذان صبح در محل کار باشم به نحوی که نمی‏توانم نماز صبح را بخوانم. در محل کار هم چون تنها هستم نمی‏توانم نماز صبح را بخوانم چون باید لحظه به لحظه مراقب رفت و آمد کارمندان و مراجعه کنندگان باشم، حتی به مدت پنج دقیقه برای ادای نماز نمی‏توانم کارم را ترک کنم، بعلاوه اگر من را در حال نماز ببینند با من برخورد می‏کنند و به من تهمت اهمال و فرار از کار می‏زنند و چه بسا از کار برکنار شوم و می‏دانم در حال حاضر در آن کشور کار وجود ندارد، در چنین شرایطی وظیفه بنده چیست؟

– تداوم این کار برای شما، که موجب ترک نماز صبح در شرایط عادی می‏شود جایز نیست و باید کار دیگری جستجو کنی، ولی فعلاً بر شما واجب است با وضو بر سرکار رفته و بعد از اذان صبح رو به قبله ایستاده و نماز صبح را بجای آوری و نیازی نیست هنگام تکبیره الاحرام دستهای خود را تا گوشها بالا ببری و کفش های خود را در آوری. سوره‏های حمد و توحید را بخوانید و به اندازه گفتن ذکر به رکوع رفته و دو سجده را با اشاره سر بجا‏آورید و لازم نیست بر زمین سجده کنی، و رکعت دوم را به همین کیفیت بخوان، سپس تشهد و سلام بده و بدین ترتیب در حال ایستاده و بدون اینکه کسی متوجه شود و یا کار را متوقف کنی نماز صبح را می‏خوانی. و ترک قنوت و یا دعا در قنوت بدون بلند کردن دستها اشکالی به نماز وارد نمی‏کند و نماز شما صحیح بوده و قضا هم ندارد.

س859: کسی که سهواً نماز عشا را قبل از نماز مغرب بخواند چه حکمی دارد؟

– اگر در اول وقت یعنی در وقت مخصوص نماز مغرب باشد باید نماز مغرب را بخواند. ولی اگر بر فرض در خلال نماز عشا و قبل از رفتن به رکوع چهارم متوجه شود باید نیّت نماز عشا را به مغرب تبدیل و نیّت نماز مغرب کند و قیام را ترک کرده و بنشیند، سپس تشهد و سلام را بجای آورد و بعد از نماز دو سجده سهو به جهت افزودن قیام بجای آورد.

س860: انسان چگونه می‏تواند بر روی سیاره های دیگر نماز بخواند؟

– واجب است در هر بیست و چهار ساعت مطابق ساعتهای زمین، پنج بار نمازهای واجب را بخواند. ولی روزه بر او واجب نیست.

س861: آیا واجب است برای نماز صبح از زنگ بیدار‏باش استفاده کرد؟

– واجب نیست. ولی باید خود را جهت بیدار شدن و اهمیت دادن به نماز و اقامه نماز در اول وقت، عادت دهد و مقدمات آن را فراهم کند، مانند پرهیز از شب نشینی بدون فایده و یا استفاده از زنگ بیدار باش و غیره.

س862: آیا واجب است همسرم را بری نماز صبح بیدار کنم حتی اگر از من نخواهد؟

– واجب نیست. ولی بهتر است انسان خانواده خود را برای اقامه نماز صبح و مواظبت بر آن عادت دهد، به خصوص اگر خانواده رغبت داشته باشند و بخواهند.

س863: آثار منفی تأخیر نماز صبح چیست؟

– انسان فرصت عبادت در فضایی آکنده از آرامش و بصیرت، و نیز فرصت آغاز یک روز ارتباط با خدای متعال، و تجدید عهد با خدا را از دست خواهد داد.

س864: اگر نماز صبح را نخوانده باشم و وقت نماز ظهر فرا برسد، نماز ظهر را بخوانم و یا نماز صبح را مقدم بدارم؟

– هر دو مورد جایز است، ولی بهتر است که فضیلت ادای اول وقت نماز ظهر را دریابی.

س865: مقصود از نماز غذاه چیست؟ و زمان آن چه وقت است؟

– مقصود از آن، نماز صبح است که بین طلوع فجر و طلوع آفتاب خوانده می‏شود.

س866: نماز صبح را با نیّت قضا خواندم. سپس متوجه شدم آفتاب طلوع نکرده است، آیا باید دوباره نماز را قضا کنم؟

– تکرار نماز لازم نیست.

س867: در کارگاه تعمیر خودرو کار می‏کنم آیا بهتر است با لباس و بدن آلوده و کثیف و روغنی نماز را اول وقت بخوانم و یا به خانه باز گردم و نماز را به تأخیر اندازم؟

– به تأخیر انداختن نماز و از دست دادن وقت آن جایز نیست، گرچه به خانه برگردی و وقت نماز را هم درک نمایی. پس بهتر است با شوینده ها موانع وضو را رفع کنی و با رعایت طهارت لباس و بدن، نماز را در اول وقت به‏جا آوری.

س868: به مقتضای وضع کاری که دارم ناگزیرم بعد از مراجعت به منزل، نماز را با تأخیر بخوانم و گاهی این تأخیر موجب فوت وقت نماز شده و نمازم قضا می‏شود، وظیفه‏ام چیست؟

– باید در خلال زمان کار خود وقتی را برای نماز تعیین نمایی، در غیر این صورت تداوم این شغل برای شما جایز نیست و باید شغل خود را تغییر دهی.

س869: آیا هنگام وقت نماز جایز است به بازی فوتبال پرداخت؟

– اگر وقت نماز از دست نمی‏رود، حرام نیست. ولی بهتر است به‏هر نحو نماز را در اول وقت خواند.

چهارم: وقت نمازهای مستحب و احکام آن

س870: نمازهای مستحبی و زمان آن را توضیح دهید؟

– نافله صبح دو رکعت، و قبل از نماز صبح است. نافله ظهر هشت رکعت قبل از نماز ظهر، است. نافله عصر هشت رکعت قبل از نماز عصر، می‏باشد نافله مغرب چهار رکعت بعد از نماز مغرب است و نافله عشاء به صورت دو رکعت نشسته  بعد از نماز عشاء اقامه می‏شود.

س871: وقت نافله صبح چه زمانی است؟ آیا قبل از اذان صبح است و یا بعد از آن؟

– نافله صبح را می‏توان قبل از فجر صادق بجای آورد، یعنی از اول فجر کاذب، و زمان آن تا پیدایش سرخی مشرق و اندکی پیش از طلوع آفتاب است.

س872: آیا جایز است نافله ظهر را قبل از زوال بخوانیم؟

– جایز نیست، مگر در روز جمعه و برای کسی که قصد نماز جمعه دارد و این نافله جزء نافله جمعه به حساب می‏آید.

س873: آیا جایز است قبل از زوال، نافله ظهر را شروع کرد؟

– جایز نیست، مگر در روز جمعه که جایز است نافله آن را قبل از ظهر خواند، آن هم برای رعایت اقامه نماز جمعه، چون وقت نماز جمعه محدود است.

س874: آیا خواندن نمازهای مستحبی مانند نماز جعفر طیار پس از نماز صبح مکروه است؟

– تا هنگام طلوع آفتاب اشکالی ندارد ولی پس از طلوع, کراهت آن را نقل کرده اند، الله العالم.

س875: نافله عشاء را چگونه باید بخوانیم؟ آیا جایز است ایستاده بخوانیم؟

– کیفیت نافله عشاء چنین است: در حال نشسته تکبیره الاحرام را گفته، سوره‏های حمد و توحید را میخوانی سپس برای رکوع خم شده ذکر رکوع را می‏گویی، و در همان حال نشسته، سر از رکوع بر می‏داری و سپس دو سجده را به‏جا می‏آوری و رکعت دوم را همانند رکعت اول، می‏خوانی، سپس تشهد گفته و سلام می‏دهی، نافله عشاء باید در حال نشسته خوانده شود و ایستاده خواندن آن صحیح نیست.

س786: حالت جلوس [نشستن] در نماز «وتر» چگونه است؟ آیا همانند حالت تشهد است؟

– بله، جلوس آن همانند حالت تشهد است.

س877: رکوع نمازگزار در نافله عشا که به‏صورت نشسته خوانده می‏شود چگونه است؟ آیا نافله عشاء قنوت دارد؟ آیا سجود آن همانند سجود نمازهای دیگر است؟

– در حال نشسته تا مقدار رسیدن صورت تا زانوها یا بیشتر باید خم شد. و قنوت آن قبل از رکعت دوم است و سجود آن همانند سایر نمازها است.

س878: آیا جمع بین نافله مغرب و غفیله جایز است؟

– جایز است، حتی جایز است نماز غفیله را به جای دو رکعت نافله مغرب خواند.

س879: آیا جایز است نافله را در حال جلوس [نشسته] خواند، با اینکه توان ادای آن به صورت ایستاده را داشته باشد؟

– جایز است نافله را در حالت نشسته خواند، ولی بهتر است در حال قیام بخوانیم.

س880: فضیلت کدام یک از دو وقت سحر و فجر در پیشگاه خدای متعال بیشتر است؟

– وقت سحر به همراه وقت فجر تا طلوع آفتاب بهتر است، ولی مهمتر از اصل وقت، میزان حضور قلب در حال عبادت است.

س881: وقت سحر چه زمانی است؟

– ثلث آخر شب، وقت سحر است.

س882: شروع و پایان وقت نماز شب چه زمانی است؟

– وقت نماز شب از نیمه شب شروع می‏گردد و تا طلوع فجر ادامه دارد و هر اندازه به فجر نزدیکتر شود فضیلت آن بیشتر است. میانه حد فاصل غروب تا فجر، نیمه شب است.

س883: کیفیت نماز شب چگونه است و فضیلت آن چه مقدار است؟

– نماز شب از مستحبات مؤکد است و یازده رکعت می‏باشد. هشت رکعت با نیّت نماز شب، سپس دو رکعت با نیّت نماز شفع و یک رکعت آخر با نیّت نماز وتر اقامه می‏گردد. وقت نماز شب از نیمه شب تا فجر بوده و نزدیک فجر، وقت با فضیلت تر آن است. هشت رکعت اول شبیه نماز صبح دو رکعتی خوانده می‏شود و نیّت آن چنین است: «دو رکعت نماز شب قربه الی الله» و نمازگزار می‏تواند نماز شب را مختصر کند و در هر رکعت فقط سوره حمد را بخواند و نیازی به سوره دیگر نیست. ولی دو رکعت شفع که بعد از هشت رکعت می‏باشد، مستحب است که مکلف در هر رکعت بعد از حمد سه بار سوره توحید را بخواند و نیّت آن چنین است «دو رکعت نماز شفع به‏جا می‏آورم قربه الی الله». نماز وتر یک رکعت و نیّت آن این‎گونه است « یک رکعت نماز وتر قربه الی الله به‏جا می‏آورم». مستحب است در نماز وتر بعد از حمد سه بار سوره توحید و یک بار سوره الناس و یک بار سوره فلق بخوانند و نیز مستحب است نمازگزار در قنوت نماز وتر سیصد بار «العفو» و هفتاد بار «استغفرالله» و هفت بار «هذا مقام العائذ بک من النار» بگوید و در حق مؤمنین دعا کند، و بین علما رسم است که در قنوت نماز وتر، برای چهل نفر مؤمن دعا می‏کنند و بعد از قنوت، رکوع و سجود رفته و سپس تشهد و سلام گفته و نماز پایان می‏یابد. نمازگزار می‏تواند نماز شب را کوتاه بخواند و فقط به دو رکعت نماز شفع و یک رکعت نماز وتر بسنده کند، به‏خصوص اگر وقت کم باشد. و اگر وقت نماز شب فوت شد روز بعد می‏توان قضای آن را به جای آورد. فضیلت نماز شب بسیار زیاد است و شاید مقصود این آیه کریمه «فلا تعلم نفس ما اخفی لهم من قره اعین» (سجده،17)ثواب و فضیلت نماز شب باشد. و نیز آیه «و من اللیل فتهجد به نافله لک عسی ان یبعثک ربک مقاما محموداً» (اسراء،79) اشاره به آن است.

س884 آیا در قنوت نماز وتر می‏توان تعداد ذکرهای مستحبی را اضافه کرد؟ مثلاً برای بیش از چهل نفر مؤمن دعا کرد و یا بیش از سیصد بار استغفار کرد؟ آیا استغفار برای مؤمنین زنده واجب است؟

– در قنوت نماز وتر دعا برای بیش از چهل نفر از مؤمنین زنده و مرده جایز است و ذکر استغفار، بیش از هفتاد بار و ذکر العفو، بیش از سیصد بار نیز جایز است.

س885: آیا بین هر دو رکعت از رکعتهای نماز شب، ذکر تسبیح حضرت زهرا (س) جایز است؟

– بعد از نماز، هر ذکر و دعایی جایز است و فضیلت تسبیحات حضرت زهرا (س) از با فضیلت‏ترین اذکار است.

س886: آیا می‏توان بین هر دو رکعت، از هشت رکعت نماز شب فاصله انداخت و سپس بقیه رکعت ها را خواند؟ و یا باید هشت رکعت را به‏صورت متوالی و بدون فاصله اقامه کنیم؟

– توالی در نماز شب واجب نیست. بلکه باید بین هر دو رکعت مقداری فاصله باشد، به نحوی که هشت رکعت مانند نمازهای ظهر و عصر به هم متصل نباشند.

س887: آیا نماز شفع قنوت دارد؟

– خیر قنوت ندارد.

س888: آیا در نمازهای مستحبی شبهای ماه مبارک رمضان واجب است بین هر دو رکعت تشهد و سلام دهیم؟

– تمام نمازهای مستحبی که به صورت دو رکعتی خوانده می‏شود، بعد از هر دو رکعت، تشهد و سلام دارند، بجز نماز وتر که یک رکعت و نماز جعفر طیار (ع) که چهار رکعت پیوسته است.

س889: آیا نمازهای مستحبی اذان و اقامه دارند؟

– اذان و اقامه برای نمازهای مستحبی بیان نشده است.

س890: آیا خواندن نافله‏ها در مسافرت جایز است؟

– نمازهای مستحبی روزانه مانند نافله صبح، ظهر و عصر در مسافرت، ساقط است و فقط نافله‏های شب را می‏توان اقامه کرد.

س891: اگر نافله صبح را بعد از نماز صبح خوانده باشم آیا باید نماز صبح را دوباره بخوانم؟

– اگر نماز واجب صبح را خوانده‏ای، می‏توانی بعد از آن نافله صبح را بخوانی، و تکرار نماز صبح لازم نیست.

س892: فضیلت کدام یک بیشتر است: شرکت در نماز جماعت بدون اقامه نمازهای مستحبی، و یا اقامه نماز بدون جماعت (فرادا) به همراه اقامه نمازهای مستحبی؟

– شرکت در نماز جماعت بهتر است، چراکه نمازهای مستحبی را می‏توان قضا کرد، ولی نماز جماعت را نمی‏توان به دست آورد.

س893: آیا جایز است نمازهای مستحبی را در ماشین و یا هواپیما خواند؟

– جایز است مکلف در حال راه رفتن و با اشاره سر، رکوع و سجود را ادا کند، به‏خصوص در موارد اضطرار، مانند کارگری که نمی‏تواند کارش را ترک کند و یا مسافر و غیره.

س894: آیا خواندن نماز شب و نمازهای مستحبی با صدای بلند واجب است؟

– قرائت با صدای بلند واجب نیست. ولی رسا خواندن نافله‏های شب و آهسته خواندن نافله‏های روز، مستحب است.

س895: آیا خواندن جزئی از یک سوره، مانند آیه الکرسی، در نمازهای مستحبی و یا نماز شب جایز است؟

– جایز است. و می‏توان در نافله‏های روزانه، سوره بعد از حمد را ترک کرد.

س896: آیا نمازگزار می‏تواند نافله‏های ظهر و عصر و مغرب را کوتاه و دو رکعتی بخواند؟و آیا می‏تواند نماز شب را خلاصه کرده و فقط نمازهای شفع و وتر را بخواند، گرچه وقت داشته باشد که آنها را کامل بخواند؟

– نافله‏ها را به هر نحوی می‏تواند بخواند. و نیز می‏تواند نمازش را به نمازهای شفع و وتر و یا فقط به نماز وتر خلاصه کند، ولی اگر می‏تواند بهتر است نمازها را به‏صورت کامل به‏جا آورد.

س897: آیا خواندن جزئی از نافله‏ها جایز است، مثلاً فقط دو رکعت آن‎را بخوانیم؟

– جایز است، حتی اگر توان خواندن همه مستحبات هم باشد.

س898: آیا نمازهای مستحبی بر کسی که نماز قضا دارد جایز است؟

– جایز است، ولی انسان نباید قضای نمازهای واجب را به تأخیر اندازد و در نمازهای واجب سهل انگار باشد، و اگر نمی‏تواند نمازهای قضا و نمازهای مستحبی، هر دو را بخواند باید نمازهای قضا را مقدم بدارد.

س899: آیا در حال نشسته و یا خوابیده می‏توان مستحبات، مانند نمازهای مستحبی و تلاوت قرآن را به‏جای آورد؟

– جایز است، ولی نمازهای مستحبی را باید رو به قبله خواند.

س900: آیا بین نماز عصر و وقت غروب نمازی وجود دارد؟

– در این وقت، نماز واجب و مستحب وجود ندارد.

س901: آیا بدون وضو اقامه نماز مستحبی جایز است؟

– خیر، جایز نیست.

س902: آیا نمازهای مستحبی روزانه قضاء دارد؟

– اگر نافله در وقتش خوانده نشود می‏توان قضای آن‏را به‏جا آورد، و عجله در اقامه نافله، مستحب است و بهتر است قضای نافله‏های روزانه را در روز و نافله‏های شبانه را، در شب بخوانند.

س903: آیا جایز است نافله‏ها را به جماعت بخوانیم؟

– خیر، جایز نیست.

س904: آیا جایز است نماز شب قدر، از روی متابعت و بدون نیّت جماعت خوانده شود؟

– جایز است.

س905: زنی نذر کرده است هر وقت به نماز بایستد چهار رکعت نماز نذری بخواند، آیا باید نماز نذری را دو رکعتی بخواند و یا مانند نماز ظهر و یا عصر به‏جا آورد؟

– باید نذر خود را دو رکعتی بخواند، چون نمازهای چهار رکعتی، به جز نمازهای واجب، صحیح نیست.

س906: نذر کردم نماز شب را در وقت معینی بخوانم، ولی نتوانستم در آن شب معین نذر خود را بجای آورم. آیا قضای آن بر من واجب است؟

– آن نماز باید قضا شود.

پنجم: لباس نمازگزار

الف- پوشش لباس

س907: لباس نمازگزار چه شرایطی دارد؟

– شرایط لباس نمازگزار عبارت است از: پوشاندن بدن، طاهر باشد، مباح باشد، از اجزاء مردار نباشد، از اجزای حیوان حرام گوشت نباشد و برای مردان از ابریشم خالص و طلا نباشد.

س908: چه مقدار از بدن زن، لازم نیست در نماز پوشانده شود؟

– مقداری که در هنگام نماز لازم نیست پوشانده شود، همان مقداری است که لازم نیست مکلف زن از نامحرم بپوشاند. و آن مقدار عبارت است از: قرص صورت, دو کف دست و دو قدم پا، که برای وضو است.

س909: چه مقدار از پای زن، جایز است در نماز پیدا باشد؟

– همه قدم پا تا مفصل.

س910: آیا حجاب برای زن در هنگام نماز اگر مرد نامحرم هم نباشد واجب است؟

– مقدار پوشش شرعی که زن باید رعایت کند، از واجبات نماز است حتی اگر شخص نا محرم هم نباشد.

س911: آیا برای زن جایز است با لباس خواب در اتاق تاریک نماز بخواند؟ و آیا با شلوار می‏تواند نماز بخواند؟

– آن‎چه اهمیت دارد این است که لباس نمازگزار زن، بدن او را در هنگام نماز بپوشاند، ولی اگر شفاف، و زیر آن نمایان باشد نماز صحیح نیست، حتی اگر در اتاق تاریک هم باشد.

س912: آیا اقامه نماز با لباس تنگ جایز است؟

– این لباس اگر پوشش لازم را برای نماز تأمین کند، به صحت نماز اشکال وارد نمی‏کند، ولی با وجود نامحرمی که او را نگاه کند، نماز با آن جایز نیست.

س913: حدود پوشش عورت مرد برای نماز و غیره چه مقدار است؟

– حدود پوشش شامل: آلت تناسلی، دو بیضه و دایره مقعد است و احتیاط مستحب است که مکلف مرد، زانوهایش را بپوشاند.

س914: آیا جایز است مرد با شلوار کوتاه نماز بخواند؟

– اگر عورت را بپوشاند، جایز است.

س915: آیا جایز است مرد، بدون پیراهن نماز بخواند؟

– جایز است، ولی بهتر است مکلف نماز را با لباس شایسته به‏جا آورد.

ب: لباس از اجزای مردار و یا حیوان حرام گوشت باشد.

س916: اگر نمازگزار، کیف چرمی که از حیوان حلال گوشت باشد با خود حمل کند آیا نمازش صحیح است؟

– نماز با محمولی که از پوست حلال گوشت ذبح نشده (مانند کیف چرمی) باشد صحیح است، به خصوص اگر از روی فراموشی و جهل نماز را بخواند، گرچه اگر علم پیدا کرد، بهتر است که با به همراه داشتن آن نماز نخواند.

س917: در کانادا کت چرمی ساخت چین خرید کردم. آیا جایز است با آن نماز بخوانم؟

– اگر از پوست حیوان حلال گوشت است و از روی منطق، احتمال داده شود که حیوان ذبح اسلامی‏شده است، پوشیدن، پاک شمردن و نماز با آن جایز است، ولی اگر علم حاصل شود که از پوست حیوان غیر مذکی است به این علّت که مسلمانانی در آنجا نباشند که اقدام به ذبح شرعی کنند، در این صورت نمی‏توان آن را پاک دانست و نماز با آن جایز نیست.

س918: نماز خواندن با ساعتی که بند آن از پوست باشد چه حکمی دارد؟

– اگر بدانیم که بند آن از پوست حلال گوشت است، جایز است حتی اگر ذبح نشده باشد، زیرا به‎عنوان محمولی است که حمل آن در نماز منعی ندارد.

س919: گاهی فراموش می‏کنم کمربندم را که از پوست حیوان ناپاک ساخته شده است در آورم؟ آیا واجب است نمازی را که با آن خوانده‏ام  تکرار کنم؟

– نماز صحیح است. و تکرار آن واجب نیست.

س920: اگر بر لباس نمازگزار موی گربه باشد نمازش چه حکمی دارد؟

– لباس نمازگزار پاک است. کما اینکه وجود موی گربه بر لباس یا بدن نماز گزار به صحّت نماز آسیب نمی رساند، لیکن بنا بر احتیاط، مستحب است که از وجود آن بر لباس یا بدن نماز گزار اجتناب شود.

س921: کسی که بعد از نماز، موی گربه بر لباس خود مشاهده کند آیا باید نماز خود را دوباره بخواند؟

– در مورد مذکور نماز صحیح است، حتی در صورتی که به این امر علم پیدا کرده یا عمداً در صدد آن بوده است.

س922: اگر بر لباس نمازگزار موی اسب باشد نماز او چه حکمی دارد؟

– اشکال ندارد. زیرا اسب، حلال گوشت است.

س923: مقصود از موی گربه که نماز را باطل می‏کند چیست؟ آیا مقصود لباس بافته شده از موی گربه است یا لباسی که آلوده به موی گربه باشد؟

– تنها لباس بافته شده با موی گربه است، اما وجود مقداری از موی آن نماز را باطل نمی کند.

س924: آیا حکم موی خرگوش مانند موی گربه است؟

– وجود موی هر دوی آنها در لباس یا بدن نمازگزار، نماز را باطل نمی کند.

س925: اگر نمازگزار تسبیح ساخته شده از عاج همراهش باشد، نمازش صحیح است؟ آیا عاج پاک بوده و تجارت با آن جایز است؟

– تجارت عاج جایز و خود آن پاک است و بنابر احتیاط مستحب حمل آن در نماز جایز نیست.

پ: لباس طلا و ابریشم:

س926: آیا پوشیدن لباس ابریشم خالص برای مردان، در حین نماز و یا غیر نماز جایز است؟ در چه شرایطی پوشیدن اینگونه لباس جایز است؟

– پوشیدن لباس ابریشم خالص طبیعی نه مصنوعی، برای مردان چه در حین نماز و چه در غیر نماز جایز نیست، و اگر با لباس ابریشم نماز بخواند و به حرمت آن آگاه باشد نمازش باطل است؛ ولی اگر حرمت آن را نداند نمازش باطل نیست. پوشیدن لباس ابریشم برای درمان و یا در شرایطی که ضرورت مانند سرما و غیره، ایجاب می‏کند، اگر لباس دیگری نباشد، جایز است.

س927: اگر نمازگزار مرد از کروات ابریشمی استفاده کند آیا نمازش صحیح است؟ اگر بر روی آن نوشته‏ای از ابریشم باشد ولی به دلیل اینکه قیمت آن با جنس ابریشم، تناسب نداشته باشد و شک کند که ابریشم است یا خیر، چه حکمی دارد؟

– چون که به ‏طور قطع، نمی‏داند از ابریشم طبیعی است، پوشیدن آن و نماز با آن جایز است، و نوشته بر روی آن ملاک نیست، مگر اینکه اطمینان پیدا کند که از ابریشم طبیعی است.

س928: آیا جایز است مرد با لباس ابریشمی که لایه درونی آن از کتان و یا پنبه پر شده و مانع برخورد ابریشم با بدن شده، نماز بخواند؟

– پوشیدن ابریشم جایز نیست. حتی اگر بدن را لمس نکند و یا اینکه لایه رویی لباس، از ابریشم باشد.

س929: نسبت ابریشمی که باید در پارچه باشد و جایز است مرد برای نماز استفاده کند چه مقدار است؟

– باید نسبت غیر ابریشم بیشتر باشد، بطور مثال اگر نسبت ابریشم 40% و غیر ابریشم 60% باشد، جایز است مرد آن را بپوشد.

س930: آیا پوشیدن طلا در نماز جایز است؟

– جایز نیست مرد هنگام نماز طلا بپوشد. پوشیدن طلا حتی در غیر از وقت نماز، نیز برای مرد، حرام است. ولی پوشیدن طلا برای زن در نماز و غیر نماز مانعی ندارد.

س931: آیا مرد می‏تواند طلای سفید در نماز بپوشد؟

– هر ماده ای که از جنس طلا باشد و در عرف به آن طلا می‏گویند، پوشیدن آن و نماز با آن برای مرد جایز نیست.

س932: کسی که دندانش از طلا باشد نمازش صحیح است؟

– روکش طلا برای دندان، حتی اگر ضرورت نداشته باشد جایز بوده و نماز با آن صحیح است.

س933: آیا مردی که در نماز طلا پوشیده، ولی به حرمت آن و باطل شدن نماز علم نداشته است باید نماز را دوباره بخواند؟

– در مورد سوال فوق واجب نیست نماز را دوباره بخواند.

س934: آیا برای مرد جایز است در نماز حلقه نقره بپوشد؟

– نماز را باطل نمی‏کند، ولی مرد نباید از چیزهایی استفاده کند که شبیه به زنان شود و ما نباید از فرهنگ و عادت های غرب تقلید کنیم و باید به ارزش‏ها و فرهنگ خود پایبند باشیم.

ت- لباس غصبی یا نجس

س935: نمازی که با کمربند سرقتی خوانده شود چه حکمی دارد؟

– نماز صحیح و تکرار آن واجب نیست. ولی باید توبه و استغفار کند، و اگر می‏تواند کمربند مزبور را به مالکش برگرداند. در غیر این صورت باید وجه المثل آن و یا قیمتش را بپردازد حتی اگر بدون خبر دادن به مالکش باشد، یا اینکه از او حلالیّت بطلبید.

س936: کسی که خمس مالش را ندهد آیا نماز او با لباسی که با آن مال تهیه می‏کند جایز است؟

– اگر لباس خریداری شده از عین مالی نباشد که خمس به آن تعلق دارد همانطور که شایع است ،نمازش صحیح است، گرچه به دلیل تأخیر در پرداخت خمس گناه کرده است.

س937: به فروشگاه‏های بزرگی که به شرکت‏های بزرگ وابسته است برای خرید می‏رفتم ولی قبل از پرداخت صورت حساب، قیمت های روی لباس‏ها را تغییر می‏دادم، مثلا جنسی که قیمت آن 500 دلار است به 100 دلار در می‏آوردم. و چون بنده نمی‏توانم از مالک آن حلالیت بطلبم آیا جایز است استغفار کرده و صدقه بدهم و آن لباس‏ها را استفاده کنم و با آنها نماز بخوانم؟

– کار شما حرام است، چون دزدی و خیانت است. و باید توبه و استغفار کرده و این کار را ترک کنی. و اگر می‏توانی تفاوت قیمت را به مالک آن بپردازی. در غیر این صورت واجب است به فقرا صدقه بدهی تا بتوانی با آن لباس‏ها نماز بخوانی.

س938: اگر فراموش کرده باشم که لباسم نجس است و با آن نماز بخوانم آیا نماز را باید دوباره بخوانم؟

– اگر در وقت نماز باشد تکرار نماز واجب است. ولی اگر وقت نماز فوت شده باشد باید نماز را قضا کنی.

س939: کسی که بعد از نماز بر بدن و یا لباسش نجاست ببیند حکم نمازش چیست؟

– اگر بعد از اتمام نماز متوجه نجاست روی لباس شود، نماز باطل نمی‏شود.

س940: کسی که در حین نماز بفهمد لباسش نجس است حکم نمازش چیست؟

– اگر می‏تواند پوشش عورت، ماندن در جهت قبله و واجبات نماز را رعایت کند، باید لباس خود را در آورده و تطهیر نماید و نمازش را ادامه دهد، در غیر این صورت باید نماز را ترک کرده و بعد از رفع نجاست و تطهیر لباس، نماز خود را تکرار کند.

س941: آیا با توجه به اینکه می‏دانم لباس کارم کثیف است جایز است با آن نماز بخوانم؟

– اگر لباس شما پاک است اشکال ندارد و جایز است، ولی بهتر است که با لباس تمیز نماز خواند.

س942: آیا با لباسی که بقایای منی بر آن مانده است نماز خواندن جایز است؟

– نماز جایز نیست. مگر بعد از برطرف شدن عین نجاست و تطهیر جای آن.

س943: مقدار خونی که در نماز مجاز بوده و نماز را باطل نمی‏کند چقدر است؟

– به اندازه بند سبابه بزرگ. یعنی به اندازه ی یک سکه پانصد لیره لبنانی نماز را باطل نمی‏کند. و البته نباید از خون حیض، نفاس و استحاضه باشد، و یا از خون حیوان نجس، مانند سگ و خوک که هر مقدار از آن، نماز را باطل می‏کند.

س944: خونی که از جوش‏های بدن خارج می‏شود و بدن و یا لباس را آلوده می‏کند چه حکمی دارد؟

– به این خون، خون جروح و قروح [زخم و جراحت] اطلاق می‏شود و در نماز مورد عفو است، حتی اگر تطهیر آن جرح وقرح، موجب خروج دوباره خون از زخم شود.

س945: شخصی به خون ریزی گوش مبتلا است و گاهی خونریزی قطع می‏شود، آیا برای اقامه نماز، باید منتظر بماند تا قطع گردد؟

– هر زمانی که بخواهد می‏تواند نماز بخواند. زیرا این خون، زخم و جراحت است و در نماز مورد عفو است و نماز را باطل نمی‏کند. ولی برای ادای نماز باید پنبه یا پانسمان بر روی زخم بگذرد تا از جریان خون جلوگیری شود و نمازش صحیح است.

س946: حکم نماز کسی که در جیبش، چیزی نجس مانند خون و غیره باشد، چیست؟

– همراه داشتن چیز نجس به شرط اینکه بدن یا لباس نمازگزار را نجس نکند، به نماز اشکال وارد نمی‏کند.

س947: آیا نماز با لباسی که به مقدار کمی خون، منی، بول و یا مدفوع آلوده است جایز می‏باشد؟

– فقط نجاست خون در بدن و لباس نمازگزار، آن هم کمتر از سبابه انگشت بلامانع است. ولی نجاست منی، بول و مدفوع به هر مقدار که باشد نماز را باطل می‏کند.

س948: اگر در هنگام نماز لباسم به خون آلوده شد، وظیفه‏ام چیست؟

– اگر خون کمتر از انگشت سباسه باشد بلامانع است و نیاز به تطهیر آن نیست و نماز صحیح است، ولی اگر مقدار خون بیشتر باشد، بطوریکه در خلال نماز نتوان آن را تطهیر کرد و یا لباس را تغییر داد، درصورت داشتن وقت، باید نماز را قطع کرده و بعد از تغییر و یا تطهیر لباس، نماز را دوباره خواند، در غیر اینصورت می‏توان با لباس نجس، نماز خواند و نماز صحیح است.

س949: کسی که بدنش با ادرار نجس شده باشد و نتواند خود را تطهیر کند، نمازش چه حکمی دارد؟

– اگر قبل از فوت وقت نتواند خود را پاک کند می‏تواند با بدن نجس نمازش را بخواندولی در صورت امکان باید وضو بگیرد. و الا باید تیمم کند و نمازش را بخواند.

س950: آیا ادرار کودک پاک است؟ و مادر کودک، با لباس نجس به ادرار کودک خود می‏تواند نماز بخواند؟

– بول کودک نجس است. و نماز با لباس نجس شده با آن، صحیح نیست و باید قبل از نماز لباس را عوض و یا پاک کند.

ث- مسائل متفرقه

س951: آیا نماز با لباس هایی که بر روی آن عکس حیوان یا انسان چاپ شده و یا بر دیوار جلو نمازگزار، عکس انسان و حیوان رسم شده است جایز است؟

– نماز در مکانی که در روبروی آن عکس انسان و یا حیوان رسم شده باشد مکروه است.

س952: آیا پوشیدن و نماز خواندن با لباس هایی که بر روی آن علامت هایی مانند صلیب، تمثال یا ابزار آلات قمار رسم شده است جایز است؟

– برای مؤمن شایسته نیست لباس منافی عفت دینی و مخالف ارزش های ایمان و تعهد دینی بر تن کند، ولی پوشیدن اینگونه لباس ها نماز را باطل نمی‏کند.

س953: آیا نماز با لباس سیاه جایز است؟

– علماء گفته اند که نماز با لباس مشکی مکروه است. و مستحب است انسان با لباس سفید نماز بخواند ولی لباس مشکی نماز را باطل نمی‏کند.

س954: آیا جایز است در نماز، دستکش پوشید؟

– اشکال ندارد.

س955: آیا نماز با کفش و یا نعلین جایز است؟

– نماز با کفش صحیح نیست، مگر اینکه دو انگشت شست با زمین تماس پیدا کند.

ششم: مکان نمازگزار

س956: آیا جایز است در خانه‏ای که بدون اطلاع برخی از ورثه‏ها، توسط وراث دیگر تصرف شده باشد، وارد شد و نماز خواند، و البته بنده هم یکی از ورثه‏ها هستم؟

– با احراز رضایت همه افرادی که در این خانه سهم دارند تصرف در آن و نماز خواندن جایز است. و باید رضایت همه افرادی را که سهم دارند, جلب کنید.

س957: اگر مکان غصب شده‏ای به مکان کار, مانند مدرسه و غیره تبدیل شود آیا جایز است کارکنان و غیر در آنجا نماز بخوانند؟

– نماز در آن جا جایز نیست، به‏خصوص اگر به‏طور مستقیم بر زمین غصب شده، سجده شود.

س958: آیا می‏توان در مدرسه‏ای که شک داریم زمین آن غصبی است یا نه نماز بخوانیم؟

– تا وقتی که دلیل شرعی و یا مدرکی بر غصبی بودن آن نباشد، نماز در آن اشکال ندارد و جایز است.

س959: آیا نماز در مسجدی که زمین آن مشکوک به غصبی بودن است صحیح می باشد؟

– ما دامی‏که حجت یا دلیل شرعی دال بر غصبی بودن زمین نباشد، نماز در آن مسجد جایز است.

س960: حکم نماز زندانی، در زندان غصبی چیست؟

– حتی اگر مکلف، بر غصبی بودن آن یقین داشته باشد، چون مضطر است، نمازش صحیح است.

س961: حکم نماز خواندن در زمینی که جزو املاک دولت است چیست؟

– نماز در این زمین بلامانع است، مگر اینکه بداند دولت این ملک را از صاحبان آن غصب کرده است.

س962: حکم نماز در مکانهای تحصیلی و یا محل کار در کشورهای غیر اسلامی چیست؟

– نماز در این مکان ها جایز است، مگر اینکه صاحبان آنجا با نماز خواندن افراد در این مکانها مخالفت کنند.

س963: ورود به بعضی از مکان‏ها برای همه ممنوع شده است. ولی بعضی از نگهبانان سهل انگاری و اغماض کرده و از ورود برخی از اشخاص ممانعت نمی‏کنند، آیا نماز در این مکان ها و با این وصف، جایز است؟

– اگر نگهبانان اجازه دارند برخی افراد را راه بدهند، در این حال نماز جایز است و اگر اجازه نداشته باشند، نماز افرادی که وارد شده‏اند، اشکال دارد.

س964: آیا نماز در خانه‏ای که بین ایتام و برادران بالغ آنها به شراکت است، جایز می‏باشد؟

– با کسب اجازه از ولی صغیر و اجازه افراد بالغ، جایز است.

س965: آیا برای نماز خواندن در کارخانه‏ای که کار می‏کنم، باید از مالک آن اجازه بگیرم؟

– علم اجمالی به عدم ممانعت مالک کارخانه، کفایت می‏کند. و کسب اجازه به صورت مستقیم ضرورت ندارد، و این در اصطلاح، اجازه در تصرف، نام دارد.

س966: آیا اقامه نماز در مراکز و پایگاه‏های حزب بعث عراق [پس از فروپاشی رژیم بعث] جایز است؟

– درصورت عدم آگاهی به غصبی بودن آنها جایز است.

س967: در یک شرکت پیمانکاری کار می‏کنم و گاهی به مکان‏هایی باید بروم که مالکین آن نامعلوم هستند، آیا نماز در این مکان ها جایز است؟

– اگر این مکان‏ها دیوار نداشته باشد و مالک آن به طور صریح ممانعت نکرده باشد نماز در آن جایز است.

س968: اقامه نماز در مسجدالحرام و یا در برخی از مقام آن ها که زن و مرد مختلط هستند و گاهی زنان جلوتر از مردان به نماز می‏ایستند چه حکمی دارد؟

– اشکال ندارد و نماز صحیح است. گرچه بهتر است در صورت امکان، زنان پشت سر مردان قرار گیرند.

س969: در مکانی که قصد اقامه نماز دارم زنان هم نماز می‏خوانند، با توجه به اینکه مسجد دیگری هم در نزدیکی محل کار بنده وجود دارد. ولی به دلیل وضعیت شغلی نمی‏توانم به آن مسجد بروم، آیا جایز است در این مکان نماز بخوانم؟

– جایز است و اشکال ندارد، به‏خصوص اگر نماز در غیر این مکان مقدور نباشد.

س970: کدام یک برای زن بهتر است، نماز در خانه خود و یا شرکت در نماز جماعت در مسجد؟

– از آنجایی که زن به حضور در نماز جماعت نیاز دارد تا بتواند تعالی معنوی و شناخت معارف دینی را کسب کند از این رو لازم است، ولو گهگاهی به مسجد رفته و کسب فیض نماید. به خصوص شرکت زن در نماز جماعت و گوش فرا دادن به خطبه‏ها و موعظه های امام جماعت، برای رشد فکری و دینی زن، و ایفای نقش بهتر و سازنده تر آن در حال حاضر بسیار ضروری است. و همان پاداشی که برای مرد ثبت می‏شود، برای زن هم نوشته می‏شود.

س971: آیا باید بین مرد و زن در نماز فاصله باشد؟ و این فاصله باید چقدر باشد؟

– فاصله بین مرد و زن شرط نیست. و نماز هر یک از مرد و زن در کنار هم صحیح است. گرچه بهتر است زن اندکی عقب تر از مرد باشد.

س972: آیا جایز است زن در اماکن عمومی مانند پارک‏ها و غیره نماز بخواند؟

– نماز زن در اماکن عمومی جایز و صحیح است، ولی باید لباسی که برای نماز می‏پوشد گشاد بوده و تنگ نباشد، تا در حال رکوع و سجود جلب توجه نکند. گرچه برای زن بهتر است در اماکنی نماز بخواند که رفت و آمد نباشد، به خصوص اگر مکانی برای نماز خواندن زن وجود داشته باشد.

س973 نماز در مکان نجس جایز است؟

– طهارت مکان نمازگزار شرط نیست. ولی مکان قرار دادن پیشانی باید طاهر باشد.

س974: آیا نماز بر روی فرشی که خمس به آن تعلق دارد جایز است؟

– نماز بر روی فرشی که خمس بر آن تعلق دارد، صحیح است.

س975: آیا نماز خواندن و خوردن و آشامیدن در نزد کسی که خمس نمی‏دهد جایز است؟

– جایز است، زیرا خمس بیشتر بر ذمه است نه بر عین.

س976:بر قبرستانی در بحرین، مزاری ساخته شده است. آیا نماز در این مزار که بر روی قبرها بنا شده است جایز است؟

– نماز جایز است. و اقامه نماز بر روی قبرها حرام نیست.

س977: نماز در میان قبر ها چه حکمی دارد؟

– جایز است، گرچه در روایاتی کراهت آن وارد شده است.

س978: اگر نمازگزار در جوار امام معصوم، و یا اندکی جلوتر نماز بخواند و حائلی هم در بین نباشد نمازش صحیح است؟ فاصله لازم بین امام معصوم و نمازگزار چه مقدار است؟

– مهم این است که به صاحب ضریح اسائه ادب و بی‏حرمتی نشود. و اگر پیشی گرفتن بی حرمتی نباشد، نماز صحیح است. بنابراین مقداری که ضرورت دارد؛ عدم تقدم عرفی است، تا موجب بی حرمتی نشود و در برابر و جوار امام معصوم قرار گرفتن، اشکال ندارد زیرا در آن بی حرمتی نیست و الله اعلم.

س979: آیا اقامه نماز در مکانی که عکس و مجسمه باشد جایز است؟

– مکروه است نمازگزار در برابر عکس ومجسمه، نماز بخواند. ولی در هر حال جایز است.

س980: آیا اقامه نماز در قبرستان و یا اطراف قبور امامان معصوم (ع) جایز است؟

– علما، اقامه نماز در قبرستان را مکروه می‏دانند. ولی نماز در حرم امام معصوم و اولیاء خدا تاکید شده است، به‏خصوص اینکه این امر، از جمله مصادیق احیای شعائر الهی است.

س981: به‎عنوان راننده در یکی از شرکتهای آمریکایی کار می‏کنم و نمی‏توانم نماز بخوانم مگر در اتوبوس و در حال رانندگی.

س الف: آیا جایز است با این شرایط نماز بخوانم؟

س ب: بعضی وقتها به بهانه رفتن به دستشوئی کار را ترک کرده‏ام تا بتوانم نماز بخوانم. آیا نمازم صحیح است؟

ج- الف) با رعایت شرایط نماز جایز است. به خصوص اینکه این امر از روی اضطرار است.

ج- ب) نماز صحیح است. ولی باید از ارتکاب خلاف پرهیز کنی و لو با قصد توریه.

س 982: آیا نماز در قایق صحیح است با علم به اینکه قایق ثابت نیست؟

– اگر زمان رسیدن به ساحل باشد، واجب است مکلف، وقت نماز را به تأخیر اندازد، در غیر این صورت اقامه نماز در قایق صحیح است.

س983: آیا اقامه نماز در هواپیما جایز است؟

– نماز در هواپیما صحیح است. و نمازگزار باید شرایط نماز از جمله رو به قبله بودن و قیام و شرایط دیگر نماز را رعایت کند، در غیر این صورت نمازش صحیح نیست، ولی اگر تا رسیدن هواپیما به مقصد، وقت نماز، فوت می‏شود نمازش صحیح است و اگر نتواند ایستاده نماز بخواند جایز است نماز را نشسته بخواند.

س984: آیا ورود به منزلی که مالک آن خمر می‏فروشد جایز است؟ و آیا نماز در این خانه که با اموال فروش خمر خریداری شده است جایز است؟

– ورود به این خانه و نماز در آن جایز است. با اینکه مالک آن با خرید وفروش خمر مرتکب گناه است.

س985: حکم نماز در مساجد اهل سنت، چیست؟

– اقامه نماز در مساجد اهل سنت، با رعایت سجود بر چیزی که سجده کردن بر آن جایز است صحیح می باشد.

س986: آیا نماز در خانه غیر مسلمان، جایز است؟

– اگر شرایط اقامه نماز باشد جایز است.

س987: آیا اقامه نماز در صحن حضرت زینب (س) با وجود اینکه زائرین به دستشویی می‏روند و با کفش‏های خود در صحن تردد می‏کنند، جایز است ؟

– جایز است. ولی نباید برای زائرین مزاحمت ایجاد کند. برای اقامه نماز در صحن، بنا را بر طهارت می‏گذاریم، چون در نجاست صحن، یقین حاصل نشده و فقط پاک بودن محل سجده اهمیت دارد. بر فرض وجود نجاست در غیر موضع سجده، نباید نجاست به نمازگزار سرایت کند.

س988: آیا اقامه نماز در کلیسا یا در مکانی که صلیب نصب است، جایز می‏باشد؟

– اشکال ندارد. و اگر صلیب به طرف قبله است از روبرو شدن با آن پرهیز شود. و بهتر است مکلف تنها در موارد ضروری به چنین کاری بپردازد.

س989: اقامه نماز در مکان نجس جایز است؟

– نماز در مکان نجس حرام نیست. آن‎چه که در نماز ضرورت دارد، طهارت مکان سجده است و نباید در مکان نجس که خیس است, نماز خواند، تا رطوبت نجاست به لباس و بدن نمازگزار سرایت نکند.

احکام مساجد

س 990: در کشور بحرین مراسم عقد و ازدواج در مساجد برگزار می‏شود و این مراسم شامل مدح پیامبر و امامان معصوم (ع) است و به داماد تبریک می‏گویند و شیرینی و غذا هم توزیع می‏کنند، آیا استفاده از مساجد برای این امور جایز است؟

– جایز است. به شرطی که حرمت مسجد حفظ شود و مخالف با شأن مسجد و عنوان وقف آن هم نباشد. به علاوه باید مسائل شرعی و احکام مساجد را رعایت کنند، افراد جنب و زنان حائض به مسجد وارد نشوند، و مسجد نجس نشود و از کارهای خلاف شرع که بنابر عرف، با روح عبادت منافات دارد پرهیز کنند. باید از امور لهو که در مراسم ازدواج رایج است، دوری کنند. بهرحال بهتر است در صورت امکان مراسم ازدواج در اماکنی غیر از مسجد برگزار شود تا جایگاه و شأن مسجد حفظ گردد.

س991: آیا استفاده از سرودهای اسلامی و تربیتی مخصوص اطفال که در آنها موزیک به کار رفته، در مساجد جایز است؟

– اگر موزیک به کار رفته اسلامی و تربیتی باشد و عرفاً موجب بی‏حرمتی مسجد نباشد، اشکال ندارد.

س992: آیا نمایش تئاتر و موزیک در مساجد جایز است؟

– اگر این فعالیت‏ها اهانت به مسجد نباشد اشکال ندارد.

س993: آیا تزئین مسجد به طلا و زیورآلات جایز است؟

– حرام نیست. ولی با آن‎چه که در احادیث شریف نسبت به کیفیت و ویژگیهای مساجد سفارش شده است، منافات دارد.

س994: آیا سخن در باره مسایل دنیوی در مساجد جایز است؟ به‏خصوص اگر این کار در وقت نماز و یا بین دو نماز باشد چه حکمی دارد؟

– در مسجد نباید به این امور بپردازند، به‏خصوص در وقت نماز. همچنین حرف و حدیث دنیوی که موجب اذیت نمازگزاران می‏شود، حرام است.

س995: آیا خوردن و خوابیدن در مسجد جایز است؟

– جایز است، ولی نباید موجب بی‏حرمتی به مسجد شود. همچنین نباید با شرایط وقف منافات پیدا کند.

س996: نصب اعلامیه‏های اسلامی در مسجد جایز است؟

– شایسته است مؤمنین مساجد را از اینگونه امور دور نمایند.

س997: چه کسی ازنظر شرعی اجازه دارد مدیریت فرهنگی و اجتماعی در مسجد را تعیین کند؟

– اگر وقف کننده، شخص و کیفیت آن را تعیین نکرده باشد، در این صورت هر کسی که شایستگی فعالیت در این امور را دارد می‏تواند عهده‏دار شود. و اگر بین نماز گزاران اختلاف رخ داد واجب است حاکم شرع دخالت کرده، شخصی را برای ساماندهی این گونه فعالیت‏ها تعیین نماید.

س998: آیا کسی که در همسایگی مسجد زندگی می‏کند و نماز خود را در منزل می‏خواند، نمازش صحیح است؟

– در برخی از احادیث آمده است: کسی که در همسایگی مسجد است نمازش به جز در مسجد صحیح نیست. و این حکایت از این است که نماز در مسجد بسیار مستحب و از اجر و پاداش بیشتری نسبت به اقامه نماز در منزل برخوردار بوده ولی موجب بطلان نماز نمی‏شود. بهرحال مواظبت و مداومت بر اقامه نماز در مسجد فضیلت بیشتری دارد.

س999: آیا جایز است بی دلیل، نماز صبح در مسجد، تعطیل شود؟

– شایسته نیست مومنین نماز صبح مسجد را تعطیل نمایند. و در بعضی حالات واجب کفایی است که به آن اهمیت داده و در مسجد حاضر شوند، به خصوص اگر عذری هم نباشد.

س1000: آیا با مشاهده نجاست در مسجد و یا حرم امام حسین (ع)، جایز است نماز قطع شود؟

– اقدام برای پاک کردن مسجد و هر مکان مقدس واجب است. ولی اگر در حال نماز بوده واجب نیست نماز قطع شود. بلکه بعد از پایان نماز باید مکان از نجاست پاک شود.

س1001: آیا جایز است شخصی مکانی برای نماز خود از پیش تعیین کند تا دیگران زود تر از او آن مکان را نگیرند؟

– تعیین مکان برای نماز از قبل صحیح نیست. بلکه اولویت با کسی است که زودتر بیاید.

س1002: آیا غیر مسلمان جایز است به مسجد وارد شود؟

– ورود غیر مسلمان به مسجد، حرام نیست، زیرا موجب بی حرمتی به مسجد نمی‏باشد. رسول خدا (ص) مسیحیان نجران را در مسجد خود پذیرفت. همچنیین مسلمانان، کفار اسیر را در مسجد وارد کردند.

س1003: آیا در ساخت مسجد، مسلمان بودن شرط است؟

– مسلمان بودن بانی شرط نیست. ولی ناظر و مسئول ساخت و ساز باید سفارش کند که از آلوده شدن مسجد به نجاست، مانند ادرار و خون و غیره اجتناب شود.

س1004: فضیلت نماز در مسجد بیشتر است و یا در حرم امام زادگان صالح؟

– بدون شک نماز در مسجد با فضیلت‏تر است. ولی اگر حرم، مسجد هم باشد فضیلت اقامه نماز در آنجا از دو جهت مسجد بودن و احترام به صاحب آن مرقد بیشتر است.

س1005: مسجدی در بمباران منهدم شد و برای تجدید بنای آن مقداری از مسیر مجاور مسجد، به آن اضافه گردید به نحوی که هیچ تاثیری بر مسیر نگذاشته است؟ آیا این کار جایز است؟ و آیا اقامه نماز در این مسجد جایز است؟

– افزودن جزئی از مسیر به مسجد، که جزو املاک عمومی است، جایز نیست. و نماز در آن بخش اصلی مسجد جایز است و نه در آن بخش اضافه شده که جزء املاک عمومی است.

س1006: آیا استفاده از کابل برق غیر قانونی در مسجد جایز است؟

– جایز نیست.

س1007: فضایل مسجد کوفه چیست؟

– یکی از فضایل آن این است که؛ یک رکعت نماز در مسجد کوفه برابر با هزار رکعت در جای دیگر است.

س1008: بعضی از یهودیان معتقدند مسجد الاقصی نزد شیعه از جایگاه دینی و سیاسی برخوردار نیست و این مسجد فقط در آسمان است؟ آیا به نظر شما این سخن صحیح است؟

– این سخن صحیح نیست، مسجد الاقصی نزد اسلام و مسلمین دارای جایگاه و اهمیت است و قران کریم در این باره می‏فرماید: “سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَی بِعَبْدِهِ لَیْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذِی بَارَکْنَا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیَاتِنَا”. مسجد اقصی قبله اول مسلمانان است. پیامبر اسلام در ابتدای رسالت خود و قبل از تغییر قبله به سمت کعبه، به طرف این مسجد نماز می‏خواندند. روایت‏های بسیاری از امامان معصوم (ع) در فضیلت مسجدالاقصی وارد شده از جمله؛ نماز در مسجد الاقصی با هزار رکعت نماز در غیر آن برابر است.

هشتم: قبله

س1009: چگونه باید قبله را شناخت؟

– با استفاده از قطب نما یا محراب مساجد و یا قبور مسلمانان می‏توان جهت قبله را شناخت.

س1010: اگر کسی جهت قبله را نشناخت چگونه باید نماز بخواند؟

– اگر مکلف نتوانست علم، به جهت قبله پیدا کند، می‏تواند بر اساس برخی قرائن جهت قبله را حدس بزند، در غیر این صورت به طرفی که احتمال می‏دهد و یا به هر جهتی که خواست می‏تواند نمازش را بخواند.

س1011: وظیفه کسی که بعد از چهارسال بفهمد جهت قبله را اشتباه تشخیص داده، چیست؟ آیا باید نمازش را دوباره بخواند؟

– اگر در وقت نماز علم پیدا کند که جهت قبله اشتباه است و زاویه انحراف از قبله، به چپ یا راست، کمتر از 45 درجه باشد، لازم نیست نماز را تکرار کند. ولی در غیر اینصورت باید نماز را دوباره بخواند. ولی اگر بعد از وقت نماز متوجه اشتباه قبله شود، نماز خوانده شده قضا ندارد.

س1012: بیماری که در بیمارستان بستری است و به دلیل موقعیت تخت، نمی‏تواند به سمت قبله قرار بگیرد و نماز بخواند؛ و همچنین نمی‏تواند مسح پا را انجام دهد، وظیفه‏اش چیست؟

– حتی المقدور باید خود را به طرف قبله قرار دهد. در غیر این صورت به هر طرفی که توانست نمازش را بخواند. اما درباره مسح پا، اگر با کمک، بیمار توانست دست خود را به پاهای خود برساند و مسح را انجام دهد، واجب است به او کمک شود، والاّ باید شخص دیگری با استفاده از رطوبت دست بیمار، بجای او مسح پا را انجام دهد.

س1013: تعیین جهت قبله بر روی کشتی چگونه انجام می‏شود؟ با توجه به حرکت کشتی چگونه می‏توانیم با استفاده از قبله نما، جهت قبله را تعیین کنم؟ در حالی که مسیر کشتی متغیر است؟

– از آنجایی که مسیر کشتی مدام تغییر نمی‏کند، لذا در وقت معین، می‏توان جهت قبله را تعیین و نماز را اقامه کرد، به خصوص اگر بعد از تعیین جهت قبله، علم پیدا نکنیم که مسیر حرکت کشتی تغییر یافته است.

س1014: نماز در هواپیما چگونه اقامه می‏شود؟

– اگر نمازگزار با رعایت همه شرایط می‏تواند نماز را اقامه کند، پس اقامه نماز در هنگام پرواز هواپیما اشکال ندارد، حتی اگر بداند هواپیما قبل از پایان وقت نماز به مقصد برسد. ولی اگر شرایط لازم برای نماز فراهم نیست و قبل از پایان وقت نماز، به مقصد خواهد رسید واجب است نماز را به تأخیر اندازد، ولی اگر وقت کافی نباشد با رعایت حداقل شرایط لازم باید نماز را بخواند. یکی از این شرایط، وقوف در جهت قبله است. این شرط، در صورت امکان، لازم است. ولی اگر مکلف، نمی‏تواند در همه اجزاء نماز رو به قبله بماند، حتی اگر در هنگام تغییر مسیر حرکت هواپیما و انحراف از جهت قبله نتواند خود را با قبله تطبیق دهد، در این صورت وقوف در جهت قبله یا در هنگام تکبیره الاحرام و یا در هر جزئی از نماز که بتواند، کفایت می‏کند و نماز صحیح است. و در غیر این صورت (اگر به هیچ وجه نتواند) وجوب در جهت قبله بودن نیز ساقط می‏شود.

س1015: مقدار مجاز انحراف از جهت قبله چه اندازه است؟

– با کمترین زاویه که تغییر قبله را نشان دهد، انحراف صدق می‏کند. و انحراف عمدی از قبله، نماز را به‏طور مطلق، باطل می‏کند، ولی اگر انحراف غیر عمدی باشد و تا طرف چپ و یا راست منحرف نشود، واجب نیست نماز تکرار شود حال چه در وقت نماز و یا بعد از آن متوجه انحراف شود. و اگر در حین نماز متوجه انحراف از قبله شود باید انحراف خود را تصحیح کند و نماز را ادامه دهد. ولی اگر زاویه انحراف تا حد چپ و راست و یا پشت به قبله و بعد از وقت نماز باشد تکرار نماز واجب نیست. ولی اگر در وقت نماز و یا در خلال نماز متوجه شود، واجب است نماز را قطع کند و به سمت قبله نماز بخواند.

س1016: اقامه نماز در خانه‏ای که قبله در جهت توالت است، چه حکمی دارد؟

– هرگز به نماز ضرر نمی‏رساند و حتی قرار دادن سنگ توالت به طرف قبله حرام نیست، هرچند احتیاط مستحب است که به طرف قبله نباشد.

س1017: کسی که نماز زیارت امام حسین (ع) را به طرف مرقد مطهر امام می‏خواند نه به طرف قبله و به احکام آن جاهل است، آیا بعد از علم پیدا کردن به احکام قبله، واجب است نماز مستحبی را قضا کند یا خیر؟

– اگر نماز را به قصد قربت و عبادت خدای متعال خوانده است و جهت قبله و قبر امام برایش توهم بوجود آورد، در این حالت نمازش صحیح است، بهرحال نماز مستحبی قضا ندارد.

س1018: کسی که بخواهد بر کره ماه نماز بخواند به کدام جهت باید نماز بخواند؟

– باید نماز را به طرف زمین بخواند.

نهم: قیام

س1019: برای زن حامله ای که نمی تواند ایستاده نماز بخواند، آیا جایز است نمازش را نشسته بخواند؟ و آیا نمازهایی که خوانده است قضا دارد؟

– جایز است نماز را نشسته بخواند. مشروط به اینکه تکبیر، قرائت و رکوع را ایستاده بخواند و اگر سجده او را اذیت می‏کند، می‏تواند نشسته سجده کند، ولی اگر به هیچ وجه نمی‏تواند نماز را ایستاده بخواند، جایز است تمام اجزای نماز را نشسته بخواند. و نمازهای خوانده شده به این شیوه قضا ندارد.

س1020: من از درد زانو رنج می‏برم. آیا جایز است نماز را بر روی صندلی بخوانم؟

– لایکلف الله نفساً الا وسعها، و اگر نماز موجب ضرر و حرج شود، می‏توانی نشسته و به نحوی که رنج و سختی نباشد نماز را به جای آوری.

س1021: آیا جایز است نماز را نشسته بخوانم؟ چون ایستاده موجب درد و رنج می‏شود و اگر از شفای درد مأیوس شوم، آیا جایز است قضای آن را به جای آوردم؟

– اگر درد و رنج قابل تحمل نیست، جایز است نماز را به هر نحو که می‏توانی اقامه کنی و نیز اگر از شفای کامل در آینده، مأیوس هستی، جایز است نماز را نشسته بخوانی.

س1022: آیا کسی که چاق است جایز است نماز را نشسته بخواند؟

– اگر اقامه نماز در حالت ایستاده ضرر می‏رساند و یا موجب درد و مشقت می‏شود جایز است به هر نحو که مکلف می‏تواند نمازش را بخواند، ولی شایسته است وزن خود را کاهش داده تا بتواند کار و عبادت‏های خود را به نحو مناسب انجام دهد.

س1023: فاصله لازم بین دو قدم پا در نماز چه مقدار است؟

– فاصله نباید به شکلی باشد که زاویه بین دو پا با زاویه منفرجه نشان دهد، و از حالت متعارف در نماز خارج شود.

س1024: آیا قیام، رکنی از نماز است؟

– منظور از رکن بودن قیام، قیام متصل به رکوع است به عبارت دیگر، نمازگزار باید در حالت ایستاده به رکوع برود، و به این قیام، قیام متصل به رکوع، گفته می‏شود، ولی اگر نمازگزار بدون رعایت قیام، به‏طور عمدی و یا سهوی رکوع کند نمازش باطل است.

س1025: منظور از قیام متصل به رکوع چیست؟

– آن قیامی که قبل از رکوع بوده، به ‏طوریکه رکوع بعد از رعایت قیام انجام می‏شود.

1026: آیا تکیه کردن به دیوار در نماز، موجب بطلان نماز است؟

– خیر، نماز را باطل نمی‏کند. ولی بهتر است اگر ضرورت ندارد ترک شود.

س1027: کسی که به سرگیجه ی دوره‏ای غیر منظم مبتلا است و نمی‏تواند زمان آن را پیش بینی کند، ‏بطوریکه درحال نماز دچار سرگیجه می‏شود و مجبور می‏گردد نماز خود را نشسته بخواند، آیا واجب است نماز خود را قضا کند؟

– با توجه به اینکه می‏تواند در شرایط صحت و در وقت خود، نماز را ایستاده بخواند باید قضای آن را به جای آورد.

س1028: آیا جایز است انسان همانند پیامبر (ص) بر روی یک پا نماز بخواند؟

– این عملی که به پیامبر(ص) نسبت داده‏اند صحیح نیست. لذا کسی که دو پای او سالم است جایز نیست این کار را انجام دهد.

س1029: کسی که باید نماز را ایستاده بخواند و به دلیل جهل به احکام نماز، نماز خود را نشسته می‏خواند و ذکر رکوع و سجود را با اشاره انجام می‏دهد، آیا نمازش صحیح است و وظیفه‏اش چیست؟

– نمازش صحیح است. چون به احکام نماز جاهل می‏باشد.

س1030: حکم کسی که بدون رعایت قیام بعد از رکوع، به‏طور مستقیم به سجده برود چیست؟

– اگر به رکن سجود وارد نشده باشد، باید به حالت قیام بازگردد و بعد از قیام، به سجود برود. و اگر به سجود رفته باشد باید نمازش را ادامه و پایان دهد و نمازش صحیح است و چیزی بر ذمه اش نیست.

فصل دوم: احکام نماز

احکام نماز شامل موضوعات زیر است

اول: اذان و اقامه

دوم: نیّت

سوم: تکبیره الاحرام

چهارم: قرائت و ذکر                                                                                                   

پنجم: قنوت

ششم: رکوع

هفتم: سجود

هشتم: تشهد و سلام

اول: احکام اذان و اقامه

س1031: آیا اذان و اقامه در نمازهای پنج‎گانه واجب است؟ کیفیت آنها چگونه است؟

– اذان و اقامه در نماز، واجب نیست بلکه مستحب مؤکد شمرده شده است. و اولی عدم ترک اقامه در نماز است. کیفیت اذان طبق احادیث شریف این چنین است: 4 بار الله اکبر، 2 بار اشهد ان لا الله الا الله، 2 بار اشهد ان محمداً رسول الله، 2 بار حی علی الصلاه، 2 بار حیَّ على الفلاح، 2 بار حیَّ على خیر العمل ، 2 بار الله أکبر، و2 بار لا إله إلا الله.

کیفیت اقامه طبق احادیث شریف این چنین است: 2 بار الله اکبر، 2 بار اشهد ان لا الله الا الله، 2 بار اشهد ان محمداً رسول الله، 2 بار حی علی الصلاه، 2 بار حیَّ على الفلاح، 2 بار حیَّ على خیر العمل، 2 بار قد قامت الصلاه، 2 بار الله اکبر و یک بار لا الله الا الله.

س1032: اگر کسی در نماز، اذان و اقامه نگوید، نمازش صحیح است؟

– اذان و اقامه مستحب هستند، ولی ثواب نماز با ذکر اذان و اقامه بیشتر است.

س1033: آیا اقامه جزئی از نماز است؟ حکم نماز کسی که ذکر اقامه را نگوید چگونه است؟

– ذکر اقامه در نماز از مستحبات مؤکد است. تا جایی که گویا جزئی از نماز است. ولی ترک آن جایز است گرچه بهتر است ترک نشود و بر آن مواظبت گردد.

س1034: آیا ذکر اقامه در غیر از نمازهای واجب مشروعیت دارد؟

– ذکر اقامه فقط برای نمازهای واجب یومیه است و برای نمازهای مستحبی و نمازهای واجب غیر یومیه مانند نماز آیات و غیره واجب نیست.

س1035: آیا در هنگام ذکر اذان و اقامه صحبت و حرکت کردن به چپ و راست، و یا پوشیدن لباس و عبا، جایز است؟

– بلی، جایز است ولی سخن گفتن مکروه است، به خصوص بعد از ذکر قد قامت الصلاه.

س1036: آیا ذکر “اشهد ان علیاً ولی الله” در اذان و اقامه، واجب است یا مستحب؟

– بدون شک شهادت به ولایت و امامت علی (ع) از اصول دین و ایمان به حق است. و مؤمن در هر شرایط باید آن را بر زبان آورد و بر آن اصرار ورزد. ولی بنده با تحقیق در روایتهایی که پیرامون اذان و اقامه و جزئیات آن وارد شده است، همه آن ها را بدون ذکر این شهادت یافتم. و ما شایسته نمی‏بینیم ذکر این شهادت را که با صراحت از سوی شارع مقدس نباشد در اذان و اقامه اضافه کنیم، چرا که ما به پیروی از دستورات الهی پایبند بوده و از جسارت به آ‎نچه که شارع مقدس وضع نکرده است اجتناب می‏کنیم، به خصوص اینکه بزرگان مراجع شیعه از زمان غیبت امام زمان (ع)- و طی قرن‏های متمادی در کتابهای خود، این شهادت را ذکر نکرده‏اند. لذا ما ذکر این شهادت را در اذان و اقامه ترجیح نمی‏دهیم. بلکه احتیاط مستحب است که ذکر آن در اقامه ترک ‏شود، چون که احتمال می‏رود اقامه جزء نماز باشد، بنابراین شایسته نیست چیزی را که جزء نماز نباشد در نماز اضافه کنیم.

س1037: معنی “حی علی خیر العمل” چیست؟ آیا این ذکر جزئی از اذان و اقامه است؟ چرا برادران سنی ما در اذان‏های خود این ذکر را نمی‏گویند؟

– حی: اسم فعل است و معنی آن به استقبال برخیز. و خیر العمل: یعنی نماز, و احادیث وارده مشروعیت این ذکر را تأکید کرده است و در عصر پیامبر (ص) این ذکر وجود داشت، ولی گفته می‏شود در زمان عمربن الخطاب حذف گردید.

س1038: در چه مواردی اذان و اقامه حذف می‏شود؟

– اذان و اقامه در برخی موارد حذف می‏شود از جمله: در نماز جماعتی که امام اذان و اقامه ی آن را خوانده است، و هنگام وارد شدن به مسجدی که نماز جماعت، اقامه می‏شود و اذان و اقامه آن را امام خوانده است، برای کسی که وارد مسجد شده و قبل از تمام شدن نماز جماعت نماز بخواند، و برای کسی که شنونده اذان و اقامه شخص دیگر باشد به شرط اینکه همه اجزاء اذان و اقامه را شنیده باشد و بین اذان و اقامه و نماز فاصله‏ای نباشد. در برخی موارد فقط اذان حذف می‏شود از جمله: کسی که نماز قضا دارد و می‏خواهد آنها را باهم بخواند، در این‎صورت فقط یک اذان برای نماز اول کفایت می‏کند و اذان از نمازهای دیگر ساقط می‏شود. و کسی که دو نماز را متوالی می‏خواند یک اذان برای نماز اول کفایت می‏کند. به خصوص کسی که در عرفات نماز ظهر و عصر، و در مزدلفه نماز مغرب و عشاء را پیاپی می‏خواند. در این مورد، احتیاط واجب است که مکلف، اذان دوم را ترک کند. همچنین این حکم در جمع بین نماز جمعه و ظهر جاری است.

س1039: آیا ذکر اذان و اقامه برای کسی که در نماز جماعت مسجد و یا غیر مسجد، شرکت می‏کند مستحب است؟

– اذان و اقامه اساساً در نماز مستحب است، و اذان و اقامه از کسی که در نماز جماعت شرکت می‏کند ساقط می‏شود. حتی اگر هنگام گفتن اذان و اقامه حاضر نبوده باشد، تفاوتی بین نماز جماعت در مسجد و غیر مسجد نیست.

س1040: آیا جایز است اذان از بلندگوهای مساجد به خارج از مسجد پخش شود؟

– در صورتی که به همسایگان ضرر نرساند، جایز است. مگر آنکه این عمل در عرف جامعه امری متعارف باشد.

س1041: آیا اذان و اقامه برای کسی که می‏خواهد بعد از پایان نماز جماعت، نماز قضا بخواند جایز است؟

– جایز است.

س1042: آیا جایز است هنگام گفتن اذان در مسجد، با صدای بلند صحبت کرد؟

– صحبت کردن هنگام اذان، نه بر گوینده و نه بر شنونده حرام نیست. ولی شایسته است مؤمنین صحبت در مسجد را جز در موارد ضروری ترک کنند، در موارد ضروری هم باید آهسته باشد. و بر آنها لازم است به خصوص هنگام اذان، به عبادت و ذکر خدا مشغول باشند و مستحب است به اذان گوش فرا داده و آن را زمزمه کنند.

س1043: آیا سجده در هنگام شنیدن اذان مستحب است؟

– استحبابی برای آن وارد نشده است، ولی سجده در هر حال مستحب است.

دوم: نیّت

س1044: نیّت را چگونه باید ادا کرد؟ آیا به زبان آوردن آن واجب است؟

– جایگاه نیّت در قلب است و واجب نیست به زبان آورده شود، چون که نیّت، عزم و اراده انجام عمل است. و نیّت این است که مکلف، مثلاً بگوید: «نماز صبح واجب را قربه الی الله به‏جا می‏آورم» و اگر نماز جماعت باشد، «به جماعت» و اگر نماز قضا باشد «قضاء» و اگر شکسته باشد «شکسته»، به نیّت نماز اضافه می‏شود.

س1045: آیا برای نیّت، کفایت می‏کند فقط دستها را بالا برده و تکبیر بگویم، بدون اینکه چیزی بر زبان آوریم؟

– همین مقدار کفایت می‏کند. چرا که نمازگزار در قلب خود به نحو شایسته قصد نماز را دارد.

س1046: حکم کسی که درتعیین نیّت نماز خود اشتباه کند چیست، مثلاً بجای نماز عصر، نیّت نماز ظهر را کند؟

– اگر اشتباه سهوی بوده و فقط در لفظ است, نمازش صحیح می‏باشد. زیرا ملاک در نیّت، انجام عمل برای تقرب به خدای متعال است.

س1047: مکلفی که بعد از طلوع آفتاب از خواب بیدار شود و نماز صبح را به‏جا آورد، و به نیّت نمازی که می‏خواند توجه نکرده باشد و فقط قصدش اقامه نماز صبح است، بدون توجه به نیّت اداء و یا قضای آن، آیا نماز او صحیح است؟

– نمازش صحیح است انشاء الله.

س1048: من در وقت ظهر، هر دو نماز واجب را با نیّت نماز ظهر، و در وقت شب، هر دو نماز را با نیّت نماز شب می‏خواندم تا به اشتباه خود پی بردم و متوجه شدم که واجب است در ظهر، نماز اول را با نیّت ظهر و نماز دوم را با نیّت عصر، و نیز در وقت شب، نماز اول را با نیّت مغرب و نماز دوم را با نیّت عشاء به‏جا آورم، حال وظیفه ی من چیست؟

– چون در نماز دوم، یعنی نماز واجب بعد از نماز ظهر را با نیّت ظهر خوانده‏ای، ولی علم به نام آن که عصر بوده نداشتی، نماز شما صحیح است و حکم نماز مغرب و عشاء نیز همین است.

س1049: اگر نماز مغرب و عشاء بعد از نیمه شب خوانده شود، نیّت آن چگونه خواهد بود؟

– اگر تأخیر نماز ضروری بوده، مغرب و عشاء را با نیّت ادا بخواند. در غیر این صورت نماز را با تقرب مطلق و بدون اشاره به اداء و یا قضا بودن آن، بخواند.

س1050: حکم نماز کسی که نیّت اداء را بجای قضا قصد کند و یا برعکس، چیست؟

– اگر قصد داشته نمازی را که بر ذمه‏اش بوده در وقت اداء بخواند، نمازش صحیح است. چه در (لفظ) نماز را با نیّت اداء بخواند و یا با نیّت قضا.

س1051: کسی که به وسواس مبتلا است، نماز خود را در بین مردم می‏خواند تا به دلیل خجالت از مردم دچار وسواس نشود، آیا این امر به تقرب خلل وارد می‏کند و ریا محسوب می‏شود؟

– بهتر، بلکه واجب است نماز خود را بین مردم بخواند و این ریا نیست. و به نیّت تقرب خدشه وارد نمی‏کند.

س1052: آیا کسی که بعد از نماز ظهر شک کند که نماز را با نیّت ظهر خوانده یا عصر، نمازش صحیح است؟

– نماز وی صحیح است، چرا که شک اگر بعد از نماز باشد، به آن شک اعتنا نکرده و بنا بر صحت نماز است. و اگر در خلال نماز شک کند باید شک خود را به نیّت ظهر اصلاح کند و نماز ظهر را ادامه دهد. و نیّت تابع قصد انسان است، نه لفظ او.

س1053: کسی که قصد دارد نمازهای ظهر وعصر خود را بدون فاصله بخواند آیا واجب است کلمه جمع را در نیّت ذکر کند؟

– خیر ضرورت ندارد.

س1054: هنگامی که برای نماز واجب یا مستحب و یا تلاوت قرآن بر می‏خیزم، همواره در ذهنم درخواست و توسل به خدا خطور می‏کند که خدای متعال حاجتم را برآورده کند، و یا مشکلی از من حل نماید، در این حال وقتی به خود مراجعه می‏کنم با خود می‏گویم که این کار برای تقرب و رضای خداوند متعال نیست بلکه برای برآورده شدن حاجتم است، آیا عمل من صحیح و قابل قبول است؟

– اگر انسان از خداوند متعال بخواهد مشکلاتش را برآورده و حاجتش را اجابت کند، اشکال ندارد. و خداوند را هم از روی ثواب و ترس از کیفر عبادت کند، عبادتش صحیح است، چرا که این عمل با نیّت تقرب به خدا و اخلاص برای او منافات ندارد و مانع قبول اعمال نیست.

س1055: اگر کسی شک کند که آفتاب طلوع کرده است یا خیر، آیا جایز است نماز را بدون نیّت قضا و ادا بخواند؟

– می توان نماز را با نیّت (ما فی الذمه) آن‎چه که بر ذمه است خواند.

س1056: آیا دو سجده سهو نیاز به نیّت دارند؟

– آری، نیاز به نیّت دارند. و نیّت آن، سجده سهو برای تقرب الی الله است.

س1057: آیا نمازی که برای میت خوانده می‏شود درحالیکه نام میت در نیّت ذکر نگردد، صحیح است؟

– نماز صحیح و کافی است. و نیّت آن است که نمازگزار در ذهن خود می‏داند، که مثلاً نماز صبح قضا را به نیّت از فلان شخص معلوم، قربه الی الله، می‏خواند. و ذکر نام میت ضرورت ندارد.

س1058: خانمی در تشهد آخر و قبل از سلام شک کرد، که نیّت نافله مغرب (چون به نافله عادت داشته) یا نیّت نماز عشاء نموده، آیا نمازش صحیح است و یا باطل؟ و باید آن را تکرار کند؟

– بهتر است که این نماز را نافله به حساب آورد و سلام دهد. و نماز دیگری با نیّت نماز عشاء بجای آورد.

سوم: تکبیره الاحرام

س1059: تکبیره الاحرام چیست؟

– تکبیره الاحرام همان تکبیر واجب بعد از نیّت است که با گفتن آن نماز، اقامه می‏شود. و اگر مکلف، آن‎را به‏طور عمد ترک کند نمازش باطل است، ولی اگر آن را سهواً ترک کند نمازش باطل نمی شود.

س1060: آیا تکبیره الاحرام از ارکان نماز است؟

– تکبیره الاحرام رکنی به معنای اصطلاحی ارکان نیست. لذا اگر به‏طور عمدی و نه از روی سهو کم و زیاد شود، نماز باطل است. تکبیره الاحرام اولین جزء نماز است.

س1061: حکم کسی که نماز را بدون تکبیره الاحرام می‏خواند چیست؟

– اگر به‏طور عمدی تکبیره الاحرام نگوید نمازش باطل است. ولی اگر از روی جهل باشد، به صحت نمازش حکم می‏کنیم.

س1062: آیا فتوای شما در خصوص تکبیره الاحرام تغییر یافته است؟ چرا که در کتاب «فقه الشریعه» آمده که تکبیره الاحرام رکنی از ارکان نماز است که ترک آن به‏طور سهوی و عمدی نماز را باطل می‏کند. ولی در کتاب «أحکام الشریعه» گفته‏اید که اگر تکبیره الاحرام به‏طور عمدی نه سهوی، ترک شود نماز باطل می‏شود؟

– بله، به فتوای ما در کتاب «أحکام الشریعه» مراجعه کند. و در چاپ هشتم «فقه الشریعه» این فتوا اصلاح گردید، که تکبیره الاحرام از ارکان نماز نبوده و نماز را باطل نمی‏کند. مگر اینکه مکلف آن‎را به‏طور عمد ترک کرده باشد، نه از روی سهو.

س1063: آیا تکرار تکبیره الاحرام بیش از یکبار جایز است؟ آیا جایز است با قطع تکبیره الاحرام نماز را شکست و از نو خواند؟

– کم یا زیاد کردن تکبیره الاحرام به صورت دل بخواه جایز نیست. اضافه کردن آن به شرط اینکه فرد باشد، یعنی3، 5 و 7 بار جایز است. و بهتر است تکبیر هفتم را تکبیره الاحرام نماز قرار داد. و اگر زوج شود نماز باطل است. قطع تکبیره الاحرام (بعد از ورود به نماز) جایز نیست، چرا که به مثابه قطع نماز می‏باشد. مگر اینکه در تکبیره الاحرام اشتباهی رخ داده باشد.

س1064: آیا واجب است برای هر تکبیر دستها را بالا آورد، به خصوص در رکعت سوم و بعد از ذکر تسبیحات اربعه؟

– بالا بردن دستها برای هر تکبیر مستحب است، ولی بالا آوردن دستها بعد از ذکر تسبیحات اربعه در رکعتهای سوم و چهارم نمازهای سه رکعتی و چهار رکعتی جایز نیست.

س 1065: آیا واجب است زن هنگام تکبیره الاحرام دستها را بالا ببرد؟

– نه بر زن واجب است و نه بر مرد، ولی این عمل برای هر دو مستحب است.

س1066: آیا تکبیرهای مستحبی شش گانه، قبل از تکبیره الاحرام است و یا بعد از آن؟

– قبل و بعد از تکبیره الاحرام اصلی جایز است. ولی بهتر است قبل از آن باشد.

س1067: آیا واجب است بین تکبیره الاحرام و بسم الله الرحمن الرحیم فاصله انداخت؟

– بله واجب است میان تکبیره الاحرام و بسم الله الرحمن الرحیم، مکث کنیم,  سپس بسم الله الرحمن الرحیم را بخوانیم.

س1068: آیا هنگام ذکر تکبیره الاحرام اگر دستها کمی حرکت کند، نماز باطل می‏شود؟

– خیر نماز باطل نمی‏شود. بلکه مستحب است هنگام تکبیره الاحرام دستها را تا کنار دو گوش و یا گلو بالا آورد و سپس پایین انداخت.

س1069: تعداد تکبیرهای واجب در نماز چند بار است؟ و مکانهای وجوب آن در نماز کجاست؟

– تکبیر واجب در نماز فقط یک بار و آن هم بعد از نیّت است. و می‏توان آن را به تعداد فرد و نهایتاً تا هفت بار افزایش داد. و ذکر تکبیر قبل و بعد از رکوع، و قبل وبعد از دو سجده، مستحب است.

س1070: من تکبیره الاحرام را صحیح تلفظ نکردم. ولی هنگام رکوع آن را تکرار کردم، آیا نمازم صحیح است؟

– اگر منظور از تکبیر، همان تکبیرهای مستحب قبل از رکوع است نماز صحیح است، ولی اگر منظور تکبیره الاحرام- ورود به نماز است- تکرار آن قبل از رکوع، جایگزین تکبیر اصلی نمی‏شود. و اگر علم نداشته که باید ذکر تکبیره الاحرام را در محل خود اصلاح کند نمازش باطل نیست.

چهارم: قرائت و ذکر

س 1071: آیا واجب است در نماز های یومیه ی واجب، بعد از سوره حمد سوره‏ای کامل خوانده شود و یا جزئی از سوره، مانند آیه الکرسی، کفایت می‏کند؟ آیا در وجوب خواندن سوره ی کامل اجماع وجود دارد؟

– خواندن جزئی از سوره جایز است. و احتیاط مستحب است که سوره کامل خوانده شود.

و در این مسئله اجماع وجود ندارد. گرچه مشهور، وجوب خواندن سوره کامل است، ولی شیخ طوسی (ره) خواندن جزئی از سوره را جایز می‏داند. و همچنین صاحب کتاب المدارک آن را تقویت کرده است و روایتهایی هم بر آن (خواندن جزئی از سوره) دلالت دارد.

س1072: آیا جایز است به جای ذکر تسبیحات اربعه، در دو رکعت آخر، سوره فاتحه را بخوانیم و فضیلت کدامیک بیشتر است؟

– نماز‏گزار مختار است در رکعتهای سوم و چهارم نماز، سوره حمد و یا تسبیحات اربعه را بخواند. ولی تسبیحات اربعه بهتر است.

س1073: آیا نماز‏گزار اگر بخواهد بعد از سوره حمد، آیه‏ای از یک سوره را بخواند، باید قبل از آن «بسم الله الرحمن الرحیم» را بخواند؟

– با فرض سوال فوق، ذکر بسم الله الرحمن الرحیم واجب نیست. گرچه اشکال هم ندارد، ولی اگر مکلف، آیات قرآن را از اول سوره انتخاب کند، واجب است با بسم الله بخواند.

س1074: اگر نمازگزار حرف «ر» کلمه الرحمن را با تشدید تلفظ کند، آیا این اضافه در قرائت نماز، خلل بوجود می‏آورد و آیا بر نماز تأثیر می‏گذارد؟

– به نماز خللی وارد نمی‏کند.

س1075: آیا واجب است کلمه ضالّین با مدّ خوانده شود؟ و اندازه مد شرعی چه قدر است؟ آیا واجب است در هنگام قرائت نماز قواعد ترقیق و تفخیم را رعایت کرد؟

– رعایت احکام تجوید در نماز واجب نیست، به‏جز اینکه حروف به زبان عربی و صحیح تلفظ شوند. بنا براین مقدار مد لازم به نحوی باید باشد که تلفظ صحیح متعارف محقق شود.

س1076: آیا جایز است حرف ضاد بدون چرخاندن زبان به طرف دندان‏های آسیاب تلفظ شود؟ آیا بین حروف “ض” و “ظ” تفاوت وجود دارد؟

– حروف دارای مخرج خاص هستند که به شکل طبیعی و بدون هیچ سختی برای انسان تلفظ می‏شوند. به عبارت دیگر گوینده می‏تواند این حرف و یا آن را بدون اینکه متوجه چگونگی زبان در دهان باشد، تلفظ نماید. بدون شک حرف «ض» غیر از «ظ» است و تفاوت این دو در تلفظ، شنیدن، و نوشتن آشکار است و ظاهراً مخرج حرف «ض» بین «ذ» و «ظ» قرار دارد. و در قرآن، جابه‏جایی این دو حرف، جایز نیست چرا که معنی تغییر می‏یابد، بطور مثال معنی کلمه ضلال، انحراف است. و ظلال جمع ظل به معنی سایه‏ها می‏باشد بهرحال افراط در دقت لازم نیست. و قرائت متعارف کفایت می‏کند.

س1077: اگر حرکت آیه قرآن در نماز صحیح ادا نشود، مثلاً حرکت ضمه با حرکت کسره جابجا ادا شود، آیا نماز باطل می‏شود؟

– اگر به‏طور عمدی نباشد نماز باطل نیست.

س1078: کدام یک از قرائت‏ها صحیح است «مالک یوم الدین» و یا «ملک یوم الدین»؟

– هردو قرائت صحیح بوده و هر دو وجه آن در نماز جایز است.

س1079: آیا رعایت اعراب آیات قرآن در نماز واجب است؟

– بله، رعایت آن واجب است. به خصوص اگر عدم رعایت، موجب تغییر معنای آیه گردد.

س1080: آیا تلفظ حرف صاد در کلمه (صراط) با حرکت فتحه صحیح است و یا با کسره؟

– با حرکت کسره و با رعایت تشدید صحیح است.

س1081: کدام یک صحیح‏تر است: لم یکل له، یا لم یکن له کفواً احد؟

– هر دو قرائت صحیح است. و رعایت ادغام در اثنای نماز واجب نیست.

س1082: آیا کسی که در نماز، اعراب بعضی کلمه‏ها را صحیح ادا نکند، واجب است نمازهای خود را قضا کند؟

– اگر به احکام جاهل بوده واجب نیست.

س1083: آیا در جایی که وقف با سکون لازم است، وقف کوتاه، نماز را باطل می‏کند؟

– ملاک در رعایت وقف، عرف است، گرچه به نظر ما، وقف با سکون واجب نیست و با حرکت خواندن نیز جایز است.

س1084: در کجا واجب است نماز را بلند، و در کجا آهسته خواند ؟

– واجب است مرد، نماز‏های صبح، مغرب و عشاء را بلند بخواند. ولی زن مختار است که بلند و یا آهسته بخواند ، و بر مرد و زن واجب است که رکعتهای اول و دوم نمازهای ظهر و عصر و تسبیحات اربعه نمازهای سه رکعتی و چهار رکعتی را آهسته بخوانند. اما در باره سایر اذکار، زن و مرد مختارند که بلند و یا آهسته بخوانند.

س1085: آیا جایز است زن در نمازهای جهری [نمازهایی که مجاز است با صدای بلند خوانده شوند] نماز را بلند بخواند؟

– جایز است، ولی واجب نیست. بلکه زن مختار است نماز را بلند و یا آهسته بخواند. ولی اگر مرد نامحرم، صدای زن را بشنود،بهتر است زن نماز را آهسته بخواند.

س1086: حکم نماز کسی که موضع جهر و آهسته خواندن نماز را، از روی سهو جابجا کند، چیست؟

– اگر بعد از نماز متوجه اشتباه سهوی خود شود، نماز صحیح است ولی اگر در حین نماز متوجه شود، باید آن‎چه را که خوانده است حمل بر صحت کند و بقیه نماز را بنا به تکلیف، بلند یا آهسته، تکمیل کند.

س1087: تعریف دقیق بلند و آهسته خواندن نماز چیست؟

– جهر و یا بلند خواندن، یعنی آشکار کردن جوهر صدا، به نحوی که اگر در نزدیکی نمازگزار شنونده‏ای باشد بتواند به طور اجمال هم صدای نمازگزار را بشنود و هم آن‏را بفهمد. و اخفات و یا آهسته خواندن برعکس جهر است.

س1088: آیا بلند خواندن ذکرهای رکوع و سجده واجب است؟

– بلند و یا آهسته خواندن ذکر رکوع و سجده در همه نمازها، اعم از نمازهایی که باید آن‎را بلند و یا آهسته بخواند، جایز است. و حکم بلند و یا آهسته خواندن فقط در قرائت آیات و تسبیحات اربعه است، نه به طور مطلق در نماز و اذکار.

س1089: آیا جایز است که مکلف، جهر واجب در نمازهایی را که باید با صدای بلند بخواند، ترک کند؟

– اگر انسان بداند جهر در نماز واجب است و به‏طور عمدی آن را ترک کند نمازش باطل می‏باشد، در غیر این‎صورت، نماز صحیح است.

س1090: اگر کسی بخواهد در رکعت های سوم و چهارم بجای تسبیحات اربعه سوره حمد را بخواند، آیا جایز است بسم الله الرحمن الرحیم را بلند بگوید؟

– باید بسم الله الرحمن الرحیم را آهسته بخواند.

س1091: اگر در خانه تنها باشم آیا می‏توانم نماز ظهر را بلند بخوانم؟

– آهسته خواندن نماز در جاهای خود، واجب است حتی اگر نمازگزار در خانه تنها باشد.

س1092: آیا واجب است تمام «بسم الله الرحمن الرحیم» های نماز را بلند بخوانند؟

– در همه نمازهایی که باید بلند خوانده شود، واجب است که مکلف، «بسم الله الرحمن الرحیم»را بلند بگوید، ولی در نمازهایی که واجب است آهسته خوانده شود، بلند خواندن آن مستحب است.

س1093: آیا جایز است به نیّت آموزش، نمازهایی را که واجب است آهسته خوانده شود، بلند خواند؟

– جهر عمدی در قرائت نماز، حتی با هدف آموزش جایز نیست. و آموزش نماز باید در غیر از نمازهای واجب صورت پذیرد.

س1094: آیا واجب است در همه نمازها تکبیره الاحرام را بلند بگویم؟

– نمازگزار مختار است تکبیره الاحرام را با صدای بلند و یا آهسته بخواند. و بهتر است آن‎را با صدای بلند بخواند.

س1095: کسی ‏که باید نماز را با صدای آهسته بخواند به دلیل اینکه در نماز، نمی‏تواند حروف را جز با صدای بلند، به خوبی به زبان آورد، وظیفه‏اش چیست؟

– اگر وسواس دارد, به نحوی که اگر نماز را آهسته بخواند خیال می‏کند, حروف را صحیح به زبان نمی آورد، در این حالت باید با وسواس خود مقابله کند و نمازهای آهسته را با صدای آهسته بخواند، حتی اگر خیال کند نماز باطل می‏شود.

س1096: کسی که به دلیل تنگی نفس نتواند نماز را با صدای بلند بخواند وظیفه‏اش چیست؟

– اگر نمی‏تواند بلند بخواند جایز است نمازش را آهسته بخواند.

س1097: بر زن واجب است چه نمازهایی را آهسته بخواند؟

– زن همانند مرد است، در نمازهای ظهر و عصر و تسبیحات رکعت های سوم و چهارم نمازها، واجب است نماز را آهسته بخواند. ولی زن مختار است نمازهای صبح، مغرب و عشاء را بلند و یا آهسته بخواند.

س1098: آیا استعاذه در نماز جایز است؟ و آیا واجب است استعاذه را بلند خواند؟

– استعاذه در ابتدای تلاوت آیات قرآن کریم ولو در نماز، مستحب است. و نمازگزار مختار است آن را با صدای بلند و یا آهسته بخواند.

س1100: آیا اگر نمازگزار در قرائت آیات سوره‏ای اشتباه کند به نحوی که نتواند سوره را به پایان برساند، جایز است آن را ترک کرده و سوره ی دیگری بخواند؟

– جایز است. و اگر نتواند آیات سوره اول را صحیح بخواند، واجب است آن را ترک کرده و سوره‏ای دیگر بخواند.

س1101: آیا جایز است بعد از قرائت سوره ی حمد در نماز “الحمدالله” بگوییم؟

– جایز و مستحب است که «الحمدالله رب العالمین» را بگویم.

س1102: آیا کسی که نماز قضا دارد، جایز است فقط سوره حمد را بخواند؟

– جایز نیست، سوره حمد بدون سوره کفایت نمی‏کند. و باید در نماز بعد از سوره حمد، سوره‏ای دیگر و یا جزئی از سوره ی دیگر را هم بخواند. و احتیاط مستحب است که مکلف، سوره ای کامل بخواند.

س1103: آیا جایز است مأموم همراه با امام جماعت قرائت را تکرار کند؟

– در نمازهای جهری اگر صدای امام جماعت به مأموم می‏رسد واجب است، مأموم قرائت و ذکر را ترک کند، حتی اگر صدای امام جماعت را تمییز نمی‏دهد. ولی اگر صدای امام جماعت به مأموم نمی‏رسد، جایز است مأموم قرائت و یا ذکر را آهسته بخواند. و اما در نمازهایی که آهسته خوانده می‏شوند واجب است مکلف، قرائت را به‏طور مطلق، ترک کند، ولی ذکر گفتن جایز است.

س1104: اگر کسی شک‏کند وقت نماز واجب تمام شده است، آیا واجب است سوره بعد از حمد را ترک کند؟ در این حالت نیّت نماز چگونه است ؟

– ترک سوره جایز نیست مگر اینکه مکلف، احتمال دهد که اگر سوره بعد از حمد را بخواند مقداری از نماز در خارج از وقت فریضه قرار می‏گیرد. و اگر نداند وقت نماز تمام می‏شود، نماز را همراه با سوره، با نیّت ادا بخواند نه قضا.

س1105: آیا جایز است در نماز، سوره های عزائم (سجده دار) خوانده شوند؟

– قرائت سوره‏های سجده دار در نماز جایز است، ولی بهتر است در نماز به‏طور مطلق، ترک شوند. ولی اگر سوره عزائم را خواند و به آیه سجده رسید, در حال نماز با اشاره سر، سجده را  به‏جا ‏آورد و احتیاط مستحب است بعد از نماز سجده را دوباره بخواند. همچنین کسی که در حال نماز آیه‏های سجده دار را بشنود باید همین کار را انجام دهد.

س1106: کسی که بعضی از سوره های قرآن را حفظ نیست آیا جایز است برای خواندن سوره‏های نماز، قرآن را حمل کند؟

– جایز است. گرچه بهتر است سوره‏ها را از حفظ بخواند.

س1107: آیا واجب است سوره اخلاص در نماز خوانده شود؟

– واجب تعیینی نیست. ولی مستحب است در رکعت دوم نماز، سوره اخلاص خوانده شود، همانطور که در رکعت اول نماز، سوره قدر مستحب است.

س1108: آیا جایز است مکلف، در یک رکعت بعد از سوره حمد، دو سوره بخواند؟

– خواندن دو سوره در یک رکعت مکروه است.و مستحب است ترک شود. ولی در نمازهای مستحبی مکروه نیست. بلکه مستحب است در بعضی از نمازهای مستحبی، چند سوره خوانده شود همانند نماز وتر.

س1109: آیا جایز است سوره فاتحه را در یک رکعت دو بار خواند؟

– تکرار سوره فاتحه قبل از سوره ی دوم، اگر به نیّت تشریع باشد جایز نیست.

س1110: کسی که بجای سوره حمد به‏طور سهوی سوره ی دیگری بخواند وظیفه‏اش چیست؟

– نمازش باطل نیست. و اگر قبل از رکوع متوجه شود، باید سوره حمد را بخواند. ولی اگر بعد از رکوع متوجه شود نمازش صحیح است.

س1111: آیا جایز است در نماز بعد از سوره حمد و یا هر سوره ی دیگر (صدق الله العلی العظیم) گفته شود؟

– اگر با نیّت ذکر مطلق باشد جایز است. ولی اگر با نیّت جزئی از نماز، و یا به نیّت دیگر باشد جایز نیست.

س1112: کسی که نمی‏تواند به زبان عربی نماز بخواند آیا جایز است به زبان انگلیسی و یا زبان دیگر نماز بخواند؟

– قرائت قرآن در نماز، اعم از نمازهای واجب و مستحب، به جز زبان عربی صحیح و جایز نیست، لذا فراگیری زبان عربی برای اقامه نماز، واجب است. و باید در حد توان خود نماز را به عربی بخواند.

س 1113: یکی از دوستان من کرد است و نماز خود را از جمله سوره حمد و اخلاص, به زبان کردی می‏خواند. آیا نمازش صحیح است؟

– نمازش صحیح نیست؛ واجب است زبان عربی را فراگیرد. ولی می‏تواند نمازش را با جماعت بخواند. به شرطی که امام جماعت به عربی مسلط باشد.

س 1114: آیا واجب است قبل از قرائت “بسم الله الرحمن الرحیم”، سوره بعد از حمد را تعیین نمود؟ اگر سوره بدون تعیین خوانده شود نماز صحیح است؟

– تعیین واجب نیست.

س1115: گاهی در نماز و در هنگام قرائت سوره احساس می‏کنم آن خشوع مطلوب را ندارم. آیا جایز است با نیّت مطلق سوره را دوباره بخوانم؟

– جایز است سوره را تکرار نمایی.

س1116: آیا گفتن آمین بعد از سوره حمد، نماز را باطل می‏کند؟

– احتیاط واجب این است, اگر کلمه آمین را به‏طور عمدی و با نیّت جزئی از نماز بخواند، نماز باطل است. ولی می‏توان آن را با نیّت دعا در نماز، یعنی اللهم استجب: خدایا اجابت کن، خواند.

س1117: اگر امام جماعت بعد از قرائت سوره‏ها بگوید «کذلک الله ربنا» نماز باطل می‏شود؟

– نماز صحیح و بدون اشکال است، چون این ذکر در نماز جایز است، بلکه مستحب است نمازگزار بعد از سوره توحید، این ذکر را بگوید.

س 1118: آیا واجب است نمازگزار، همراه سوره فیل، سوره قریش، و یا همراه سوره ضحی، سوره انشراح را بخواند؟

– واجب نیست، بلکه خواندن یکی از این چهار سوره کفایت می‏کند.

س1119: آیا اگر بعد از حمد، سوره الناس خوانده شود، واجب است سوره فلق نیز خوانده شود؟

– واجب نیست.

س1120: کسی که مدتها در نماز خود حمد و سوره را بدون بسم الله الرحمن الرحیم خوانده است و علم نداشته که بسم الله الرحمن الرحیم واجب است، آیا نمازش صحیح است؟

– نمازش صحیح است. ولی در نمازهای بعدی نباید بسم الله الرحمن الرحیم را فراموش کند.

س1121: من به خاطر جهل در احکام نماز، در رکعت‏های سوم و چهارم بجای تسبیحات اربعه حمد و سوره توحید را می‏خواندم، حکم این نماز‏هایم چیست؟

– نمازهای گذشته صحیح است. و می‏توانی بجای تسبیحات اربعه به‏طور عمدی سوره حمد را بدون سوره دیگر بخوانی.

س1122: اگر در رکعت اول قرائت حمد را فراموش کنم ولی در رکعت دوم آن را بخوانم، نمازم صحیح است؟

– کسی که قرائت سوره حمد را فراموش کند و به رکوع برود نمازش صحیح است، و نیاز نیست آن را در رکعت دوم اعاده کند.

س1123: آیا ذکر بسم الله الرحمن الرحیم، در رکعت‏های سوم و چهارم جایز است؟

– خواندن بسم الله در دو رکعت آخر، وارد نشده است، مگر اینکه نمازگزار بجای تسبیحات اربعه سوره حمد را بخواند.

س1124: من در گذشته در رکعت‏های سوم و چهارم، حمد، و سوره‏ای کوچک را می‏خواندم. آیا نمازهایی را که خوانده‏ام باید اعاده کنم؟

– نمازگزار مخیر است در رکعت سوم از نماز مغرب، و در رکعت‏های سوم و چهارم نمازهای ظهر، عصر و عشاء تسبیحات اربعه، و یا فقط سوره ی حمد را با صدای آهسته بخواند، و آن‎چه که در گذشته خوانده‏ای چیزی نیست جز افزودن سوره ی دیگر، به دلیل جهل به این مسئله نمازهای گذشته شما صحیح است.

س1125: آیا افزودن ذکر صلوات بر محمد و آل محمد بعد از تسبیحات اربعه در رکعت‏های سوم و چهارم نماز جایز است؟

– در این موضع افزایش ذکر صلوات ضرورت ندارد. و این ذکر، به خصوص در این موضع نه واجب است و نه مستحب.

س1126: ذکر صحیح تسبیحات اربعه چگونه است؟

– ذکر صحیح تسبیحات اربعه عبارت است از: سبحان الله، و الحمدالله و لا الله الا الله، و الله اکبر. و این ذکر یک مرتبه واجب، و سه مرتبه مستحب است.

س1127: به دلیل اینکه با تأخیر به رکعت دوم نماز جماعت رسیدم آیا ذکر یک بار تسبیحات اربعه، در نمازهای چهار رکعتی جایز است؟

– در همه شرایط جایز است، ذکر یک بار تسبیحات اربعه واجب و سه بار آن، مستحب است.

س1128: آیا جایز است تسبیحات اربعه را دوبار بگویم؟

– جایز است.

س 1129: آیا ذکر تسبیحات اربعه بدون حرف «واو» جایز است؟ (سبحان الله، الحمد الله، لا الله الا الله، الله اکبر)

– ترک حرف ربط واو در بین اذکار تسبیحات اربعه، اگر از روی جهل به مسئله باشد نماز باطل نیست، ولی اگر نمازگزار از این مسئله مطلع شد، باید اذکار را صحیح بگوید.

1130: کسی که بعد از محل، متوجه شود ذکر را فراموش کرده است آیا نمازش صحیح است؟

– نمازش صحیح است و بر ذمه‏اش چیزی نیست.

پنجم : قنوت:

س1131: منظور از قنوت در نماز چیست؟ آیا قنوت واجب است؟

– قنوت مستحب است، و آن دعا کردن در نماز است. و موضع قنوت در رکعت دوم نمازهای یومیه و نمازهای مستحبی است که بعد از قرائت حمد و سوره و قبل از رکوع خوانده می‏شود. نماز جمعه دارای دو قنوت است، قنوت اول قبل از رکوع رکعت اول، و قنوت دوم بعد از رکوع رکعت دوم می‏باشد.

اما نماز عید، در رکعت اول آن پنج قنوت قبل از رکوع و در رکعت دوم، چهار قنوت قبل از رکوع خوانده می‏شود. نمازگزار مخیر است در قنوت هر دعایی را بخواند ولی ذکر دعاهای وارده بهتر است.

س1132: آیا مسح صورت با دست، بعد از قنوت جایز است؟

– اشکال ندارد. ولی ترک آن بهتر است چون که برای این عمل در نماز ثوابی ذکر نکرده‏اند.

س1133: چرخاندن و یا تغییر جهت انگشتر در قنوت نماز جایز است؟

– این کار نماز را باطل نمی‏کند، ولی نه ضرورت دارد و نه مستحب است.

س1134: آیا واجب است مأموم در قنوت از دعاهای امام جماعت پیروی کند و به خصوص اگر صدای امام جماعت به گوش مأموم نرسد؟

– پیروی از امام جماعت در قنوت واجب نیست. و مأموم می‏تواند هر دعایی را در قنوت ذکر کند، به خصوص اگر صدای امام جماعت را نمی‏شنود.

س1135: آیا مستحب است در نمازهای واجب به قاتلین امام حسین(ع) نفرین، و در حق زائرین امام حسین(ع) دعا کرد؟

– اشکال ندارد. ولی نه به عنوان عملی که نصی بر مستحب بودن آن وارد شده باشد.

س1136: آیا جایز است به‏جای «ربی اغفرلی» که در قرآن آمده است بگوییم «ربنا اغفرلنا»؟

– جایز است. چون این ذکر در قنوت، با این نیّت که از آیات قرآن است خوانده نمی‏شود. بلکه با نیّت دعا است، که از قرآن اقتباس شده است، ولی در این خصوص دعاهای مأثور وارد شده از جمله «ربنا آتنا فی الدنیا حسنه و فی الاخره حسنه و قناعذاب النار» و یا اینکه «یا خفی الالطاف نجنا برحمتک مما نحذر و نخاف من بلاء الدنیا و عذاب الاخره یا ارحم الراحمین» و غیره.

س1137: آیا جایز است در هنگام قنوت به آسمان نظر کرد؟

– جایز است. چون اشاره به این است که خداوند سبحان دارای مقام و منزلت رفیع است.

س1138: آیا جایز است در قنوت و یا سجده ی نمازهای واجب و یا مستحب، به زبان غیر عربی دعا و مناجات کرد؟

– گرچه دعا و مناجات بدین شیوه در همه نمازها اشکال ندارد ولی بهتر است در صورت امکان، ولو به مقدار کم، دعا به زبان عربی باشد. و نیز بهتر است دعا، به غیر از زبان عربی بعد از نماز باشد.

س1139: آیا جایز است در قنوت و یا سجده برای امور دنیوی خود و مؤمنین و بستگان و دیگران دعا کنم؟

– جایز است و نماز صحیح است.

س1140: آیا بستن چشمها در قنوت نماز جایز است؟

– جایز است. و اشکال ندارد نمازگزار در همه حالات نماز، چشمهای خود را ببند.

س1141: آیا جایز است در قنوت، دعا را از روی نوشته خواند، چون حفظ دعا امکان پذیر نیست؟

– جایز است.

س1142: اگر از روی جهل به مسئله، قنوت را در رکعت اول و یا سوم به‏جا آورم، آیا به نماز خلل وارد می‏شود؟

– نماز صحیح است. ولی موضع قنوت, در رکعت دوم و قبل از رکوع است و در غیر این محل، با نیّت تقرب مطلق اشکال ندارد.

ششم: رکوع

س1143: ذکر واجب در رکوع چیست؟

– نمازگزار اختیار دارد ذکر های زیر را در رکوع قرائت کند: «سبحان ربی العظیم و بحمده» و یا هر ذکر دیگری که در بردارنده مفهوم تعظیم و تمجید پروردگار باشد را سه بار قرائت کند. مانند «سبحان الله» یا «الحمد الله» یا «لا الله الا الله».

س1144: آیا نماز کسی که شک کند ذکر را کامل خوانده است یا نه، صحیح است؟

– اگر هنوز در حال رکوع است باید ذکر رکوع را بجای آورد، ولی بعد از رکوع اشکال ندارد و نماز صحیح است.

س1145: آیا کلمه «العظیم» در رکوع با «ظ» است و یا با «ض» است؟ اگر صحیح خوانده نشود نماز باطل می‏شود؟

– ذکر صحیح با «ظ» است. یعنی «سبحان ربی العظیم و بحمده» و اگر نمازگزار از روی جهل و یا به طور سهوی صحیح نخواند، نمازش باطل نیست. ولی اگر به‏طور عمدی اشتباه بخواند، نمازش باطل است.

س1146: آیا جایز است ذکر رکوع و یا سجده بلند خواند شود؟

– در همه نمازها خواندن ذکر با صدای بلند و یا آهسته جایز است.

س1147: آیا کسی که رکوع را فراموش کند نمازش باطل است؟

– نمازش باطل است. چون یک رکن از نماز را از دست داده است.

س1148: آیا کسی که فراموش کند بعد از رکوع بگوید «سمع الله لمن حمده» نمازش صحیح است؟

– این ذکر مستحب است و ترک آن نماز را باطل نمی‏کند.

س1149: کسی که بعد از رکوع متوجه شود که ذکر رکوع را فراموش کرده است، آیا نمازش صحیح است؟ و آیا واجب است قضای آن را به‏جا آورد؟

– نمازش صحیح است. و اگر نمازگزار بعد از رکوع متوجه شود ذکر را قرائت نکرده، آن نماز قضا ندارد.

س1150: آیا کسی که ذکر رکوع را در سجده و یا ذکر سجده را در رکوع بخواند، نمازش صحیح است؟

– اگر بعد از محل متوجه شود، باید نماز را ادامه دهد. ولی اگر در محل متوجه شود باید ذکر صحیح را بخواند.

س1151: اینجانب مبتلا به دیسک کمر هستم، و نمی‏توانم در نماز رکوع کنم. چراکه در حال رکوع درد کمر بیشتر می‏شود، چگونه باید نماز بخوانم؟

– اگر در حال قیام، رکوع برای شما مشکل است، رکوع را نشسته بخوان، بهرحال آن‎چه که وظیفه اصلی شماست و می‏توانی آن را بجای آوری جایز نیست غیر از آن انجام دهی. بطور مثال: اگر می‏توانی تکبیره الاحرام و قرائت را ایستاده بخوانی، جایز نیست آن را نشسته انجام دهی. و در حالت نشسته اقتصار شود بر آنچه که توان انجام آن  در حال قیام نباشد. انشاء الله  خداوند شما را شفا دهد.

س1152: آیا ذکر صلوات بر پیامبر و خاندانش (سلام و درود خداوند بلند مرتبه بر آنها باد) در رکوع و سجده واجب است؟

– واجب نیست. ولی مستحب است.

س1153: آیا طولانی شدن رکوع و یا سجده جایز است؟

– جایز است، به شرطی که از حد متعارف خود خارج نشود.

س1154: آیا از ترس اینکه مبادا به هواپیما نرسم می‏توانم ذکر رکوع و سجده را خلاصه کنم؟ چراکه ندای پرواز را شنیدم، مثلاً فقط یکبار بگویم “سبحان الله”؟

– جایز است و نماز صحیح است.

س1155: آیا بعد از ذکر “سمع الله لمن حمده” می‏توان گفت “ربنا لک الحمد”؟

– صحیح است و این از ذکرهای مستحب است.

س1156: حکم ذکر تکبیر و “سمع الله لمن حمده” بعد از رکوع چیست؟

– جایز است و این دو ذکر از مستحبات است.

هفتم : سجده

الف: سجده در نماز:

س1157: سجده بر چه چیز واجب است؟ و چرا سجده بر تربت اباعبدالله الحسین (ع) است ؟

– سجده بر زمین و آن‎چه از زمین است، و یا آن‎چه از زمین می‏روید، واجب است به شرطی که خوردنی و پوشیدنی نباشد.از پیامبر(ص) نقل شده است که فرموده اند: «زمین را برای خود، پاک و سجده گاه قرار دادم». خاک بهترین جزء زمین است و بهترین خاک، خاک مرقدهای امامان معصوم(ع) و برترین آن تربت‏ها، تربت امام حسین(ع) است.

س1158: آیا سجده بر مهرهایی که اسماء جلاله و اسامی‏ ائمه اطهار بر آنها حک شده باشد، جایز است؟

– در اصل سجده بر آنها جایز است. ولی ما نبودن کتابت را ترجیح می‏دهیم.

س1159: آیا در صورتی که مسجد فرش شده باشد و یا در تنگنا باشیم، جایز است بر دستان و یا ناخن‏ها سجده کنیم؟

– اگر چیزی که سجده بر آن جایز است یافت شود، خواه زمین باشد و یا از زمین روییده باشد، به شرطی که خوارکی و پوشیدنی نباشد، سجده بر انگشت دست صحیح نیست، ولی اگر هیچ کدام یافت نشد و یا شرایط سختی بوجود آمد، سجده بر پارچه، مانند لباس و یا قالی و غیره جایز است.

س1160: آیا در حال اضطرار سجده بر تسبیح حسینی جایز است؟

– سجده بر آن بدون شرایط اضطرار نیز جایز است. به شرطی که از خاک و یا چیزی مانند چوب باشد که سجده بر آن صحیح است.

س1161: آیا سجده بر کاغذ و انواع آن مانند دستمال کاغذی، کاغذ رنگی و غیر رنگی جایز است؟

– سجده بر هر نوع کاغذی جایز است. مانند دستمال کاغذی، و فرقی نمی‏کند که ماده و رنگ آن چه باشد، به شرطی که از فرآورده‏های نفتی نباشد.

س1162: آیا سجده بر مهری که بر اثر سجده زیاد بر آن، سیاه شده باشد، جایز است؟

– جایز است به شرطی که این لایه سیاه، مانع تماس، نشده باشد، در غیر این‎صورت، باید مهر تراشیده شود و مانع برطرف گردد تا بتوان بر آن سجده کرد.

س1163: من به همراه برادران اهل سنت در مسجدی نماز می‏خوانم، آیا سجده بر فرش، برای من جایز است؟

– باید سجده بر آن‎چه از زمین است، به شرطی که خوردنی و پوشیدنی نباشد صورت گیرد. و سجده بر بافتنی مانند قالی پشمی‏و نایلونی جایز نیست. سجده بر حصیر بافته شده از خیزران و یا سنگ مرمر و غیره که از زمین است جایز است، ولی اگر هیچ کدام در دسترس نبود و نمازگزار در تنگنا و حرج بود، در این حال سجده بر بافتنی، مانند فرش و قالی و غیره جایز است.

س1164: آیا سجده بر پلاستیک جایز است؟

– سجده بر پلاستیک و هر چیزی که از مشتقات نفت است، جایز نیست.

س1165: آیا اگر حجاب زن، غالب پیشانی او را پوشانده باشد، جایز است برای سجده مقداری از حجاب خود را بر دارد؟

– واجب نیست تمام پیشانی بر مهر قرار گیرد، بلکه مقداری از آن کفایت می‏کند و اشکال ندارد مقداری از حجاب کنار رود، به شرطی که آن مقداری که پوشاندن آن واجب است، آشکارنگردد.

س1166: آیا اگر کودک کوچکم مهر سجده را بردارد، باید نماز را قطع کنم و یا جایز است بر دستم سجده نمایم؟

– اگر وقت باشد واجب است نماز را قطع و بعد از تهیه ی چیزی که سجده بر آن جایز است نماز را اعاده کنی. ولی اگر وقت نباشد سجده بر هر چیزی مانند لباس یا قالی و غیره اشکال ندارد. ولی سجده بر دست و انگشتان جایز نیست.

س1167: آیا سجده بر تربت امام حسین (ع) واجب است؟ آیا این از سنت های پیامبر است؟

– سجده بر تربت سید الشهدا (ع) واجب نیست، بلکه مستحب است. در این باره، احادیث بسیاری از اهل بیت (ع) که سخن ایشان سخن رسول خدا (ص) است، وارد شده است، چرا که آنان، معصومین و هادیان بعد از پیامبر (ص) می‏باشند.

س1168: آیا آرایش صورت مانع از سجده بر مهر است؟

– اگر مقدار آرایش مانع رسیدن آب به صورت نباشد اشکال ندارد، و نماز صحیح است.

س1169: آیا نماز و سجده بر کاشی مزین جایز است؟

– ظاهراً سجده بر کاشی و موزاییک و غیره که از خاک و گل پخته می‏باشد، صحیح است، مگر اینکه از خاک زمین نباشد مانند شیشه. ولی در خصوص رنگ و نقاشی کاشی، باید توجه کرد که لایه رنگ و نقاشی، نباید مانع تماس پیشانی با ماده اصلی (یعنی خاک کاشی) باشد. که شناخت آن (حجم رنگ و نقاشی روی کاشی) نیاز به تشخیص دقیق دارد. بهر حال بهتر است نمازگزار بر خاک پخته سجده نکند.

س1170: آیا در مسجد النبی (ص)، سجده بر فرش جایز است؟

– سجده بر فرش جایز نیست، مگر در موارد تنگنا و حرج.

س1171: اگر کسی چیزی که سجده بر آن جایز است، پیدا نکند و وقت کافی هم داشته باشد، ولی به دلیل جهل به احکام سجده، بر دست خود سجده کند، آیا نمازش صحیح است؟

– اگر به احکام نماز جاهل باشد نمازش صحیح است. و احتیاط مستحب است در صورت بودن وقت، نماز را اعاده کند. و اگر وقت به پایان رسیده باشد، قضای آن را به‏جا آورد.

س1172: آیا سجده بر گیاهانی که در بعضی از کشورها خوراکی و در برخی غیر خوراکی است، جایز است؟

– ملاک، عرف کشوری است که نمازگزار در آن است.

س1173: مواضعی که در حال سجده باید بر زمین باشند، کدامند؟

– مواضع سجده عبارتند از: پیشانی، کف دو دست، دو زانو و انگشت شصت هردو پا.

س1174: آیا قرار دادن بینی بر روی خاک، در حال سجده جایز است؟

– مستحب است بینی در حال سجده بر خاک باشد.

س1175: آیا اگر کسی به‏طور سهوی بعضی از مواضع هفت گانه سجده را بر زمین نگذارد، نمازش صحیح است؟

– سجده باطل نیست. مگر در خصوص پیشانی، چون اگر پیشانی بر زمین نباشد، سجده محقق نمی‏شود.

س1176: آیا قرار دادن دو ساعد دست بر زمین در حال سجده با وجود اتکا بر دو کف دست جایز است؟

– جایز است. به شرطی که مواضع هفت گانه بر زمین باشد.

س1177: آیا حرکت دادن ساده انگشت شصت هردو پا، سجده را باطل می‏کند؟

– اگر این حرکت، موجب جدا شدن هر دو و یا یکی از آنها از زمین گردد، نمازگزار باید آنها را بر زمین گذاشته و ثابت نگه دارد و ذکر سجده را اعاده کند. در غیر این‏صورت سجده باطل نیست.

س1178: آیا کج و راست شدن دو انگشت شصت پا و یا یکی از آنها، به سجده آسیب می‏رساند؟ و آیا تماس سایر انگشتان پا (غیر از انگشتان شصت) با زمین، به سجده آسیب می‏رساند؟

– ملاک، قرار گرفتن صحیح دو انگشت شصت بر زمین است، ولی تماس سایر انگشت ها با زمین سجده را باطل نمی‏کند.

س1179: هنگامی که به سجده می‏روم بدون اختیار پیشانی من از سجده بلند می‏شود، تکلیف من چیست؟

– اگر پیشانی ناگزیر از روی سجده‏گاه بلند شود و فرد می‏تواند سرخود را نگه دارد تا سر وی دوباره در سجده‏گاه قرار گیرد، در این صورت، یک سجده برای نمازگزار، به حساب می‏آید، و او می‏تواند بعد از نشستن و حصول اطمینان، سجده دوم را به‏جا آورد. و اگر در ادای سجده اول، پیشانی او بلند شود و بدون اینکه فرد بتواند سر خود را کنترل کند دوباره بر مهر قرار گیرد، در این حالت نیز یک سجده به حساب می‏آید و مکلف، باید ذکر سجده را بخواند و از سجده بلند شود، و سپس سجده دوم را ادا کند.

س1180: آیا تکبیر گفتن قبل و بعد از سجده واجب است؟

– واجب نیست، بلکه مستحب است.

س1181: آیا واجب است ذکر سجده سه بار تکرار شود؟

– تکرار «سبحان ربی العظیم و بحمده» واجب نیست، ولی تکرار آن به هراندازه که نمازگزار بخواهد، مستحب است.

س1182: آیا نشستن بعد از سجده دوم و قبل از قیام برای رکعت بعدی، واجب است؟

– مکث کوتاه بعد از سجده دوم، در دو رکعت اول و سوم واجب نیست، گر چه احتیاط مستحب است که نمازگزار به‏جا آورد.

س1183: آیا کسی که بعد از دو سجده بطور کامل ننشیند، نمازش باطل است؟

– اگر سهوی باشد و یا به احکام نماز جاهل باشد، نمازش صحیح است.

س1184: آیا واجب است در هنگام ذکر “الله اکبر” بعد از بلند شدن سر از سجده و رفتن به سجده دوم، بدن، ثابت و بدون حرکت باشد؟

– این تکبیر مستحب است. و ذکر آن در صورت ثبات و یا عدم ثبات بدن، جایز است.

س1185: آیا اگر کسی بعد از نماز روی محل سجده خود کمی‏خون ببیند، نمازش باطل است؟

– نمازش صحیح است، ولی برای سجده بعدی باید خون را بر طرف و محل سجده را پاک کند، چرا که واجب است محل سجده پاک باشد.

س1186: به دلیل اینکه حامله هستم هنگام سجده درد و رنج شدیدی می‏کشم، آیا راه دیگری برای سجده وجود دارد؟ آیا برای سجده می‏توانم فقط کمرم را مقداری خم کنم؟

– می‏توانی نماز را ایستاده بخوانی و رکوع را انجام دهی. و اگر خواستی سجده کنی بر صندلی می نشینی و با قرار دادن چیزی که سجده بر آن صحیح است، سجده را به‏جا می آوری، سپس برای قرائت بر می‏خیزی و رکوع می‏کنی و بقیه اعمال را بدین گونه به‏جا می آوری.

س1187: خانمی به کمر درد مبتلا است به نحوی که نماز,  به خصوص سجده را به سختی به‏جا می‏آورد، آیا جایز است نمازش را نشسته بخواند؟

– اگر می‏تواند قرائت و رکوع را ایستاده بخواند، و سجده را در حال نشسته به‏جا آورد. و سپس رکعت‏های دیگر را به همین نحو انجام دهد، واجب است اینگونه نماز را ادا کند، ولی اگر اینگونه نیز برایش مقدور نباشد، جایز است نماز خود را نشسته بخواند و رکوع و سجده را با اشاره و یا به هر شکلی که برایش مقدور است، ادا کند.

س 1188: شخصی زانو درد دارد تا حدی که برای سجده باید زیر زانو‏های خود پنبه می‏گذارد و با این حال فقط یک سجده را می‏تواند ادا کند، زیرا توان ادای سجده دوم را ندارد، آیا اکتفا به یک سجده جایز است؟

– استفاده از پنبه، سجده را باطل نمی‏کند. ولی باید دو سجده را بجای آورد حتی اگر کمک بگیرد، و یک سجده کافی نیست، ولی اگر به هیچ وجه نمی‏تواند سجده کند می‏تواند نشسته و با اشاره سر و یا چشم، آن را انجام دهد.

س1189: شخصی سالخورده، اگر سجده کامل را انجام دهد وضوی وی باطل می‏شود و نمی‏تواند نماز را تکرار کند، آیا می‏تواند محل سجده را بالا ببرد تا از بطلان وضو جلوگیری کند و نماز را کامل بخواند؟

– جایز است تا مقداری که از بطلان وضو جلوگیری می‏کند، موضع سجده را بالا آورد.

س1190: آیا جایز است زن هنگام سجده ساعد خود را بر زمین بچسباند؟

– چسباندن دو ساعد به زمین برای زن مستحب است. همانطور که براداشتن دو ساعد از زمین و باز کردن آنها به دوپهلو، برای مرد مستحب است.

س1191: آیا باز کردن چشم‏ها در سجده واجب است؟

– وجوب بستن و یا باز گذاشتن چشم‏ها واجب نیست.

س1192: اگر نمازگزار، کف دستش را کمی از زمین بردارد، آیا سجده و نماز او باطل می‏گردد؟

– واجب است در سجده و در حال ذکر، کف دست بر زمین و بدون حرکت قرار گیرد، ولی اگر هنگام گفتن ذکر از روی عمد و یا سهو دست حرکت کند و یا از زمین برداشته شود، واجب است ذکر سجده تکرار شود. ولی اگر قبل از برداشتن سر از سجده، دست حرکت کرده است و نمازگزار فراموش کند که ذکر سجده را اعاده کند، نمازش صحیح است.

س1193: اگر کسی بعد از سر برداشتن از سجده متوجه شود که سجده ناقص بوده و یا در سجده خلل رخ داده است، آیا جایز است سجده را اعاده کند؟

– اگر اشکال در صحیح قرار نگرفتن پیشانی بر مهر باشد باید سجده را اعاده کند. در غیر این‎صورت، سجده صحیح بوده و اعاده آن جایز نمی‏باشد. بلکه باید نماز را به اتمام برساند و نماز صحیح است.

س1194: اگر کسی بعد از سلام متوجه شود سجده آخر را انجام نداده است و به طور عمدی و یا از روی سهو، مرتکب مبطلات نماز شده ، آیا نمازش صحیح است؟

– کسی که یک سجده را فراموش کرده باشد و بعد از محل متوجه شود، نمازش صحیح است و باید قضای سجده فراموش شده را به‏جا آورد، حتی اگر قضای آن به تأخیر بیافتد، ولی بنا بر احتیاط واجب باید بعد از قضای آن، دو سجده سهو بخواند.

س1195: سجده فراموش شده چگونه قضا می‏شود؟

– بعد از نماز و در حال جلوس، همانند حالت تشهد، قضای سجده فراموش شده را قربه الی الله می‏کند، وسپس سجده را با نیّت قضایی ادا می‏کند و سر از سجده بر می‏دارد، و این‎گونه قضای سجده را به‏جا آورده، سپس در همان حالت نشسته نیّت سجده سهو کرده و دو سجده را به‏جا می‏آورد و سپس تشهد می‏خواند و سلام می‏دهد. ذکر سجده سهو عبارتست از: «بسم الله و بالله، السلام علیک ایها النبی و رحمه الله و برکاته».

س1196: اگر شک کنم سجده اول را خوانده ام یا سجده دوم، وظیفه ام چیست؟

– باید بنا بر سجده اول گذاشته و سجده دوم را خوانده و نماز را تمام کنی، ولی اگر کثیر الشک باشی باید بنا را بر سجده دوم بگذاری.

س1197: اگر همیشه شک کنم که سجده دوم را خوانده‏ام یا خیر، وظیفه‏ام چیست؟

– در این حالت بنا را بر بیشتر، یعنی سجده دوم می‏گذاری، و نماز صحیح است و چیزی بر ذمه‏ات نیست.

س1198: آیا جایز است از مهری که بر روی دستگاه شکیات نماز نصب شده است برای پرهیز از شک در نماز استفاده کنم؟

– جایز است.

س1199: هر‏گاه در نماز شک ‏کردم که یک سجده خوانده‏ام یا دو سجده، یک سجده اضافه می‏کردم. و بعد از نماز نیز دو سجده سهو به‏جا می‏آوردم، با توجه به اینکه من نسبت به حکم شرعی جاهل بودم، آیا نمازهایم صحیح است؟

– شما به دلیل شک، بنا را بر یک سجده می‏گذاشتی و سجده دوم را به‏جا می‏آوردی، با این کیفیت نماز شما صحیح است. بعد از نماز، سجده سهو واجب نیست.

س1200: اگر کسی به طور سهوی در حال رفتن به سجده و قبل از سر به سجده گذاشتن بگوید “سبحان ربی” و بقیه ذکر “الاعلی و بحمده” را در حین سجده بگوید، آیا نمازش باطل است؟

– باید بعد از سر به سجده گذاشتن ذکر را بصورت کامل تکرار کند. ولی با عدم تکرار ذکر، به دلیل جهل به مسئله، نماز صحیح است.

س1201: کسی ندانسته بر چیزهای غیر مجاز سجده کرده است. آیا واجب است نمازهایی را که خوانده، اعاده کند؟

– نمازهایی که خوانده است قضا ندارد.

س1202: آیا واجب است دو کف دست در هنگام سجده ثابت باشد؟ اگر کسی که ذکر را گفته است و قبل از اتمام ذکر، دست خود را ثابت کند و ذکر را دوباره تکرار کند نمازش صحیح است؟

– بله واجب است هنگام گفتن ذکر، دو دست بر زمین ثابت باشد. و تکرار ذکر در صورت مسئله فوق، صحیح بوده و نماز صحیح است.

س1203: کسی که بیمار است و بر میز سجده می‏کند آیا واجب است دست‏های خود را بر میز بگذارد؟ و یا رساندن پیشانی بر مهر کفایت می‏کند؟

– گذاشتن دست‏ها بر میز واجب نیست حتی اگر برایش آسان هم باشد.

س1204: آیا نشستن بین دو سجده در نماز‏های واجب و مستحب واجب است؟

– بله واجب است.

س1205: حکم کسی که به طور سهوی بر جای ناهموار، سجده کند و هنگام سجده متوجه شود، چیست؟

– اگر اختلاف بین جایی که نمازگزار ایستاده و سجده‏گاه، بیش از حد مجاز آن، یعنی بیشتر از اندازه چهار انگشت بسته باشد، واجب است سر از سجده بردارد و بر مکان مناسب سجده کند. بله، اگر سجده صدق کند، با وجود تفاوت فوق، حتی واجب است سجده را ادامه دهد و سرش را از سجده بر ندارد.

س1206: آیا جلوس قبل از سجده اول به منظور حصول اطمینان جایز است؟

– جایز است و اشکال ندارد.

س1207: هنگامی‏که سجده می‏کنم، پسر خردسالم بر کمرم سوار می‏شود به نحوی که به مدت طولانی نمی‏توانم سر از سجده بر دارم، حکم نمازم چیست؟

– نماز صحیح است. به شرطی که طولانی شدن سجده به شکل و هیئت نماز ضرر نرساند.

س1208: من در سجده، ذکر رکوع، یعنی (سبحان ربی العظیم) را به طور اشتباهی بجای ذکر «سبحان ربی الاعلی» می‏خواندم، آیا واجب است نماز‏های گذشته را اعاده کنم؟

– به فرض سوال فوق، نماز صحیح است و اعاده آن واجب نیست.

س1209: اگر بین سجده گاه و پیشانی، مو قرار گرفت، چه حکمی‏دارد؟

– اگر حتی جزئی از پیشانی بر سجدگاه تماس داشته باشد سجده و نماز صحیح است، در غیر این صورت نماز باطل می‏شود. ولی اگر به مسئله علم نداشته باشد نماز صحیح است.

س1210: کسی که از روی سهو در یک رکعت، سه سجده بجای آورد، آیا نمازش باطل است؟

– نمازش صحیح است. ولی باید دو سجده سهو بجای آورد.

س1211: آیا جایز است بعد از ذکر سجده هر دعایی بخوانم و حاجتم را از خدا طلب کنم؟

– نمازگزار می‏تواند در نمازش هر دعایی را بخواند. گرچه متعارف بر این است که اینگونه دعاها را در نمازهای مستحبی بخوانند و در نمازهای واجب، به دعاهای کوتاه بسنده کنند. و بعد از ذکر سجده آخر نماز، مستحب است که «یا ولی العافیه اسألک العافیه عافیه الدین و الدنیا و الاخره» و یا مشابه این دعا, خوانده شود.

ب- سجده‏های قرآنی

س1212: سوره‏هایی که آیات سجده واجب دارند کدامند؟

– سوره‏های علق، والنجم، سجده و فصلت.

س1213: ذکر واجب در سجده آیات قرآن چیست؟

– واجب نیست چیزی گفته شود، ولی مستحب است بگویید «سجدت لک یا رب تعبّداً ورقاً، لا مستکبراً عن عبادتک، ولا مستنکفاً ولا مستعظماً، بل أنا عبدٌ ذلیل خائف مستجیر».

س1214: آیا احکام سجده قرآنی همانند احکام نماز از جمله طهارت، پوشش و رو به قبله بودن، است؟

– تمام احکام نماز برای سجده قرانی واجب نیست، ولی مهم سجده کردن است به نحوی که مواضع هفت‏گانه بر زمین باشند.

س1215: آیا با شنیدن آیه سجده، سجده واجب می‏شود؟ و یا باید به آیات سجده گوش فرا داد؟ هنگام حرکت کردن با ماشین اگر آیه سجده به گوشم برسد، آیا سجده واجب می‏شود؟

– ملاک وجوب سجده، گوش فرا دادن به آیه است و نه شنیدن بدون قصد، پس اگر مکلف، به آیه سجده گوش داد و امکان سجده برایش باشد واجب است سجده کند، ولی اگر عسر و حرج باشد، تأخیر سجده واجب جایز است، ولی احتیاط مستحب است که سجده واجب را با اشاره سر انجام دهد.

س1216: آیا با قرائت آیه سجده، باید فوراً سجده را به‏جا آورد؟

– بله، در صورت امکان باید فوراً سجده رابجا آورد، ولی تأخیر سجده تا قرائت همه آیه بلامانع است. و در صورت عسر و حرج، تأخیر سجده جایز است، گرچه احتیاط مستحب آن است که مکلف، با اشاره سر سجده کند.

س1217 : آیا با شنیدن آیه سجده از رادیو، تلویزیون، نوار کاست و یا تلفن همراه، سجده واجب می‏شود؟

– به طور مطلق با شنیدن آیه سجده، سجده واجب می‏گردد.

س1218:آیا کسی که در نماز، آیه سجده را بشنود، باید سجده نماید؟

– باید سجده قرآن را با اشاره انجام دهد. و احتیاط مستحب است که بعد از نماز سجده را به‏جا آورد.

س1219: آیا اگر زن حائض یا نفساء و یا کسی که جنب است، آیه سجده را بشنوند، سجده بر آنها واجب میشود؟

– بلی، بر آنها واجب است.

سجده شکر

س1220: آیا سجده شکر بعد از نماز واجب است؟

– خیر واجب نیست.

س1221: ذکر سجده شکر چیست؟

– سجده کننده هر دعایی را میتواند بخواند. می‏تواند بگوید «الشکر الله علی جمیع نعمه» و یا همانند آن.

هشتم : تشهد و تسلیم

س1222: کیفیت ذکر تشهد و تسلیم چگونه است؟

– تشهد صحیح بنابر احتیاط واجب عبارتست از: «أشهد أن لا إله إلا الله، وحده لا شریک له، وأشهد أن محمداً عبده ورسوله، اللهم صلِّ علی محمد وآل محمد»، اما تسلیم را دو گونه می‏توان گفت: عبارت اول: «السلام علینا و علی عباد الله الصالحین» و دوم : «السلام علیکم»، و احتیاط ارجح این است که عبارت «و رحمه الله و برکاته» به آن اضافه شود و هر یک از این دو عبارت به تنهایی کفایت می‏کنند، ولی عبارت «السلام علیک ایها النبی و رحمه الله و برکاته» از ذکر های سلام نیست. و مستحب است نمازگزار آن را در ابتدای سلام بگوید.

س1223: آیا جایز است در تشهد نماز واجب، کلمه ی (و سلّم) را به صلوات بر پیامبر (ص) اضافه کرد و گفت: «اللهم صل و سلّم علی محمد و آل محمد»؟

– اضافه کردن آن ضرورت ندارد و نماز را باطل نمی‏کند، ولی اگر به ‎عنوان حکم شرعی تلقی شود موجب بطلان نماز و عبادت می‏گردد.

س1224: حرف (أنْ) در ذکر تشهد که می‏گوییم (اشهد ان لا الله الا الله)، با تشدید است یا ساکن؟

– قرائت آن بدون تشدید صحیح تر است، گرچه تشدید هم، جایز است.

س1225: آیا واجب است هنگام جلوس برای تشهد، انگشت شصت پای راست با زمین تماس پیدا کند؟

– واجب نیست انگشت شصت پا با زمین تماس پیدا کند و مهم، جلوس و خواندن تشهد است. و گذاشتن دو ساق پا زیر ران‏ها و نهادن روی پای راست، بر کف پای چپ، کفایت می‏کند.

س1226: آیا واجب است هنگام تشهد پاها را روی هم گذاشت؟

– واجب نیست ولی بهتر است.

س1227: آیا ذکر «اشهد ان علیا ولی الله» در تشهد جایز است؟

– جایز نیست. و ادای عمدی آن ذکر، نماز را باطل می‏کند، زیرا در شرع مقدس، ذکر و کلام اضافی در نماز وارد نشده است و جایز نیست؛ و صرف اینکه این ذکر از عقاید حق است مجوزی بر اضافه کردن آن در نماز نمی‏تواند باشد.

س1228: اگر نمازگزار در تشهد ذکر صلوات بر محمد و آل محمد (ص) را نیاورد، آیا نمازش باطل است؟

– اگر نمازگزار به وجوب این ذکر ایمان دارد و از روی عمد از این ذکر خودداری می‏کند، نمازش باطل است. ولی اگر ترک آن عمدی نباشد و یا علم به وجوب آن نداشته است، نمازش صحیح است.

س1229: کسی که در تشهد نماز ذکر صلوات بر محمد و آل محمد را ترک کند و یا از روی جهل ذکر «اشهد ان لا الله الا الله» نگوید، آیا نمازش باطل است؟ آیا بین قصور و تقصیر در جهل تفاوت است؟ و مفهوم تقصیر چیست؟

– در فرض فوق اعاده نماز واجب نیست. و تفاوت بین جاهل قاصر و مقصر در این است که: قاصر کسی است که نمی‏تواند احکام نماز را فرا گیرد. ولی مقصر امکان فراگیری احکام نماز را دارد، اما در فرا گیری آن کوتاهی می‏کند که چنین کسی جاهل و مقصر است. و در هر دو مورد فوق اگر ترک ذکر از روی جهالت باشد، نماز صحیح است.

س1230: اگر کسی در رکعت سوم نماز متوجه شود تشهد را انجام نداده است ، آیا واجب است که بنشیند و تشهد را بجای آورد؟

– اگر قبل از رکوع رکعت سوم متوجه شود، باید بنشیند و تشهد را بخواند و سپس رکعت سوم و نماز را تمام کند. و بعد، دو سجده سهو به خاطر یک قیام اضافی که بجای آورده، انجام دهد، ولی اگر بعد از رکوع رکعت سوم متوجه شد، باید نمازش را تمام کند و بعد از نماز، تشهد را با نیّت قضا بخواند؛ و سپس دو سجده سهو به خاطر نقصان در انجام تشهد بجای آورد.

س1231: آیا کسی که شک کند تشهد را خوانده است یا خیر، نمازش صحیح است؟

– اگر شک بعد از محل باشد (نمازگزار در رکن دیگر نماز وارد شده باشد) نباید اعتنا کند. ولی اگر قبل از محل، شک کند باید آن را اعاده نماید.

س1232: کسی که گمان کند تشهد در نماز مستحب است و آن را به‏جا نیاورد، آیا واجب است نمازهای خود را اعاده کند؟

– اعاده نماز واجب نیست. ولی قضا کردن تشهد نمازهایی که خوانده است، واجب است. و بعد از قضای هر تشهد باید دو سجده ی سهو به‏جا آورد.

س1233: آیا در نماز‏های چهار رکعتی و سه رکعتی، بعد از تشهد اول، تکبیر واجب است؟

– در این دو مکان تکبیر نه واجب است و نه مستحب، و این ذکر جزئی از نماز نیست.

س1234: اگر تشهد را فراموش کنم و سلام دهم و نماز را تمام کنم وظیفه‏ام چیست؟

– اگر پس از نماز از حالت نماز خارج شده باشی و یا کاری که نماز را باطل می‏کند، انجام داده باشی باید تشهد را به همراه دو سجده سهو بجای آوری.

س1235: آیا هنگام خواندن شهادتین در نماز، بالا بردن انگشتان دست جایز است؟

– اگر این کار به‎عنوان جزئی از نماز باشد نماز باطل است، زیرا کاری را انجام داده‏ای که در نماز جایز نیست، چون این کار در تشهد، سنت نیست.

س1236: کسی که در تشهد بگوید : التحیات المبارکات، والصلوات الطیبات لله، السلام علیک أیها النبی ورحمه الله وبرکاته، السلام علینا وعلی عباد الله الصالحین، أشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمداً رسول الله، و نیز در تشهد دوم هم اضافه کند : اللهم صل علی محمد کما صلیت علی ابراهیم و آل ابراهیم و بارک علی محمد و آل محمد کما بارکت علی ابراهیم و سپس سلام دهد ،حکم نمازش چیست؟

– این اذکار صحیح نیست. و لی اگر از روی جهل این اذکار را در تشهد بگوید نماز باطل نیست، لیکن اگر در تشهد اول سلام دهی واجب است به خاطر اضافه کردن سلام، دو سجده سهو بجای آوری.

س1237: آیا کسی که از روی جهل درنماز های چهار رکعتی در رکعت سوم تشهد بجای می‏آورد، نمازش صحیح است؟

– نمازش صحیح است و چون از روی جهل مرتکب اضافه در نماز شده است، اشکال ندارد.

س1238- گفتن ذکر «وتقبل شفاعته و ارفع درجته» بعد از تشهد و قبل از سلام ، آن هم از روی جهل حکمش چیست؟

نماز صحیح است، و اضافه کردن این ذکر به صحت نماز ضرری نمی‏رساند.

س1239: در نماز می گفتم : «السلام علیکم و رحمته الله، السلام علینا و علی عباد الله الصالحین، السلام علیکم و رحمه الله و برکاته» و نسبت به ذکر صحیح جاهل بودم آیا نمازم صحیح است؟

– در صحت نماز، اشکالی ندارد، عدم رعایت ترتیب در ذکرسلام، موجب بطلان نماز نیست.

س1240: کسی که به این گمان که ذکر سلام در نماز مستحب است آن را ترک کرده است. آیا نمازش باطل است؟ وآیا واجب است قضای آن را همراه با سجده‏ی سهو به‏جا آورد؟

– نمازش باطل نیست. و قضای سلام و سجده ی سهو هم واجب نیست.

س1241: حکم کسی که از روی جهل در رکعت های دوم و سوم سلام بدهد، چیست؟

– نمازش صحیح است. ولی به ازای هر سلام اضافی، دو سجده ی سهو واجب است.

س1242: در ذکر السلام علیکم و رحمه الله و برکاته، مخاطبین چه کسانی هستند؟

– واجب نیست نمازگزار به قصد شخص و جماعت معینی این ذکر را بگوید. ولی به قصد سلام بر ملائکه اشکال ندارد.

س1243: کسی که در هنگام السلام علیکم و رحمه الله و برکاته به سمت راست و چپ نگاه کند آیا نمازش صحیح است؟

– نگاه به راست و چپ صحیح نیست. زیرا انحراف از جهت قبله در نماز و در سلام آخر نماز، که بعد از ذکر السلام علیک ایها النبی و رحمه الله و برکاته گفته می‏شود جایز نیست، چون این جزئی از نماز است. آری گفته شده است که مستحب است مکلف، در آخر نماز، با گوشه چشم به سمت راست و چپ اشاره کند به نحوی که منافات با جهت قبله پیدا نکند. واگر کسی از جهت چپ نمازگزار باشد باید تسلیمی دیگر بگوید، به گونه‏ای که با اشاره به چب باشد.

س1244: آیا بعد از سلام نگاه به سمت راست و چپ مستحب است؟

– مستحب نیست.

س1245: آیا جایز است نمازگزار، بجای ذکر السلام علیکم، سلام من الله علیکم و یا علیکم منی سلام الله، بگوید؟

– صحیح نیست، بلکه باید ذکر معتبر و صحیح السلام علیکم و رحمه الله و برکاته را بخواند. و تغییر این ذکر به ذکر دیگر، حتی اگر همان معنی را بدهد جایز نیست.

س1246: آیا کسی که درسلام ذکر «السلام علیک ایها النبی… و یا السلام علینا و علی عباد الله الصالحین» را فراموش کند نمازش باطل است؟

– سلام بر پیامبر (ص) در سلام نماز واجب نیست، بلکه مستحب است و جزیی از توابع تشهد به حساب می‏آید. همچنین اگر نمازگزار، ذکر السلام علینا و علی عباد الله الصالحین را ترک کند و فقط السلام علیکم و رحمه الله و برکاته بگوید، نمازش صحیح است. ولی اگر بعد ازفراغت از نماز شک کند باید بنا را بر صحت نماز بگذارد.

س1247: در سلام نماز می‏گفتم السلام علیکم جمیعا و رحمه الله و برکاته، حال تکلیفم چیست؟

– نماز شما صحیح است و چیزی بر ذمه شما نیست.

س1248: آیا در سلام نماز تکرار ذکر السلام علیکم و رحمه الله و برکاته واجب است؟

– فقط یک بار واجب است.

نهم : مســــتحبات نماز

الف مستحبات عام

س1249: مستحبات نماز، اعم از قبل از نماز، حین و بعد از نماز، چیست؟

– مستحبات نماز زیاد است، از جمله اذان و اقامه قبل از نماز و ذکر «اللهم صل علی محمد و آل محمد» بعد از ذکر رکوع وسجده، و تکبیر قبل از رکوع و بعد از آن، و هنگام فرود آمدن برای سجده و پس از سجده  اول برای رفتن به سجده دوم و بعد از آن، و قنوت نیز از مستحبات مؤکد است. همچنین مستحب مؤکد است که پس از نماز، ذکر تسبیحات حضرت زهرا (س) به‏جا آورد، که 34 بار الله اکبر، 33 بار الحمد الله و 33 بار سبحان الله است و بسیاری از مستحبات دیگر که در کتابهای معتبر در این زمینه وارد شده است که می‏توانید به آنها مراجعه کنید.

س1250: آیا خواندن دعاهای مأثور در نماز، مانند دعای ستر از امام سجاد (ع) در صحیفه سجادیه ،جایز است؟

– جایز است.

س1251: آیا خشوع در نماز واجب است؟

– خشوع واجب نیست. و بدون آن هم نماز صحیح است، ولی برای کسب اجر بیشتر و سنگینی شکوه عبادت، مهم و ضروری است. این خشوع، به عبادت ارزش می‏دهد و بر کمالات روحی اثرگذار است، و مؤمن باید تلاش کند تا به درجه اهل خشوع برسد و به خدای سبحان، نزدیک‏تر باشد، به رستگاری در دنیا و رضوان، و فوز آخرت دست یابد. خدای متعال می‏فرماید «قد افلح المؤمنون الذین هم فی صلواتهم خاشعون».

س1252: آیا بستن چشم در نماز به خصوص اگر به خشوع بیشتر و تمرکز کمک کند، جایز است؟

– جایز است، ولی انجام مستحبات بهتر است، مثلا مستحب است نمازگزار هنگام قیام در نماز، نگاهش به سجده‏گاه باشد. و یا هنگام تشهد، نگاهش به دامن خود باشد. و یا هنگام سجده، به اطراف بینی خود نگاه کند. و هنگام رکوع، بین دو پای خود را ببیند.

س1253: ذکر مستحب بعد از قیام رکوع چیست؟ آیا الحمد الله رب العالمین بهتر است و یا ربنا لک الحمد؟

– مستحب است نمازگزار ذکر «سمع الله لمن حمده، ربنا لک الحمد» را بخواند.

س1254: کیفیت قیام زن برای رکوع دوم چگونه است؟

– آن‎چه برای زنان وارد شده است به این کیفیت است : سرو سینه زن بر میان تنه او مقدم باشد. به عبارت دیگر نباید دستهای خود را بر زمین گذارد؛ به نحوی که عقب زن در بلند شدن، قبل از سر و سینه او بلند گردد، ولی بهر حال این کار، لازم و ضروری نیست و انجام ندادن آن گناه نیست.

س1255: آیا پاهای زن در نماز باید باز یا بسته باشد؟

– هر دو حالت جایز است. ولی مستحب است بین دو پا به اندازه سه انگشت و بیشتر، تا یک وجب فاصله باشد.

س1256: ذکرهنگام برخاستن، برای رکعت دوم نماز چیست؟

– مستحب است نمازگزار بگوید « بحول الله و قوته اقوم واقعد».

س1257: آیا خواندن ذکر‏های کوتاه در سایر افعال، مانند رکوع، سجده، بین تشهد، سلام و یا بین دو سوره، جایز است؟

– بهتراست نمازگزار، به اذکار مستحبی وارد شده اعم از ذکر و دعا و مکان بسنده کند.

ب – تعقیبات نماز:

س1258: نمازگزار چه مستحباتی را بهتر است بعد از نماز انجام دهد؟

– مستحب است نمازگزار بعد از فارغ شدن از نماز، برای تعقیب نماز، بر سجاده خود بنشیند. و تعقیبات مستحبی وارده بسیار است، از جمله: به‏جا آوردن سجده شکر، ذکر تسبیحات حضرت زهرا (س) که 34 بار الله اکبر، 33 بار الحمد الله و 33 بار سبحان الله است.

س1259: برخی از نمازگزارن بعد از سوره حمد «الحمد الله»گفته و دست خود را بر سینه می‏کشند، آیا این اعمال جایز است؟

– ذکر الحمد الله بعد از خواندن سوره الحمد مستحب است، اما مسح دست بر سینه مستحب نیست. ولی انجام این اعمال، نماز را باطل نمی‏کند.

س1260: آیا ذکر نام ائمه اطهار در پایان نماز واجب است یا مستحب؟

– ذکر ائمه اطهار برای زیارت ایشان مستحب است نه واجب.

س1261: آیا بعد از تشهد و سلام ذکر سه بار تکبیر واجب است؟ و آیا واجب است نمازگزار، هنگام ذکر تکبیر دست‏ها را به بالا آورد؟

– بعد از سلام، ذکر سه بار تکبیر مستحب است. و نیز بالا آوردن دستها هنگام تکبیر، مستحب است، ولی هیچ یک از اعمال فوق واجب نیست. در روایتی که از مفضل نقل شده است می‏گوید: به امام صادق (ع) عرض کردم چرا نمازگزار بعد از سلام سه بار تکبیر می‏گوید و دست‏های خود را بالا می‏برد؟ امام فرمودند: چون پیامبر (ص) بعد از فتح مکه، نماز ظهر را به همراه اصحاب خود در کنار حجرالاسود خواند و بعد از سلام سه بار دست مبارکشان را بالا آوردند و تکبیر گفتند، و سپس رو کردند به اصحاب خود و فرمودند: این تکبیر را ترک نکنید. و این عمل بعد از هر نماز وارد شده. و هرکس بعد از سلام نماز، این ذکر را بگوید وظیفه شکرگزاری ازخدای متعال را که بر عهده  اوست به‏جا آورده، که این شکر، شکر از خدا برای تقویت اسلام و سربازان اسلام است.

س1262: آیا جایز است بعد از تشهد و سلام بگوییم السلام علیکم و رحمه الله و به سمت راست و چپ نگاه کنیم؟

– نمازگزار می‏تواند بعد از تشهد و سلام واجب، به چپ و راست نگاه کند و بر دو ملائکه مأمور بر خود، سلام دهد. ولی مستحب بودن این عمل وارد نشده است، گرچه بسیاری از مؤمنین آن را انجام می‏دهند، لذا ترک آن بهتر است.

س1263: آیا ذکر تکبیر بعد از نماز وگفتن «لاالله الا الله» مستحب است؟

– تکبیر بعد از سلام نماز مستحب است و همچنین ذکر لا الله الا الله، نمازگزار می‏تواند هرچه بخواهد این ذکر را بگوید وهم می‏تواند آن را ترک کند، در هر دو حالت نماز باطل نیست.

س1264: آیا بوسیدن تربت امام حسین بعد از نماز جایز است؟

– مادامیکه با نیّت اظهار ادب و احترام به سیدالشهدا (ع) است که در این تربت مدفون است ، اشکال ندارد.

س1265: کیفیت تسبیحات حضرت زهرا (س) چگونه است؟

– تسبیح حضرت زهرا بدین نحو است: الله اکبر 34 بار، الحمد الله 33 بار، سبحان الله 33 بار و مجموع این اذکار 100 بار است و از مستحبات مؤکد بعد از هر نماز است.

س1266: آیا ذکر تسبیحات حضرت زهرا (س) بعد از نمازهای شکسته جایز است؟

– علماء گفته‏اند مستحب است نمازگزار، بعد از نمازهای شکسته، 30 بار ذکر سبحان الله و الحمدالله و لا الله الا الله و الله اکبر را بخواند. که این امر، علاوه بر تسبیحات حضرت زهرا است، که بعد از همه نمازها مستحب است، ازجمله نماز شکسته.

فصل سوم: خلل های وارده در نماز که شامل موضوعات زیر است:

اول: مبطلات نماز

دوم: کم و زیاد شدن در نماز

سوم: شکیات نماز

اول: مبطلات نماز                                                  

س1267: چه مواردی نماز را باطل می‏کند؟

– مهمترین مبطلات نماز عبارت است از: از بین رفتن شرط طهارت، یا ترک رکن نماز بعد از محل، و اعمالی که ساختار نماز را از بین می‏برد، مانند کف زدن، خیاطی کردن، و اعمال عمدی، مانند خندیدن و یا گریه کردن و سخن بیگانه با نماز، و نیز بر اساس احتیاط واجب «آمین» گفتن به قصد اینکه جزئی از نماز باشد، دست روی دست گذاشتن به قصد اینکه جزئی از نماز باشد. موارد فوق نماز را باطل می‏کند. بعلاوه اموری که در شرایط و اجزاء نماز، خلل ایجاد کند موجب بطلان نماز است که در اینجا اشاره به آنها مقدور نیست.

س1268: آیا عبور یک شخص از جلوی نمازگزار و یا قرار دادن چیزی جلوی نمازگزار، موجب بطلان نماز است؟

– راه رفتن و یا حرکت کردن از جلو نمازگزار حرام نیست و نماز را باطل نمی‏کند. و بهتر است نمازگزار اگر در معرض رفت وآمد دیگران است با قرار دادن حائلی مانند صندلی، چوب و یا طناب و غیره مانع از رفت و آمد گردد تا اهتمام و توجهش به نماز و به خدای سبحان به هم نخورد.

س1269: در داخل شکم حالت نفخ و باد وجود دارد ولی بدون اینکه خارج گردد، حال آیا واجب است نماز را اعاده کنم و یا همان نمازکفایت می‏کند،؛ اضافه بر اینکه من کثیرالشک هستم؟

– وضو باطل نمی‏‏گردد، مگر با خروج باد و نباید به شک خود اعتنا کنی. و اعاده نماز واجب نیست.

س1270: کسی‏که در بین نماز، باد از او خارج شود، حکم نمازش چیست؟

– نمازش باطل و باید وضو و نماز را اعاده کند.

س1271: آیا خمیازه کشیدن نماز را باطل می‏کند؟

– خیر، نماز را باطل نمی‏کند.

س1272: آیا عطسه و سرفه کردن نماز را باطل می‏کند؟ و آیا سجده ی سهو دارد؟ و اگر کسی بعد از عطسه بگوید «الحمد الله رب العالمین» آیا نمازش باطل است؟

– عطسه و سرفه نماز را باطل نمی‏کند و سجده سهو هم ندارد. وگفتن الحمدالله رب العالمین به نماز ضرر نمی‏رساند، زیرا یاد خدای منان است و این ذکر در هر حال، از جمله در نماز، خوب است.

س1273: آیا جایز است زن بعد از وضو، آرایش کند و با آن نماز بخواند؟

– آرایش، به نماز، آسیبی نمی‏رساند، مهم این است که مرد نامحرم، او را چنین نبیند.

س1274: آیا خروج خون از لثه و دندان نماز را باطل می‏کند؟و آیا جایز است نمازگزار آن‎را فرو برد؟

– نماز را باطل نمی‏کند. ولی خون اگر به فضای دهان برسد بلعیدن آن جایز نیست، زیرا خون از نجاسات است و خوردن آن جایز نیست. و اگر این خون را از دهان خود بواسطه دستمال و غیره خارج کند، نجس شدن لب‏ها تا وقتی که زخم خون ریزی دارد، نماز را باطل نمی‏کند.

س1275: آیا هواس پرتی در نماز موجب بطلان نماز است؟

– انسان مؤمن باید حتی الامکان تلاش کند ذهنش متوجه تفکر در آیات و اذکاری باشد که در نماز می‏خواند و به فکر چیز دیگری نباشد ودل خود را متوجه خدا کند، گرچه هواس پرتی نماز را باطل نمی‏کند.

س1276: آیا فرو بردن باقیمانده‏های غذای بین دندانها، نماز را باطل می‏کند؟

– اشکال ندارد، به‏شرط اینکه خوردن طوری نباشد که صورت نماز را به هم بزند.

س1277: آیا کمی توجه کردن به اطراف، به صحت نماز آسیب می‏رساند؟

– در صحت نماز تأثیری ندارد.

س1278: اگر نمازگزار صورت خود را هنگام سلام دادن از قبله برگرداند، آیا نمازش باطل است؟

– چرخاندن صورت به‏طور عمدی جایز نیست، ولی اگر از روی جهل و یا غفلت باشد نمازش صحیح است.

س1279: آیا خم شدن در نماز، برای کارهای کوچک، مانند قطع کردن تلفن و امثال آن جایز است؟

– جایز است، ولی مادامیکه به نیّت رکوع نباشد، نماز را باطل نمی‏کند زیرا اضافه کردن رکن، نماز را باطل می‏کند. ولی علی رغم آن بهتر است ترک شود، مگر برای ضرورت.

س1280: آیا حرکت دادن پا و یا بلند کردن آن در نماز جایز است؟

– جایز است. به‏خصوص اگر نمازگزار، مجبور باشد، ولی هنگام حرکت دادن باید قرائت را متوقف کند، و بعد از استقرار به قرائت خود ادامه دهد.

س1281: آیا تکان دادن دست برای مرتب کردن لباس، نماز را باطل می‏کند؟

– خیر، نماز را باطل نمی‏کند.

س1282: آیا گذاشتن دست بر روی هم در نماز، موجب بطلان آن می‏گردد؟ و اگر به نیّت خضوع برای خدای متعال باشد، چطور؟

– گذاشتن دست به روی هم، اگر به نیّت جزئی از نماز باشد یعنی اینکه باید در نماز انجام گردد، بنابر احتیاط واجب، نماز را باطل می‏کند. ولی اگر به نیّت خشوع بیشتر برای خدای متعال باشد بلامانع است. شایان ذکر است پایین انداختن دست‏ها به منظور نشان دادن حالت تسلیم محض برای خدای متعال از بستن دست‏ها بهتر است.

س1283: آیا رسول خدا (ص) هنگام نماز دست های خود را می‏بست یا پایین می‏انداخت؟

– رسول خدا (ص) دست‏های خود را پایین نگه می‏داشت و حدیثی دال ّبر اینکه رسول خدا دستهای خود را می‏بستند وجود ندارد. و همچنین روایت‏های وارده از ائمه اطهار (ع) بر عدم صحت، دست بستن بر روی هم در نماز، تأکید می‏کند. در یکی از روایتهای وارده از یکی از امامان معصوم (ع) آمده است: از امام سوال شد که شخصی هنگام نماز دست های خود را- دست راست را بر دست چپ- می‏گذارد. امام فرمود: این کار تکفیر است انجام ندهید. امام علی (ع) می‏فرمایند: مسلمان هنگام نماز، که در برابر خدای متعال است، دست‏های خود را نمی‏بندد.

س 1284: آیا آمین گفتن بعد از سوره حمد در نماز حرام است؟

– اگرگفتن آن به نیّت جزئی از نماز باشد، واجب است نمازگزار آن‎را ترک کند. و در این‎صورت(به نیّت جزئی از نماز) بنابر احتیاط واجب نماز باطل است. ولی اگر به نیّت دعا باشد بلامانع است و اشکال ندارد.

س1285: تفاوت کلمه آمین و الحمد لله که بعد از سوره حمد می‏آید، چیست؟

– مقصود از کلمه آمین برای تأکید استجابت دعا است، ولی مقصود از الحمدلله به جهت مستحب بودن آن است، که گفتن آن در هر حال از جمله در نماز مستحب است. به کار بردن هر کدام از ذکرها بلامانع است، ولی آمین نباید به‎عنوان جزئی از نماز گفته شود، چون بنابر احتیاط واجب اگر نمازگزار آن‎را به‎عنوان جزئی از نماز بخواند، نماز باطل می‏شود، چون که از معصومین(ع) در این باره حدیث صحیح نقل نشده است. و اگر از اجزاء نماز به حساب‏آید از بدعت‏های حرام است.

1286: من زن شیعی هستم و همسرم سنی است؛ همسرم اصرار دارد همانند آنها دست بسته نماز بخوانم و بر فرش و بدون تربت، و یا به چیزهای غیر مجاز سجده نمایم. و بعد از سوره حمد آمین بگویم، حال وظیفه‏ام چیست؟ در حالی که 4 دختر دارم و می‏خواهم از زندگی و خانواده‏ام محافظت کنم؟

– بر همسرت واجب است که مانع از عمل به اعتقادات دینی شما نشود. ولی اگر در انجام عبادات آزاد نیستی، در این حال دست بسته نماز خواندن و آمین گفتن برای شما بلامانع است. ولی نه با نیّت جزئی از نماز، بلکه بستن دستها باید به نیّت خشوع بیشتر به درگاه خداوند متعال باشد، و گفتن آمین، هم به نیّت دعا باشد. تلاش کن که بر سجاده حصیری نماز بخوانی و یا زیر پیشانی خود کاغذ و یا مشابه آن قرار بدهی و استفاده از تربت ضرورت ندارد.

س1287: آیا حرف زدن غیر عمدی نماز را باطل می‏کند؟

– نماز را باطل نمی‏کند، ولی بعد از نماز باید دو سجده سهو بجای آوری.

س1288: آیا پس از ذکر رکوع و سجده، گفتن «اللهم عجل فرجهم» بعد از ذکر صلوات بر محمد و آل محمد، موجب بطلان نماز است؟

– این ذکر جایز است. و این عبارت از اذکار و دعاهایی است که خواندن آن، در نماز جایز است.

س1289: آیا افزودن ذکر استغفر الله و اتوب الیه و یا اللهم صل علی محمد و آل محمد، بعد از ذکر تسبیحات اربعه در رکعت‏های سوم و چهارم نماز جایز است؟

– استغفار بعد از تسبیحات اربعه مستحب است، ولی در این خصوص ذکر صلوات بر محمد و آل محمد نقل نشده است.

س1290: آیا جایز است نمازگزار هنگام نماز، جواب سلام را بدهد؟

– جایز و بلکه واجب است. ولی باید جواب سلام همانند سلام باشد.

س1291: آیا خنده نماز را باطل می‏کند؟

– اگر قهقه باشد، نماز باطل است. ولی تبسم [لبخند] نماز را باطل نمی‏کند.

س1292: در حال نماز یکی از دوستان با من دست داد و من هم با او مصافحه‏ کردم. آیا واجب است نماز را اعاده کنم؟

– اگر صرفاً دست دادن گذرا باشد، نماز را باطل نمی‏کند. ولی سعی کنید در آینده آن را تکرار نکنید.

س1293: حکم حرف زدن سهوی و یا به‏طور عمدی، قبل از نماز احتیاط و یا قبل از سجده ی سهو چیست؟

– حرف زدن عمدی نماز احتیاط را باطل می‏کند. و نمازگزار باید تمام نماز را اعاده کند، ولی به سجده ی سهو آسیبی نمی‏رساند. اما اگر حرف زدن سهوی باشد به نماز احتیاط ضرری نمی‏رساند، ولی باید برای آن سجده ی سهو به‏جا آورد. کما اینکه به سجده ی سهو ضرری نمی‏رساند.

س1294: آیا به‏جا آوردن قنوت سهوی در رکعت چهارم، نماز را باطل می‏کند؟

– خیر، نماز باطل نمی‏شود.

س1295: آیا گریستن در قنوت و سجده ی نماز جایز است؟ و گریه کردن بر امام حسین(ع) چطور؟

– اگر گریستن از خوف و خشیت خدای متعال باشد نماز باطل نیست. ولی گریه کردن عمدی برای امور دنیا، بنابر احتیاط واجب نماز را باطل می‏کند.

س1296: هنگام نماز و ذکر تکبیره الاحرام، ناخود آگاه کلمه الحمدالله از زبانم خارج می‏شود. آیا نمازم باطل است؟ و آیا باید دو سجده سهو به‏جا آورم؟

– اشکال ندارد و سجده سهو هم واجب نیست، چون که ذکر خدای متعال در هر جایی از نماز، جایز است.

س1297: آیا واجب است شارب خمر، چهل روز بی نماز بماند چونکه در این مدت نجس است؟

– علی رغم اینکه شارب خمر مرتکب گناه کبیره شده است ولی نماز او ساقط نمی‏شود، بلکه واجب است پس از بر طرف شدن حالت مستی نماز را بخواند. و دوری از نماز به مدت 40 روز جایز نیست، چونکه جسم و بدن پاک باقی می‏ماند و همانند هر انسان مکلّف رعایت همه احکام بر او واجب است. ولی علاوه بر آن واجب است از گناهی که مرتکب شده است توبه کند و به راه تقوی و دوری از گناه و تدیّن روی آورد. از پاره‏ای از احادیث اینگونه می‏توان فهمید که تا 40 روز برای نماز شارب خمر پاداش ثواب را نمی‏نویسند، گرچه نماز بر او واجب است و از وی ساقط نمی‏شود، چرا که ارزش عبادات به تقوی و پرهیزکاری و خوف از خدای متعال بستگی دارد، و چون شارب خمر این ویژگی‏ها را از دست می‏دهد لذا عبادتش بی پاداش خواهد بود.

س1298: آیا نماز شارب خمر و یا انسان معتاد به مواد مخدر صحیح است؟

– اگر نماز را در شرایط داشتن عقل بخواند، صحیح است.

س1299: اگر در حین نماز، عورت نمازگزار آشکار شود، آیا نمازش باطل است؟

– نماز باطل نیست، ولی واجب است عورتش را بپوشاند و نمازش را تمام کند.

س1300: آیا اقامه نماز در برابر آینه جایز است؟

– وجود آینه نماز را باطل نمی‏کند. ولی انسان باید از نگاه کردن به آینه اجتناب کند تا بتواند تمرکز خود را در نماز و آن‎چه می‏خواند حفظ کند و حضور قلب را از دست ندهد.

س1301: آیا جایز است جزئی از تشهد و یا سلام و یا هر لفظ دیگری را دوبار تکرار کنم؟ چونکه گاهی بعضی از کلمات را به‏طور صحیح تلفظ نمی‏کنم؟

– تکرار کلمات و یا جمله‏ها بیش از یکبار، حتی بدون دلیل اشکال ندارد.

س1302: آیا شکستن نماز جایز است؟

– شکستن نماز بنابراحتیاط واجب جایز نیست، مگر برای ضرورت و اضطرار.

س1303: اگر کسی در نمازش اشکال رخ داد، آیا جایز است نماز را شکسته و دوباره بخواند؟

– اگر خطا و یا اشکال قابل ترمیم است بنابر احتیاط، قطع نماز جایز نیست. بلکه باید نماز را ادامه داد و آن‎چه را که واجب است به‏جا آورد.

س1304: اگر کسی ببیند اموالش سرقت می‏شود و یا کودکی در خطر سقوط است آیا جایز است نمازش را قطع کند؟

– جایز است. همچنین در هر شرایطی که نمازگزار در خطر ضرر و حرج قرار گیرد، جایز است نمازش را قطع کند. (اگر دفع ضرر متوقف بر قطع نماز باشد جایز است نماز را قطع کند).

س1305: مادری که صدای گریه کودک خود را بشنود و یا احساس کند که او در خطر و آزار است، آیا جایز است نمازش را قطع کند؟

– اگر نسبت به کودک خود احساس خوف و خطر می‏کند، جایز است نمازش را قطع کند و از حال کودک خود مطمئن شود و سپس نماز را دوباره بخواند.

س1306: اگر کسی در نماز خود احساس خشوع نکند، آیا جایز است نمازش را قطع کند؟ و یا باید نماز را تمام کند و دوباره اعاده کند؟

– برای این امر، نه قطع نماز جایز است و نه اعاده نماز واجب.

س1307: کسی که نماز شخص دیگری را باطل می‏کند حکمش چیست؟

– به هیچ وجه این کار جایز نیست، چون این عمل از وسوسه‏های شیطان است و موجب هتک حرمت نماز می‏شود و جایگاه و اهمیت نماز در نظر این دو نفر به سخره گرفته می‏شود و حرام است.

س1308: آیا جایز است نماز را با عجله خواند؟

– جایز است. ولی باید واجبات و شرایط نماز رعایت شود، یعنی رکوع و سجده و اذکار و سایر واجبات نماز و شرایط آن باید رعایت شوند. البته بهتر است نماز با خشوع و حضور قلب و آرامش خوانده شود.

س1309: آیا بستن چشم‏ها در نماز جایز است؟

– جایز است. ولی مستحب است چشم‏ها باز باشند.

دوم: کم و یا زیاد کردن نماز

الف: انواع خلل‏ها در نماز

س1310: کسی که از روی جهل به احکام نماز، قیام و سلامی را ‏به نماز اضافه کند، حکمش چیست؟

– کم و زیاد کردن قیام و سلام از روی جهل، نماز را باطل نمی‏کند، ولی نمازگزار، بعد از نماز باید دوبار سجده سهو به‏جا آورد. یک سجده سهو برای اضافه کردن قیام و یک سجده سهو به نیّت اضافه کردن سلام.

س1311: حکم کم و زیاد کردن رکعت‏های نماز چیست؟

– کم و زیاد شدن رکعت‏های نماز به‏طور عمدی و سهوی نماز را باطل می‏کند؛ لذا نمازگزار باید نماز را اعاده کند و اگر وقت نماز فوت گردد باید قضاء آن را بجای آورد.

س1312: اگر کسی بعد از نماز به من بگوید که رکوع و یا سجده نکرده‏ام، در این حال وظیفه‏ام چیست؟

– اگر از قول او علم پیدا کنی و مطمئن شوی، واجب است به خاطر ترک رکوع، نماز را اعاده کنی؛ وهمچنین اگر دو سجده، از یک رکعت هم فراموش شده باشد باید نماز را اعاده کنی.

ب- سجده سهو

س1313: در چه مواردی سجده سهو واجب است؟

– سجده سهو در موارد زیر واجب است:

1- حرف زدن از روی سهو 2- فراموش کردن تشهد و یا نخواندن جزئی از آن 3- فراموش کردن یک سجده بنا‏بر احتیاط واجب 4- کم و زیاد کردن قیام غیر رکنی بنا بر احتیاط واجب 5- زیاد کردن سلام و یا بخشی از آن 6- شک بین رکعت چهارم و پنجم بعد از سجده آخر 7- شک بین رکعت پنجم و ششم در حال قیام؛ ولی برای هر کم و زیاد شدن در نماز، سجده سهو مستحب است.

س1314: کیفیت سجده سهو چگونه است؟

– سجده سهو، دو سجده دارد و واجب است نمازگزار، بعد از نماز، و بدون به هم خوردن شرایط نماز، آن‎را بخواند. بعد از پایان نماز در حال نشسته نیّت می‏کند که: دو سجده سهو قربه الی الله به‏جا می‏‏آورم. و سپس به سجده می‏رود و می‏گوید: «بسم الله و بالله، السلام علیک ایها النبی و رحمه الله و برکاته» یا می ‏گوید: «بسم الله و بالله و صلی الله علی محمد و آله» و سپس سر از سجده بر می‏دارد و می‏نشیند و سجده دوم را مانند سجده اول به‏جا می‏آورد، سپس می‏نشیند تشهد می‏خواند و سلام می‏دهد و نماز را تمام می‏کند.

س1315: آیا سجده سهو را قبل از خواندن بخش فراموش شده می‏خواند و یا بعد از آن؟

– آن بخش فراموش شده را قبل از سجده سهو قضا می‏کند.

س1316: آیا تکبیر برای سجده سهو واجب است؟

– واجب نیست، ولی مستحب است.

س1317: وظیفه کسی که تشهد و سلام را در رکعت‏های دوم، سوم و چهارم بخواند، چیست؟

– واجب است برای هر سلام اضافی، یک سجده سهو خوانده شود.

س1318: کسی که به‏طور سهوی حرف بزند، آیا واجب است به تعداد کلمات، سجده سهو بخواند؟

– فقط یک بار واجب است سجده سهو بخواند.

س1319: آیا برای خواندن سجده سهو، وضو گرفتن واجب است؟

– وضو واجب نیست. بلکه طهارت ازنجاست هم واجب نیست.

س1320: آیا کسی که فراموش کند سجده سهو را بخواند، نمازش باطل است؟

– نماز باطل نیست، ولی باید هر زمان یادش آمد سجده سهو را بخواند.

س1321: اگر شخصی نمازش را فراموش کند و به وجوب سجده سهو نیز، علم نداشته باشد، آیا واجب است سجده را قضا کند؟

– واجب است سجده سهو فراموش شده را به‏جا آورد، ولی نه به نیّت قضا .

س1322: شخصی که بعضی از آیات قرآن را اشتباه بخواند سپس آن را اصلاح کند، آیا واجب است سجده سهو بجای آورد؟

– سجده سهو برای آن واجب نیست.

س1323: آیا جایز است جهت اطمینان خاطر از هر شک، بعد از هر نماز سجده سهو بجای آورد؟

– نیازی نیست. و وجوب سجده سهو و یا استحباب آن فقط برای موارد ضروری لازم است. و باید برای جلوگیری از افتادن در وسواس، از آن اجتناب نمود.

س1324: من سجده سهو را بعد از تشهد و قبل از سلام بجای می‏آوردم. حال بعد از اینکه به احکام نماز آگاه شدم حکم نمازهای سابق که خوانده‏ام چیست؟

– نمازهای سابق صحیح است، ولی واجب است همه سجده‏های سهو گذشته که واجب بوده است اعاده شود.

س1325: آیا سجده شکر، کفایت از سجده سهو می‏کند؟

– خیر، کفایت نمی‏کند .

س1326: اگر هنگام نماز قضایی، سجده سهو واجب شود، آیا سجده سهو را به نیّت قضا باید خواند؟

– سجده سهو باید برای نمازی که فوت شده است ‏باشد، ولی نه به نیّت قضای آن و نه به نیّت ادای آن است.

س1327: اگر کسی در رکعت دوم شک کند که قبل از سجده، رکوع را خوانده است یا خیر، و به همین علت نماز را قطع کند و سپس نماز را دوباره بخواند، آیا واجب است سجده سهو را بجای آورد؟

– در این حالت سجده سهو واجب نیست. ولی چون به سجده رفته و بعد از محل، شک کرده است نباید به شک خود اعتنا کند.

س1328: کسی که از روی جهل مدتها تشهد را ناقص خوانده است وظیفه‏اش چیست؟

– نمازش صحیح است و اعاده آنها لازم نیست. ولی برای هر تشهد ناقصی که خوانده است یک سجده سهو واجب است، و به عبارت دیگر هر روز باید نه بار سجده سهو را بجای آورد.

س1329: اگر در یک نماز واجب تعداد مواردی که وجوب سجده را در پی دارد تکرار شود، آیا واجب است سجده‏های سهو هم تکرار شود؟

– بله، اگر موارد وجوب سجده سهو تکرار شود، واجب است که سجده سهو هم تکرار شود، و یک سجده سهو از همه موارد کفایت نمی‏کند.

سوم: احکام شکیات نماز

الف- شک در رکعت های نماز

س1330: حکم شک در رکعت های سوم و چهارم و پنجم نماز چیست؟

– کسی که بین رکعت های سوم و چهارم و پنجم شک کند، اگر در حال قیام شک کند باید قیام خود را شکسته و به حال تشهد بنشیند؛ در این صورت شک او به شک بین رکعت های دوم، سوم و چهارم تبدیل خواهد شد، لذا بنا را بر رکعت چهارم گذاشته، تشهد وتسلیم گوید، و بعد از آن دو رکعت نماز احتیاط ایستاده و دو رکعت نماز احتیاط نشسته بجای می‏آورد.

س1331: شک بین رکعت های سوم و چهارم چه حکمی دارد؟

– اگر در حال قیام برای خواندن تسبیحات اربعه شک کنی یا در هر جای دیگر، باید بنا را بر رکعت چهارم گذاشته و نماز را بصورت طبیعی به اتمام برسانی، وپس از سلام کافی است یک رکعت نماز احتیاط بجای ‏آوری.

س1332: شک بین رکعت های اول و دوم در نماز صبح چه حکمی دارد؟

– شک در نماز های دو رکعتی، نماز را باطل می‏کند و باید نمازگزار، نماز را اعاده کند.

س1333: نماز کسی که در تشهد شک کند رکعت دوم را خوانده است یا خیر چه حکمی دارد؟

– اگر در تشهد شک کند که تشهد رکعت دوم است و یا در رکعت اول است؛ باید بنا را بر رکعت دوم گذاشته و بر این اساس نمازش- هر گونه که باشد- را به اتمام برساند.

س1334: کسی که بعد از نماز شک کند رکعت چهارم را خوانده است و یا رکعت پنجم، نمازش چه حکمی دارد؟

– شک بعد از محل، معتبر نیست و نماز صحیح است.

س1335: اگر بین رکعت های دوم و سوم و چهارم در حال قیام شک کنم، حکم نمازم چیست؟

– نماز باطل است و باید آن‎را اعاده کنی.

س1336: اگر در نماز مغرب شک کنم که در تشهد رکعت دوم نماز هستم و یا رکعت سوم آیا نمازم باطل است؟

– در شک های غیر چهار رکعتی نماز باطل است

س1337: در نمازهای چهار رکعتی، شک بین تشهّد در رکعت دوم و چهارم چیست؟

– باید بنا را بر رکعت چهارم گذاشته و بعد از نماز دو رکعت نماز احتیاط بجای آوری.

س1338: حکم شک بین رکعت دوم و سوم چیست؟

– اگر شک در نمازهای چهار رکعتی و بعد از سجده دوم باشد، بنارا بر رکعت سوم گذاشته و نماز را تمام می‏کند و بعد از نماز یک رکعت نماز احتیاط بجای می‏آورد، درغیر اینصورت نماز باطل است.

س1339: اگر بین رکعت سوم و چهارم شک کنم و یا گمان کنم که رکعت سوم را می‏خوانم یا رکعت چهارم را، و در عین حال، جاهل به حکم شرعی باشم، آیا جایز است نماز را تمام کنم و یا باید آن را اعاده کنم؟

– اگر مردد باشی، ولی ترجیح دهی که در رکعت سوم و چهارم هستی واجب است به رجحان خود عمل کرده و نماز را تمام کنی و نماز صحیح است. ولی اگر شک بوجود آید و به وظیفه‏ات که ، بنا گذاشتن بر رکعت چهارم است، عمل نکردی و بعد از نماز هم یک رکعت نماز احتیاط را نخواندی، در این صورت نماز شما باطل است و باید نماز را اعاده کنی و اگر وقت نماز فوت شده باشد باید قضای آن را بخوانی.

س1340: اگر برای کسی بین شک و گمان تردید پیدا شود یعنی اینکه بین رکعت سوم و چهارم شک کند ولی به رکعت چهارم تمایل داشته وآن را ترجیح دهد وظیفه اش چیست؟

– چونکه گمان او به این امر [رکعت چهارم] بیشتر است، این گمان به حساب می‏آید، وگمان در عدد رکعت های نماز مانند یقین است، بنابراین باید بنارا بر چهار گذاشته و به وظیفه خود عمل کند.

س1341: اگر در نماز شک کنم آیا جایز است کمی فکر کنم تا شاید بیاد بیاورم، و سپس راه حل را پیدا کرده و نمازم را ادامه دهم؟

– نمازگزار، باید کمی صبر و فکر کند و سپس به نتیجه‏ای که می‏رسد عمل کند.

س1342: من همیشه در عدد رکعت های نماز شک می‏کنم آیا واجب است نماز را اعاده کنم؟

– شک کثیرالشک قابل اعتنا نیست و نباید به اینگونه شک ها اهمیت دهی، چون که برای انسان وسواس بوجود آمده و انسان را به سختی و حرج می‏اندازد؛ لذا بنارا بر بیشتر گذاشته، نماز را به پایان برسانی و به شک خود اعتنا نکن.

س1343: حکم کسی که بعد از نماز یقین پیدا کند یک رکعت را کم و زیاد کرده است چیست؟ و اگر شک کند رکعتی را کم و زیاد خوانده است حکمش چیست؟ و یا اگر فراموش کند نماز را کم و زیاد کرده است وظیفه‏اش چیست؟

– اگر یقین کند واجب است نماز را اعاده کند. و اگر شک کند و شک او بعد از نماز باشد نباید به آن اعتنا کند، و اگر به واقع شدن آن علم نداشته باشد، چیزی بر عهده او نیست.

س1344: اگر کسی فراموش کند در کجای نماز است و کدام رکعت را می‏خواند وظیفه اش چیست؟

– باید بنا را بر ظن غالب بگذارد، مثلاً در‏صورت تردید، اگر رکعت دوم را ترجیح دهد باید بنارا بر آن بگذارد و نماز را تمام کند. ولی اگر گمانش جهتی را ترجیح ندهد و در حال شک باقی ماند در این صورت هر شکی حکمی دارد که باید بر اساس آن عمل کند و در مسئله فوق باید صورت مسئله شک را شناخت تا حکم و جواب درست ارائه داد.

س1345: من در عدد رکعت های نماز بسیار شک می‏کنم، باید بنارا بر کدام رکعت بگذارم؟

– اگر در عدد رکعت ها شک کند، همیشه باید بنارا بر بیشتر گذارد به‏جز شک بین رکعت های چهار و پنج که باید بنارا بر رکعت چهارم گذاشت یعنی در این مورد، بنابر کمتر است.

س1346: کسی در هنگام شک بین رکعت دوم و سوم و یا رکعت سوم و چهارم نماز خود، بعد از دو سجده سهو یک رکعت نماز احتیاط را می‏خواند. ولی گاهی فراموش می‏کند بعد از نماز به وظیفه خود عمل کند و در هنگام شک، بنا را بر رکعت سوم و چهارم می‏گذاشت و نماز را بدون سجده سهو و احتیاط تمام می‏کرد. هم اکنون وی نمی‏داند چند بار سجده سهو و نماز احتیاط را نخوانده است، حال آیا واجب است تعداد آن هایی را که نخوانده است تخمین بزند و سپس به متقضای حدس و تخمین سجده‏های سهو و نمازهای احتیاط را بجا آورد؟

– در خصوص وجوب رکعت احتیاط اگر فراموش کرد که آن را بخواند وبعد از آن کاری را که مبطل نماز است انجام داده، واجب است نماز خود را اعاده کند، ولی در دو مورد شک ذکر شده سجده سهو بر او واجب نیست. چنانکه در مورد شک بین رکعت دوم و سوم صحیح این است که مکلف، با وجود شک بعد از ذکر سجده‏ی دوم، یک رکعت نماز احتیاط بخواند، وگرنه نماز باطل است و باید اعاده گردد. ولی اگر شک بر اساس وسواس باشد نباید نمازگزار به شک خود اعتنا کند و نیز در شک های فوق اگر هر یک از رکعت سوم و چهارم را ترجیح داد و بنا را بر آن گذاشته و نماز را خوانده است نماز صحیح است و اعاده آن واجب نیست.

ب- نماز احتیاط

س1347: در چه مواردی نماز احتیاط واجب است؟

– کسی که در عدد رکعت های نماز شک کند و شک او جزو شک های صحیح باشد، باید نماز احتیاط بخواند مانند، شک بین رکعت سوم و چهارم و یا شک بین رکعت دوم و سوم و غیره. در این مورد، واجب است نمازگزار، یک رکعت نماز احتیاط ایستاده و یا دو رکعت نماز احتیاط نشسته بخواند و توضیح جزئیات نماز احتیاط، در جای خودش خواهد آمد.

س1348: کیفیت نماز احتیاط چگونه است؟

– نماز احتیاط همانند نمازهای عادی خوانده می‏شود و کیفیت آن یا یک رکعت ایستاده و یا دو رکعت نشسته است.و همانطور که رعایت همه شرایط و اجزاء در سایر نمازها واجب است، در نماز احتیاط هم باید رعایت شود.

اگر نماز احتیاط ایستاده باشد، بدین شرح است: نمازگزار بعد از سلام و بدون اینکه مرتکب مبطلات نماز مثل تغییر جهت از قبله و یا سخن گفتن شود، قیام می‏کند و نیّت قلبی می‏کند که یک رکعت نماز احتیاط را قربه الی الله، بخواند؛ سپس تکبیره الاحرام گفته و فقط سوره حمد را با صدای آهسته می‏خواند حتی «بسم الله الرحمن الرحیم» را هم آهسته می‏خواند، سپس به رکوع رفته و دو سجده را می‏خواند و بعد از آن تشهد و سلام می‏دهد و نماز احتیاط را تمام می‏کند. اگر نماز احتیاط دو رکعت باشد رکعت اول را مانند نمونه فوق می‏خواند و بعد از سجده دوم قیام کرده و رکعت دوم را مانند رکعت اول می‏خواند سپس تشهد و سلام می‏دهد و نماز را تمام می‏کند. نماز احتیاط نشسته مانند دو رکعت احتیاط ایستاده است و فقط هنگام رکوع باید به اندازه‏ای خم شود تا صورت به موازات زانو قرار گیرد، در غیر این صورت نمازگزار به هر اندازه‏ای که مقدور است باید خم گردد.

س1349: نماز احتیاط را فراموش کردم بخوانم و مشغول خواندن نماز عصر شدم و نماز احتیاط را بعد از نماز عصر خواندم آیا نمازم صحیح است با توجه به اینکه تجدید وضو نکرده ام؟

– نماز باطل است و واجب است نماز ظهر بدون نماز احتیاط اعاده شود و با همان وضو هم صحیح است, مگر اینکه وضو بجای استحاضه باشد که در این صورت باید تجدید وضو کنی، ولی نماز عصر صحیح بوده و اعاده آن بعد از نماز عصر لازم نیست.

س1350: اگر کسی شک کند، آیا جایز است بجای خواندن نماز احتیاط اصل نماز را اعاده کند؟

– واجب است نماز احتیاط در موارد خاص خود خوانده شود ولی اگر نماز اعاده شود صحیح است.

س1351: حکم خواندن سوره ، بعد از حمد در نماز احتیاط چیست؟

– خواندن سوره به‏طور عمدی جایز نیست، به خصوص اگر نمازگزار آن را جزء نماز به حساب آورد ولی اگر از روی جهل و سهوی بخواند نماز صحیح است.

س1352: من نماز ظهر را به‏طور سهوی پنج رکعت خواندم سپس آن را اعاده کردم و چهار رکعت خواندم ولی از روی جهل نماز احتیاط را نخواندم؛ آیا نمازم صحیح است؟

– نمازی که اعاده کردی صحیح است و در مسئله فوق نماز احتیاط واجب نیست.

س1353: کسی که قبل از خواندن نماز احتیاط مرتکب مبطلات نماز و وضو شود وظیفه اش چیست؟

– واجب است نماز را اعاده کند، ولی لازم نیست نماز احتیاط خوانده شود.

پ- شک در اعمال نماز

س1354: احکام شکیات نماز چیست؟ و در چه مواردی نباید به شک اعتنا نکرد؟

– احکام شکیات زیاد است، وهر کدام از شکیات حکم مخصوص دارد. برخی از شکیات نماز را باطل می‏کند و برخی دیگر از شکیات صحیح هستند ولی با رفع آن، نماز صحیح است و بعضی از شکیات هم قابل اعتنا نیستند، از جمله شک های غیر قابل اعتنا، در اجزاء و یا اذکار نماز است که بعد از محل بوجود آید. و همچنین کسی که در موارد معین بسیار شک کند یعنی کثیرالشک، در این موارد نمازگزار، نباید به شک اعتنا کند و باید بنارا بر صحت گذارد، البته موارد و جزئیات احکام شک فراوان است که باید به کتابهای فقه رجوع گردد و در اینجا مجال پرداختن به همه موارد نیست.

س1355: آیا بین احکام گمان در عدد رکعت های نماز و گمان در افعال آن تفاوتی وجود دارد؟

– در حکم بین آنها تفاوت نیست و در هر دو مورد نمازگزار باید ظن [گمان] غالب را ترجیح دهد و به وظیفه خود عمل نماید.

س1356: کسی که در رکعت سوم شک کند که تشهد رکعت دوم را خوانده است یا خیر؟وظیفه اش چیست؟

– چون شک بعد از محل است نباید به شک خود اعتنا کند و باید نماز را تمام کند و نمازش صحیح است.

س1357: کسی که بعد از قرائت سوره حمد شک کند که سوره حمد را صحیح خوانده است یا خیر, وظیفه اش چیست؟ و اگر در خلال قرائت شک کند حکمش چیست؟

– اگر شک بعد از محل باشد نباید به آن اعتنا کرد ولی اگر در خلال قرائت شک کند باید قرائت را تصحیح کند.

س1358: اگر شک کنم که بعضی از اعمال نماز را انجام داده ام یا خیر آیا جایز است بنارا بر انجام کار بگذارم؟

– اگر نمازگزار مقدار مشکوک را پس از شک ترجیح دهد که انجام داده است، کفایت می‏کند و نماز صحیح است.

س1359: نسبت شک مجاز که نمازگزار می‏تواند با آن نماز را ادامه دهد و به صحت نماز خدشه وارد نمی‏کند، چقدر است؟

– شک هنگامی بوجود می‏آید که دوطرف احتمال یکسان باشند و اگر نسبت شک به یک طرف بیشتر باشد به این معنی است که به طرف دیگر ظنی است، لذا واجب می‏شود که به مقتضای ظن [گمان] عمل شود.

س1360: اگر کسی شک کند که مخارج حروف تکبیره الاحرام را صحیح گفته است یا خیر، آیا واجب است تکبیره الاحرام را اعاده کند؟ و آیا جایز است نماز را از نو بخواند؟

– اگر در صحت آن شک کند و در محل باشد باید آن را اعاده کند و به شکل صحیح بخواند، ولی اگر بعد از محل شک کند نباید به شک خود اعتنا کند. امّا اگر شک در مخارج حروف از نظر تجوید باشد، که آیا صحیح خوانده یا نه، اما از نظر ادای مخرج حروف برحسب لفظ عربی باشد، به صحت آن حکم کند، «لفظ عربی را درست خوانده»، به نماز آسیبی نمی‏رساند وشک در قواعد تجوید، نماز را باطل نمی‏کند.

س1361: من دختری هستم که هم نماز می‏خوانم و هم روزه می‏گیرم ولی گاهی شک می‏کنم که نماز را اشتباه خوانده ام، آیا جایز است نماز خود را اعاده کنم؟

– اگر شک بعد از نماز باشد باید بنارا بر صحت نماز گذاشته و اعاده نماز واجب نیست. ولی اگر در خلال نماز شک کند، باید بر حسب نوع و مورد شک و احکام آن عمل نمایی و اگر کثیرالشک باشی نباید به شک خود اعتنا کنی و باید بنارا بر صحت نماز بگذاری و آن را تمام نمایی.

س1362: اگر شک کنم یک سجده را خوانده ام یا هر دو سجده را بجای آورده‏ام وظیفه‏ام چیست؟

– باید بنارا بر یک سجده بگذاری و سجده دوم را بجای آوری.

س1363: حکم کسی که شک کند تشهد را در رکعت دوم خوانده است یا نه چیست؟

– اگر بعد از محل تشهد شک کند و وارد رکن دیگر شده باشد، نباید به شک خود اعتنا کند ولی اگر شک در محل باشد، باید تشهد را دوباره بخواند و نماز خود را تمام کند.

س1364: بعد از اینکه به بلوغ رسیدم برایم شک بوجود آمده است که اعمال نمازهای گذشته مانند وضو و طهارت را صحیح به‏جا آورده ام یا خیر، آیا واجب است نمازهای خود را اعاده کنم؟

– باید بنارا به صحت اعمال گذشته بگذاری و اعاده نماز واجب نیست.

س1365: حکم کسی که بعد از نماز شک کند قرائت بعضی آیات را صحیح خوانده است یا خیر چیست؟

– شک بعد از خواندن کلمه و یا آیه حتی اگر هنوز هم در خواندن سوره باشد قابل اعتنا نیست و نباید به آن توجه کرد، چه رسد به شک بعد از محل قرائت سوره و یا اعمال نماز و یا شک بعد از نماز، که این شک ها قابل اعتنا نمی‏باشد.

س1366: شک من در این باره که آیا قسمتی از سوره را خوانده ام یا خیر، بعد از نماز به یقین تبدیل شد آیا نمازم باطل است و آیا واجب است سجده سهو را بخوانم؟

– نماز صحیح است و اعاده آن واجب نیست چون نمازگزار به وظیفه خود در هنگام بروز شک عمل کرده است و سجده سهو هم واجب نیست.

س1367: اگر شک کنم در سجده اول هستم یا در سجده دوم، وظیفه‏ام چیست؟

– باید بنارا بر سجده اول بگذاری و سپس سجده دوم را بخوانی.

س1368: اگرشک در غیر ازتعداد رکعت های نماز باشد آیا باید بنارا بر بیشتر گذاشت یا کمتر؟

– باید بنا را بر کمتر گذاشت، همچنانکه شک بین سجده اول و سجده دوم که بنا را بر اول گذاشتیم و حکم دیگر هم به همین منوال است.

ت- کثیرالشک

س1369: من جوانی هستم که در نماز بسیار شک می‏کنم به نحوی که بعد از هر جزئی از نماز شک می‏کنم آیا آن جزء را انجام داده ام یا خیر؟ و در خصوص وضو و غسل هم اینچنین ام؟حال وظیفه ام چیست؟

– تا وقتی ‏که کثیرالشک هستی هرگز نباید به این گونه شک ها اعتنا کنی و باید بنارا بر صحت اعمال نماز بگذاری، لذا در شک بین رکعت های نماز باید بنارا بر بیشتر بگذاری، مگر اینکه بنا بر بیشتر گذاشتن، نماز را باطل کند، مثلاً اگر بین رکعت چهارم و پنجم شک کنی در اینجا باید بنا را بر کمتر گذاشت چون بنای بر رکعت پنجم موجب بطلان نماز است و در غسل جنابت هم حکم این است که باید بنا را بر ادای مورد شک بگذاری چون شک انسان کثیرالشک قابل اعتنا نیست و واجب است مکلف، به اینگونه شک ها اعتنا نکند.

س1370: من همیشه در اول نماز شک می‏کنم که آیا تکبیره الاحرام را گفته ام یا خیر؟آیا باید نماز را ادامه دهم و یا نماز را قطع کرده و دوباره آن را اعاده کنم؟

– چون کثیرالشک هستی نباید به شک خود اعتنا کنی و باید نماز را ادامه دهی.

س1371: من در قرائت و اعمال نماز بسیار شک می‏کنم و تلفظ بعضی از مخارج حروف مانند حرف «ق» و یا بعضی از آیات مانند «غیرالمغضوب علیهم» برایم دشوار است و مجبورم چند بار آیه را تکرار کنم تا شکل صحیح آن را به زبان بیاورم. این وضعیت برایم رنج آور است حال وظیفه ام چیست؟ چگونه باید نماز بخوانم؟

– نباید به شک خود اعتنا کنی و باید بدون اعاده و تکرار، به قرائت خود ادامه داده، نماز را تمام کنی.

س1372: هنگام سجده, شبه مطمئنم که در سجده اول هستم, یعنی حدود 98% یا 99% می‏دانم که در حال سجده اول هستم؛ حال من باید این سجده را سجده اول به حساب آورم یا سجده دوم؟

– از این میزان تاکید یک نوع اطمینان به دست می‏آید، لذا باید بنا را بر این اطمینان، یعنی بنارا بر سجده اول بگذاری. زمانی بنابر سجده دوم گذاشته می‏شود که شخص کثیرالشک، شک کند و شک نیز میان سجده اول و دوم باشد.

س1373: از فراموشی در نماز و خواندن قرآن و دعا، بسیار رنج می‏برم حال وظیفه ام چیست؟

– شک کثیرالشک قابل اعتنا نیست یعنی اینکه باید همه این شک ها و وسوسه ها را نادیده گرفته و به آنها اعتنا نکنی تا حالت طبیعی و اعتدال برای انسان بوجود آید.

س1374:چگونه می‏توان کثیرالشک بودن را درمان کنیم؟

– مهمترین راه درمان کثرت شک، حضور ذهن و تمرکز در نماز است، و باید به شک اعتنا نکرده و به آن اهمیت ندهیم تا توازن برقرار گردد. همچنین باید دلایل شک، ریشه یابی گردد. اگر دلیل روشن و واضح برای شک وجود دارد، این شک عقلانی است ولی اگر شک دلیل و منشأ روشنی نداشته باشد، این شک غیر عاقلانه است بلکه یک نوع وسواس و توهم است که باید اینگونه شک ها را نادیده گرفت و به آن ها اعتنا نکرد؛ لذا هر وقت در چیزی شک پیدا کردی بنارا بر صحت آن بگذار تا به حالت آرامش و استقرار دست پیدا کنی، مثلاً اگر کسی وضو می‏گیرد ناگهان شک کند که آیا قبل از وضو در معرض نجاست قرار گرفته است یا خیر در حالی که هرگز به این موضوع فکر نکرده است و دلیل خارجی هم وجود نداشته است تا باعث پیدایش اینگونه شک باشد لذا این گونه شک ها یک نوع وسواس و توهم است و باید آن را نادیده انگاشت و به آن توجه نکرد.

س1375: چه موقع به انسان کثیرالشک اطلاق می‏شود؟

– هرکس که در هر سه نماز، یک بار شک کند، یا در عرف، وی را به ‎عنوان کثیرالشک می‏شناسند, به چنین شخصی کثیرالشک می‏گویند.

س1376: فرق بین شک و وسوسه چیست؟

– کسی که شک می‏کند در واقع بین دو حالت یا بیشتر تردید پیدا می‏کند و نمی‏تواند حالت صحیح را معین کند. ولی وسواس کسی است که با کمترین توهم نسبت به هر چیز، شک کند و شک وی به حدی از بیماری برسد که بر فکر و ذهن او چیره گردد، او هرگز نمی‏تواند اعمالش را درست انجام دهد و یا نمی‏تواند مورد خاصی را با قاطعیت حل نماید، مانند کسی که نسبت به نجاست وسواس پیدا کند و همیشه به طهارت شک دارد و یا کسی که نسبت به تکبیره الاحرام و یا قرائت آیات شک پیدا کند که صحیح می‏خواند یا خیر و یا حالت هایی از این قبیل.

س1377: من در رکعت های نماز بسیار شک می‏کنم آیا جایز است از چیزی استفاده کنم که عدد رکعت ها را برایم یادآوری ‏کند؟

– جایز است از علامت و شاخصی استفاده کنی تا عدد رکعت ها را یادآوری کند ولی بهرحال کثیرالشک نباید به شک خود اعتنا کند.

ث-احکام وسواس

س1378: من به وسواس قهری در نماز و مقدمات نماز مانند وضو و غسل مبتلا هستم، آیا راه حل شایسته ای وجود دارد؟

– راه حل این است که هرگز نباید به اینگونه شک‏ها اعتنا کنی و بطور قاطع آن را رها نمایی و باید به‏طور مطلق از افکار و توهمات و سؤالهای گوناگون دوری نمایی. شما مانند سایر مردم باید فقط وضو گرفته وبه نماز ایستاده و الفاظ را به زبان آورده و اعمال نماز را انجام دهی و به همین اندازه نماز از شما قبول است بدون اینکه نیاز داشته باشی چیزی را تکرار کنی و یا دوباره بخوانی.

س1379: آیا جایز است برای احتیاط و اطمینان، نماز را اعاده کرد؟

– جایز است به خصوص اگر به دلیل وسواس و شک زیاد نباشد وگرنه باید از وسواس پیروی نکرد و احتیاط کرد.

فصل چهارم: نماز مسافر

شامل موضوعات زیر می‏شود

اول :وطن و اقسام آن

دوم: آن‎چه سفربا آن محقق می‏شود

سوم: کثیر السفر

چهارم : أحکام اقامت موقت

پنجم : احکام نماز مسافر

اول: وطن و انواع آن

الف- وطن اصلی و وطن دوم

س1380: ملاک و معیار تعیین وطن چیست؟

– وطن، مکانی است که انسان به آن منتسب است، یعنی همان، وطن آباء و اجدادی انسان مادامی‏که از آن اعراض نکرده باشد، و این مکان وطن اصلی به حساب می‏آید و یا اینکه مکان استقرار و زندگی همیشگی باشد و البته بعد از اینکه انسان آن را برای سکونت برگزیند و در عرف هم صدق کند که این محل سکونت انسان است، و یا اینکه مکلف، محلی را برای سکونت موقت، ولی برای مدت طولانی اتخاذ کند؛ به نحوی که او در آن مکان، مسافر به‏حساب نیاید، مانند کارگر و دانشجو که برای کار و تحصیل برای مدت طولانی در محلی ساکن می‏شوند و در این نوع هم عرفا به آن وطن می‏گویند‏ و وطن بودن، صدق می‏کند. محل سکونت (وطن) به حسب تعریفی که گذشت، منحصر به تعداد مشخص نیست و انسان می‏تواند دو یا چند وطن انتخاب نماید.

س1381: تعریف زادگاه چیست؟ و آیا زادگاه قاطع سفر است یا خیر؟

– محل تولد وطن اصلی هر شخص است، یعنی وطن آباء و اجدادی هر شخص تا زمانی که از آن اعراض نکرده باشد و محل ولادت، قاطع سفر است.

س1382: فرزندانی که در محل کار پدر به دنیا آمده اند آیا می‏توانند وطن اصلی پدر را وطن خود قرار دهند؟

– بله می‏توانند آن را وطن خود تعیین کنند و در آن وطن نماز را تمام بخوانند و روزه بگیرند، حتی اگر در آن مکان به دنیا نیامده باشند. مگر اینکه مستقل شود و از وطن والدین خود کوچ کنند.

س1383: کسی که بخواهد محلی را به‏عنوان وطن انتخاب کند آیا شرط آن داشتن منزل ملکی است یا منزل استیجاری؟

– منزل ملکی و یا استیجاری در تعیین وطن، ملاک نیست، بلکه ملاک مهم در تعیین وطن، اصلی بودن آن و یا اتخاذی بودن وطن است.

س1384: من از شهر «احساء [عربستان]» هستم و می‏خواهم شهر «دمام» را وطن دوم خود انتخاب کنم و هر هفته پنج روز در آن زندگی می‏کنم، حال چه زمانی شهر «دمام» به‎عنوان وطن دوم به حساب می‏آید که بر آن احکام وطن مترتب گردد؟

– به محض تعیین وطن دوم باید نماز را در آن تمام بخوانی، چون قصد داری آن را وطن دوم قرار دهی و به نحو فوق در آن تردد کنی و به محض تحقق این امر، شهر مذکور وطن دوم شما به‏حساب می‏آید.

س1385: همسرم از شهر “ریاض” است و بعد از ازدواج شهر”خبر”را، که با ریاض 450 کیلومتر فاصله دارد، برای سکونت انتخاب کردیم، آیا جایز است همسرم هنگام زیارت خانواده خود در شهر ریاض که وطن اصلی او است نماز را تمام بخواند؟ و آیا در ماه مبارک رمضان بدون نیّت اقامت می‏تواند روزه بگیرد؟

– اگر بعد از ازدواج با شما در شهر «خبر» زندگی می‏کند و از وطن اصلی خود «ریاض» اعراض کرده باشد که در حقیت این چنین است باید هنگام زیارت خانواده خود در ریاض نماز را شکسته بخواند و نمی‏تواند روزه بگیرد.

س1386: من خانمی ‏لبنانی متاهل و ساکن «بلغارستان  هستم، هر سال در تابستان به لبنان مسافرت کرده و به روستای خود حاروف و روستای همسرم خیام سفر می‏کنم ولی مدت اقامتم در این روستاها کمتر از 10 روز است، حال نمازم را در روستاهای حاروف و خیام و نیز در بلغارستان چگونه باید بخوانم؟

– نماز شما در بلغارستان کامل است. و اگر هنگام ازدواج در روستای همسرت خیام سکونت کرده ای و قصد دارید بعد از بازگشت در آنجا اقامت کنید، هنگام مسافرت موقت هم نماز شما تمام است، ولی روستای حاروف وطن شما نیست چون بعد از ازدواج تابع شوهر شدی و آنجا را به عنوان وطن خود تعیین نکرده اید.

س1387: من عراقی هستم و مدت طولانی است که در خارج زندگی می‏کنم، به کشورم و محل تولدم مسافرت کردم ولی نیّت اقامت در آنجا را ندارم آیا نمازم را در آنجا (محل تولد) باید شکسته بخوانم یا تمام؟

– اگر از وطن اصلی خود اعراض کرده ای نماز شما شکسته است در غیر این صورت نماز را باید کامل بخوانی.

س1388: آیا جایز است وطن پدر برای فرزندان وطن بحساب آید؟

– اگر فرزند از پدر مستقل است و برای خود وطن دیگری انتخاب کرده است و از وطن سابق که در ان اقامت داشته است کوچ کرده باشد جایز نیست وطن پدر را برای خود، وطن تعیین کند و باید نماز را شکسته بخواند ودر آن نمی‏تواند روزه بگیرد. ولی اگر در منزل پدر سکونت داشته است، آن محل، وطنش به حساب می‏آید و باید نماز را در آنجا تمام بخواند و روزه بگیرد.

س1389: آیا انسان می‏تواند بیش از دو وطن داشته باشد؟

– بله می تواند دو وطن یا سه و یا بیشتر داشته باشد.

س1390: من از یک روستا و شوهرم از روستای دیگری است نماز را در این دو مکان چگونه بخوانیم؟

– اگر در محل سکونت، از شوهر تبعیت می‏کنی که به‏طور معمول این‎گونه است، به نحوی که وطن همسرت وطن شما هم شده است و از روستای خود اعراض کرده ای در این حال واجب است در روستای شوهرت هم نماز را تمام بخوانی و هم روزه بگیری ولی در روستای سابق خود مسافر هستی، نمازت شکسته است و روزه نداری.

س1391: من از شهر قطیف هستم و در لبنان آپارتمانی دارم و در تابستان و یا بعضی از ایام سال به آنجا مسافرت می‏کنم، ولی در زمان مسافرت به لبنان ده روز پیاپی در خانه خود اقامت نمی‏کنم، چون از اماکن تفریحی لبنان دیدن می‏کنم و مدام در سفر هستم، آیا باید در آپارتمان خودم نماز را تمام بخوانم یا شکسته؟

– در شهری که آپارتمانی داری چون برای شما وطن به‏حساب می‏آید، حتی اگر وطن تابستانی باشد، لذا باید در آپارتمان خود دراین شهر، نماز را تمام بخوانی.

س1392: مردی از روستایی دیگر، از من خواستگاری کرده و به عقد او درآمدم و هم اکنون دوران عقد را سپری می‏کنم و هنوز به خانه شوهر نرفته ام، آیا باید در روستای شوهرم نماز را تمام بخوانم یا شکسته؟ البته فاصله بین دو روستا مسافت شرعی است؟

– تا زمانی که به خانه شوهر منتقل نشده‏ای، در روستای شوهرت مسافر هستی و نمازت شکسته است و روزه بر شما نیست.

س1393: حقیقت اعراض از وطن چیست؟

– اعراض به معنای ترک وطن و محل سکونت خود و عدم بازگشت به آن برای سکونت است، با وجودیکه به آنجا برای بازدید از بستگان و خویشان رفت و آمد داشته باشی.

س1394: من از منطقه «بقاع» هستم و ساکن ضاحیه جنوبی بیروت هستم، و وضعیت سجلی خود را به استان جبل لبنان منتقل کردیم، آیا باید نمازم را در بقاع کامل بخوانم یا شکسته؟

– انتقال وضعیت سجلی از استان به استان دیگر، حکم وطن سابق را برای انسان از بین نمی برد مگر اینکه انسان از وطن اصلی خود اعراض کند.

س1395: دختری قبل از سن بلوغ از عراق خارج شده است و هم اکنون قصد دارد به وطن خود مسافرت کند آیا نماز را کامل بخواند یا شکسته؟

– در مکانی که منسوب به پدر بوده و از آن اعراض نکرده است باید نماز را تمام بخواند، حتی اگر در آنجا به دنیا نیامده باشد چون وطن آباء و اجدادی به حساب می‏آید، مگر اینکه از پدر خود جدا شده باشد و از وطن اصلی هم کوچ کند.

س1396: فرزندان ما که در خارج از کشور متولد شده اند و سپس به کشور باز می‏گردند، آیا باید آنجا را وطن خود به حساب آورند یا خیر؟

– اگر هنوز تابع پدران خود هستندو پدران ایشان هم از وطن اصلی اعراض نکرده اند، و یا اینکه تابع پدران خود نبوده ولی از وطن اصلی اعراض نکرده اند، باید نماز را تمام بخوانند و روزه هم بگیرند و حکم مسافر بودن آنها به محض ورود به وطن از بین نمی رود، در غیر این صورت نمی‏توانند آن جا را وطن قرار دهند.

ب- احکام محل کار

س1397: من در شهری ساکن بودم، سپس برای کار بجای دیگری منتقل شدم که با محل سکونت سابق مسافت شرعی وجود دارد، و هر دو یا سه هفته یک بار برای دیدار خانواده به آنجا رفت وآمد می‏کنم، ولی بعد از اینکه رابطه ام با خانواده قطع شد، کمتر از گذشته تردد می‏کنم، آیا هنگام رفتن به محل سابق باید نمازم را تمام بخوانم و روزه بگیرم، در حالی که در آنجا منزل ملکی از خود ندارم؟

– اگر قصد داری محل سابق را الآن یا در آینده ترک کنی، حتی اگر رابطه شما و خانواده اصلاح شود، نسبت به محل سابق بیگانه ای و دیگر وطن شما نیست، لذا اگر قبل ازپایان روزی که به آنجا می‏رسی، به محل سابق سفر کنی در این روز و روزهای بعد بدون نیّت اقامت 10 روز, نمی‏توانی روزه بگیری و نماز را باید شکسته بخوانی ولی اگر از محل سابق کوچ نکرده‏ای وبر نیّت وطن باقی باشی، باید نماز را کامل بخوانی و روزه بگیری حتی اگر خانه ملکی نداشته باشی.

س1398: من در پاریس ساکن هستم و در حومه شهر مشغول تحصیل هستم و بین منزل و دانشگاه فاصله زیاد است، حکم نماز و روزه ام چگونه است؟

– اگر منطقه محل تحصیل جزئی از پاریس و امتداد شهر باشد به نحوی که حومه و شهر یکی به حساب آید، در واقع شما مسافر نیستی حتی اگر فاصله بسیار باشد و باید در محل سکونت و کار, هم نماز را کامل بخوانی و هم روزه بگیری.

س1399: محل کار و سکونت من در ابوظبی است و همسرم در قطر مشغول کار است، گهگاهی برای دیدار همسرم به آن جا مسافرت می‏کنم، اگر در قطر نیّت اقامت 10 روزه نکنم، حکم نماز و روزه ام چگونه است؟

– وطن وی برای شما حکم وطن ندارد، چون که گاهی برای دیدار همسرت به آن جا مسافرت می‏کنی و قصد سکونت در آنجا را نداری، لذا نمی‏توانی روزه بگیری و نماز را تمام بخوانی، مگر اینکه نیّت اقامت 10 روزه داشته باشی.

س1400: کسی که قصد ندارد 10 روز متوالی در محل کار جدید بماند، چه موقع باید نماز را کامل بخواند و روزه را کامل بگیرد؟

– به مجرد اقامت در آنجا به نیّت کار، واجب است نماز را کامل بخواند و روزه بگیرد.

س1401: من به منظور کار در کویت مقیم این کشور هستم، گاهی برای دیدار خانواده به بیروت مسافرت می کنم و سپس به کویت برمی گردم، باید برای اینکه نماز و روزه را کامل بخوانم و بگیرم، باید نیّت اقامت کنم؟

– تا زمانی که کویت را برای مدتی نا مشخص به منظور کار انتخاب کرده ای، بعد از بازگشت از مسافرت باید نماز را تمام بخوانی و روزه بگیری و نیّت مجدد لازم نیست.

س1402: من برای مدت سه ماه در یک دوره آموزشی مشغول شده‏ام، آیا محل برگزاری دوره برای من حکم وطن را دارد یا خیر؟

– این مدت برای تعیین وطن کافی نیست، به ویژه اینکه این کار در طول سال تکرار نمی‏شود، لذا باید نیّت اقامت 10 روزه را بکنی وگرنه مسافر هستی و نمازت شکسته است.

س1403: من در دانشگاهی مشغول تحصیل هستم که فاصله آن تا محل سکونتم مسافت شرعی است، و پنج روز از هفته را در دانشگاه می‏مانم، در موارد زیر حکم نمازم کامل است یا شکسته:

الف- روزهایی که در دانشگاه می‏مانم؟

ب- در روزهای امتحانات که یک یا دو بار در هفته به دانشگاه می‏روم و یا یک یا دو روز در دانشگاه می‏مانم؟

ج- اولین روز رفتن به دانشگاه بعد ازیک تعطیلی بیش از 10 روزاست؟

د- مسافرت از دانشگاه به مکانی غیر از وطنم که فاصله آن بیش از مسافت شرعی باشد؟

– شهری که در آن مشغول تحصیل هستی برای شما حکم وطن را دارد، لذا در تمام موارد فوق نماز را تمام می‏خوانی و روزه می‏گیری، و هنگام مسافرت هم احکام مسافر بر شما جاری است؛ به‏علاوه شما کثیرالسفر به حساب می‏آیید و هر جا که بروی واجب است نماز را تمام بخوانی و روزه بگیری.

س1404: من در شهری مشغول تحصیل هستم که فاصله آن تا محل سکونتم بیش از مسافت شرعی است و گاهی جهت امور درسی و غیره در غیر از سال تحصیلی به آنجا مسافرت می‏کنم، حال نماز و روزه ام تمام است یا شکسته؟

– محل تحصیل برای شما حکم وطن است، لذا باید نماز را کامل بخوانی و روزه بگیری و حتی اگر برای غیر امور درسی و یا غیر از سال تحصیلی به آن جا مسافرت کنی، به محض ورود به آنجا دیگر مسافر نخواهی بود.

س1405: من از روستای «جرجوع» هستم و در شهر «صیدا» مشغول تحصیل هستم و هفته‏ای چهار روز را در صیدا می‏مانم، حکم نماز و روزه‏ام چگونه است؟

– در صیدا نماز را کامل می‏خوانی و روزه هم می‏گیری چون که حکم وطن را برای شما دارد.

س1406: کسی که مدت طولانی در شهری ساکن بوده است, سپس آن جا را ترک می‏کند ولی در آنجا مغازه ای دارد که کرایه داده است و یا به وکیل خود سپرده است، حال آیا این شهر وطن وی به حساب می‏آید و اگر به آنجا مسافرت کند باید نمازش را کامل بخواند، حتی اگر گاهی مسافرت کند؟

– چون وی از سکونت و حضور در این وطن اعراض کرده است، لذا داشتن مغازه تجاری در این شهر و سفرهای دوره ای موجب نمی‏شود که عنوان وطن بر آن جا همچنان صدق کند، لذا هنگام مسافرت به آنجا باید نماز را شکسته بخواند.

س1407: من بحرینی هستم و در عربستان سعودی مشغول تحصیلم، و در آخر هفته به بحرین بر‏می‏گردم، حکم نماز و روزه ام چگونه است؟

– باید نماز را کامل بخوانی و روزه بگیری چون محل تحصیل برای شما حکم وطن دارد.

س1408: کسی که بنابر اقتضای کار خود باید چهار روز در هفته در محل کار خود که فاصله آن با محل سکونت 44 کیلومتر است بماند، حکم نماز وی در محل کار و در بین راه چگونه است؟

– در محل کار و حتی در راه، نمازش را تمام می‏خواند، مگر اینکه محل کار را به‎عنوان وطن دوم تعیین کند، در این صورت در بین راه نمازش شکسته است.

دوم: آن‎چه سفر با آن محقق می‏شود

الف- پیمودن مسافت

س1409: شرایط شکسته شدن نماز در سفر چیست؟

– مسافر اگر مقدار راهی بیش از مسافت شرعی را طی کند، یعنی 8 فرسخ یا تقریبا 44 کیلومتر رفت و یا رفت و برگشت و نیز قصد سفر داشته باشد و سفر برای معصیت نباشد، با شرایط فوق نماز او شکسته می‏شود، و باید به اندازه یک کیلومتر از آخرین خانه های منطقه دور شده باشد.

س1410: مقدار یک فرسخ چقدر است؟

– یک فرسخ تقریباً برابر 5500 متر (5 کیلومتر و نیم) است.

س1411: کدام نمازها شکسته می‏شوند؟

– همه نمازهای چهار رکعتی در سفر شکسته می‏شوند، یعنی نمازهای ظهر و عشاء دو رکعتی می‏شوند و نمازهای صبح و مغرب تغییر پیدا نمی‏کنند و نافله‏های روز در سفر حذف می‏گردند.

س1412: حکم نماز جمعه برای مسافری که باید نماز را شکسته بخواند چیست؟

– نماز جمعه از وی ساقط می‏شود ولی اگر نماز جمعه را بخواند صحیح و پذیرفته است.

س1413: آیا در بحرین شرایط مسافتی شکستن نماز، محقق می‏شود؟ چرا که مناطق به هم نزدیکند و به‏راحتی نمی‏توان روستاها را از شهرها جدا کرد و فاصله میان آنها یک یا دو خانه بیش نیست، و بعضی از مراجع، بحرین را یک منطقه و یک شهر بزرگ می‏دانند، آیا پیروی از فتوای ایشان برای ما واجب است؟

– بحرین از شهرهای بزرگ به حساب نمی‏آید مگراینکه در عرف بر آن اطلاق کند، و این به نظر فقیه بستگی ندارد، چون فقیه وظیفه اش تشخیص حکم است نه موضوع خارجی، همچنین این مسئله، شهر بزرگ، از موضوعات استنباطی نیست که فتوای فقیه را بطلبد، بلکه از مسایل عرفی جامعه است که فقیه یکی از افراد موجود در عرف جامعه است، لذا باید حد ترخص بین دو روستا و یا دو شهر مشخص را ملاک قرار داد، حتی اگر خانه ها به هم نزدیک باشند، بله اگر بحرین به لحاظ عرف به یک شهر واحد و بزرگ تبدیل شود در این صورت مسئله قصر نماز منتفی می‏شود.

س1414: من در شهر بیرث که جزو شهرهای بزرگ به حساب می‏آید زندگی می‏کنم، آیا برای نماز و روزه در این شهر بزرگ باید حد ترخص را رعایت کنم؟

– شهرهای بزرگ حتی اگر دارای مناطق و محله های زیاد باشند و بین آنها مسافت شرعی هم باشد ولی یک شهر واحد به حساب می‏آیند, مانند نیویورک، قاهره, تهران و بیروت که هر کدام یک شهر هستند، لذا کسی که بخواهد در این شهرها تردد کند, به هر مقدار هم تردد کند، مسافر نیست و احکام مسافر بر روی جاری نمی‏گردد و باید نمازش را تمام بخواند و روزه بگیرد.

س1415: من قصد دارم 20 روز به سوریه مسافرت کنم و قصد ندارم در یک جا بمانم، بلکه می‏خواهم به مناطقی که از یکدیگر فاصله های طولانی دارد تردد نمایم، آیا نمازم شکسته است یا تمام؟

– اگر قصد اقامت 10 روز در یک جا را نداری، باید نماز را شکسته بخوانی.

س1416: کسی که به سفر برود و نداند که از مسافت شرعی عبور کرده است یا خیر؟ آیا واجب است روزه ای را که گرفته است قضا کند؟

– اگر شک کند از مسافت سفر گذشته است یا خیر، روزه اش صحیح بوده و قضا ندارد.

س1417: آیا برای کثیرالسفر بین مسافت یک طرفه طولانی [ممتد] و مسافت تلفیقی تفاوتی است یا خیر؟

– خیر تفاوتی نیست.

س1418: با توجه به عدم وجود رنج و خستگی در مسافرت های امروز، آیا این شرایط موجب منتفی شدن احکام مسافرت می‏شود؟

– شرایط فعلی موجب منتفی شدن احکام سفر نمی‏شود، و ملاک وجوب تقصیر در سفر خستگی و سختی نیست، بلکه پیمودن مسافت است، و واجب است مسافر احکام نماز و روزه را در سفر رعایت کند، حتی اگر خسته نشود.

س1419: آیا جایز است در مکه مکرمه و مدینه منوره نماز را کامل خواند؟

– احتیاط واجب است که در مکه مکرمه و مدینه منوره نماز شکسته خوانده شود حتی اگر داخل دو مسجد باشد، و نیز حکم اماکن دیگر مانند مسجد کوفه و حرم امام حسین که سایر مراجع فتوی داده‏اند این چنین است.

س1420: نماز در مرقدهای اهل بیت چه حکمی دارد؛ شکسته است یا تمام؟

– اگر مسافت شرعی پیموده شده باشد باید نماز را شکسته خواند، مگر اینکه زائر اهل بیت (ع) قصد اقامت 10 روز را بکند که در این صورت باید نماز را کامل بخواند.

س1421: کسی که از خانه خود خارج شود و قصد مسافرت را نداشته باشد، و بعد از طی مسافتی نیّت کند مسافت دیگری را هم طی کند، به نحوی که جمع مسافت طی شده و مسافت بازگشت به شهر خود بیش از مسافت شرعی شود، آیا در این صورت حکم مسافر را پیدا می‏کند یا خیر؟

– باید هنگام نیّت مسافرت، مقدار مسافتی که قصد دارد برود و برگردد بیش از مسافت شرعی باشد، در غیر این صورت چون هنگام خروج از منزل قصد سفر را نداشته است، حتی اگر مسافت طی شده بیش از مسافت شرعی باشد، مسافر نبوده و نمازش شکسته نیست؛ بله اگر رفت و برگشت بیش از 44 کیلومتر بشود هنگام آغاز برگشت به وطن واجب است نمازش را شکسته بخواند.

س1422: اگر مسافت رفت به نقطه (الف) 35 کیلومتر باشد ولی مسافت بازگشت از راه دیگر 15 کیلومتر می‏شود، حال حکم نمازم در منطقه (الف) کامل است یا شکسته؟

– در این گونه موارد باید نماز را شکسته خواند، چون مجموع رفت و برگشت بیشتر از 44 کیلومتر است.

س1423: حکم نماز در حرمین شریفین چگونه است؟

– بنابراحتیاط واجب نماز در حرمین شریفین شکسته است مگر اینکه اقامت 10 روزه شود.

س1424: نظر حضرت عالی در تعیین عامل زمان بجای عامل مسافت در مسافرت چیست؟ یعنی اینکه ملاک قصر در نماز و روزه بر این باشد که هر کس به طور مثال در طول روز سفرش استمرار یابد، نه اینکه 22 کیلومتر تلفیقی را طی کند، چرا که در گذشته مسافت ها با معیار زمان سنجیده می‏شد، و گفته می‏شد: که مسافت بین این شهر و شهر دیگر یک ساعت و یا یک روز است، ولی امروزه طی مسافت 22 کیلومتر با خودروهای پیشرفته در چند دقیقه و بدون هیچ سختی و رنج و یا سرعت صورت می‏پذیرد، و تعیین عامل زمان جهت استنباط احکام شرعی با پیشرفت های وسایل مسافرت در حال حاضر و در آینده تناسب و تطابق دارد، به این اعتبار که اسلام و احکام اسلام ‏متناسب هر زمان و مکان است؟

– با دقت نظر در همه عوامل و ادلّه، روشن می‏شود که مبنای استنباط، مسافت است نه زمان، و احکام مسافر که به موجب آن نماز شکسته شده و روزه ندارد، احکام ‏تعبدی است و بر مبنای رنج و مشقت تعیین نشده است، بلکه چه بسا حکمت آن در خروج مسافر از وطن خود است که محل آرامش روانی و جسمی وی می‏باشد و چنین وارد شده است که احکام مسافر صدقه خداوند برای بنده است، امام صادق (ع) به نقل از رسول خدا (ص) می‏فرمایند: خدای تبارک و تعالی بر بیماران، و مسافران امت من با نازل کردن حکم قصر نماز و افطار روزه، صدقه داده است، آیا کسی از شما خرسند می‏شود که صدقه ای به کسی بدهد که به او برگردانده شود؟ ^([1])

س1425: کسی که برای تفریح بیرون می‏رود و مسافت شرعی را طی می‏کند، حکم نمازش چیست؟

– اگر از بدو حرکت قصد نداشته است مسافت شرعی را طی کند، باید نمازش را تمام بخواند.

ب- مبدأ احکام نماز مسافر

س1426: مبدأ مسافت احکام سفر از کجا حساب می‏گردد؟

– آغاز تعیین مسافت شرعی با مشاهده آخرین خانه هنگام خروج از روستا و شهر است، و پایان سفر و حد ترخص با مشاهده اولین خانه روستا ویا شهری که قصد عزیمت به آن است، تعیین می‏شود.

س1427: اگر قصد مسافرت کنم و بعد از طی مسافتی بخواهم نماز بخوانم و قبل از رسیدن به حد ترخص باشم ، آیا باید نماز را شکسته بخوانم؟

– اگر در راه، وقت نماز فرا برسد، و انسان از مقدار حد ترخص یعنی یک کیلومتر و یا بیشتر از آخرین خانه مبدأ سفر فاصله گرفته باشد، بایستی نماز را شکسته بخواند.

س1428: مرز شهر از کجا تعیین می‏شود؟

– برحسب عرف عموم،آخرین خانه شهر و یا روستا، مرز شرعی شهر است.

س1429: حد ترخص در شهرهای بزرگ چگونه تعیین می‏گردد؟

– آخرین خانه ها و مغازه های شهر، ابتدای مرز حد ترخص به حساب می‏آید، و آغاز و پایان مسافت حد ترخص از ابتدای این مرز تعیین می‏شود، و تعیین حد ترخص برای روستاها و شهرهای کوچک و بزرگ یکسان است. و اما مقدار تقریبی آغاز حد ترخص از آخرین خانه ها و یا مغازه‏های هر شهر حدود یک کیلومتر تخمین زده می‏شود.

س1430: آیا مسافت حد ترخص را می‏توان از خانه و یا از محله و منطقه محل سکونت تعیین کرد؟

– مسافت حد ترخص از آخرین خانه محل اقامت و یا وطن مبدأ مسافرت تعیین می‏شود، و کسی که مسافت مجاز را طی کند مسافر است، ولی عمل به احکام مسافر جایز نیست، مگر اینکه حدّ ترخص رعایت شود یعنی مکلف، از محیط شهر به اندازه مسافت معین، دور شود.

پ- سفر معصیت

س1431: من از طریق اینترنت با دختری آشنا شدم و قصد دارم برای آشنایی بیشتر جهت ازدواج با وی به شهر او مسافرت کنم، آیا مسافرت من سفر گناه و معصیت است؟

– خیر سفر معصیت نیست. لذا باید نماز را شکسته خوانده و روزه را افطار کنی.

س1432: اگر برای تفریح وسیاحت مسافرت کنم، آیا باید نماز را کامل بخوانم یا شکسته؟

– زمانی که سفر محقق می‏شود واجب است نماز را شکسته خواند، حتی اگر برای تفریح و سیاحت باشد. و فقط در مسافرت معصیت واجب است نماز کامل خوانده شود.

سوم: احکام کثیرالسفر

س1433: به چه کسی کثیرالسفر گفته می‏شود؟

– کثیرالسفر کسی است که عادتش در خارج شدن از وطن و عبور از مسافت شرعی، به نحوی است که در ماه چهار بار و یا بیشتر, مسافت حد ترخص را مستقیم و یا غیر مستقیم، طی کند، به شرط اینکه مدت مسافرت وی سه ماه و بیشتر، خواه برای مدت معلوم یا نا معلوم به طول انجامد ولی علت و انگیزه سفر ملاک نیست، حال اگر وضعیت چنین باشد، وی کثیرالسفر است و باید نماز را چه در راه و چه در مقصد و چه در رفت و برگشت، تمام بخواند و روزه بگیرد، حتی اگر قبل از ظهر از وطن خود خارج شود، همین طور اگر بخواهد اثناء مسافرت به مکان های دیگر هم برود، باید به احکام کثیرالسفر عمل نماید.

س1434: کسی که در ماه رمضان ناخواسته باید یک یا دو روز سفر نماید، وظیفه اش چیست؟

– مادامی‏که مسافرت ناخواسته باشد، باید افطار کند و نماز را شکسته بخواند، ولی اگر سفر وی به کار تبدیل شد و کثیرالسفر به حساب آمد، واجب است روزه بگیرد و نماز را تمام بخواند.

س1435: من در جایی کار می‏کنم که از محل سکونتم دور است، اگر در غیر از وقت کار و یا برای امری غیر از کار به آن‏جا بروم، چگونه باید نمازم را بخوانم؟

– مادامی‏که سفر تو تکرار می‏شود، شما کثیرالسفر هستی و باید نمازت را تمام بخوانی.

س1436: من مکان کار مشخصی ندارم، گاهی بوسیله تلفن و گاه با مسافرت کارم را انجام می‏دهم، ولی در ماه یک بار به‏صورت ثابت به مسافرت می‏روم و به مدت یک هفته و بیشتر در سفر هستم و چه بسا در ماه دو بار سفر نمایم، حال وضعیت نماز من چگونه است، آیا باید نماز را تمام بخوانم یا شکسته؟

– شما کثیرالسفر هستید، با تکرار چهار بار مسافرت در ماه، حکم کثیرالسفر پیدا می‏کنی، همچنین اگر اقامت یک هفته و یا بیشتر، در حالت سفر، در هر ماه انجام می‏دهی، به نحوی است که عرفاً کثیرالسفر به حساب می‏آیی، در این صورت نیز واجب است روزه بگیری و نماز را کامل بخوانی.

س1437: کسی که برای مدت یک ماه در سال مرخصی برود آیا عنوان کثیرالسفر از وی برداشته می‏شود؟

– حکم کثیرالسفر از وی برداشته می‏شود به شرطی که زیاد مسافرت نرود و بیشتر وقت خود را در وطن سپری کند.

س1438: کسی که هر روز 44 کلیو متر برود و 44 کیلومتر بازگردد، آیا رفت و برگشت هر کدام یک سفر به حساب می‏آیند، و چه زمانی کثیرالسفر به حساب می‏آید؟

– رفت و برگشت در هر روز یک سفر به حساب می‏آید، و اگر این کار چهار بار در ماه تکرار شود، وی کثیرالسفر است.

س1439: کسی که در «جنوب و یا بقاع» زندگی می‏کند و دانشگاه وی در بیروت است، در فصل زمستان «در فصل تحصیل» به‏ صورت عادی به دانشگاه می‏رود، حال در تعطیلات تابستان رفت و آمد وی به دانشگاه چه حکمی‏پیدا می‏کند؟

– مادامی‏که در فصل زمستان و ایام تحصیل به بیروت تردد می‏کند ولی نیّت اقامت نکرده است، در فصل تابستان و در ایام تعطیلات اگر بخواهد تردد کند، مسافر است و باید نماز را شکسته بخواند و روزه را افطار کند.

س1440: من کارمند یک شرکت هواپیمایی هستم و در شرکت مسئولیت اداری دارم، با توجه به طبیعت کاری که به عهده دارم بیشتر وقتم در شرکت سپری می‏شود، ولی در هر ماه باید 4 یا 5 بار به‎عنوان خلبان مسافرت هوایی داشته باشم، چرا که هم مجوز خلبانی دارم و هم باید از لیاقت و توانایی خود محافظت نمایم، لذا سوال های بنده به شرح زیر است:

الف: حکم نماز و روزه ام در مسافرت های هوایی که جدیداً بر عهده گرفته ام چگونه است؟

ب: حکم نماز و روزه ام در ماموریت های اداری کاری، نه مسافرت های هوایی، چگونه است؟

– حکم نماز و روزه ام در سفرهای شخصی جهت خرید وسایل برای خود نه برای شرکت، چگونه است؟

– در همه موارد فوق اگر 4 بار و یا بیشتر به سفر و یا ماموریت می‏روی و سپس به منزل و یا محل کار مراجعت می‏کنی، باید نماز را تمام بخوانی و روزه بگیری و عنوان کثیرالسفر بر شما صدق می‏کند.

س1441: من در دو دانشگاه تحصیل می‏کنم و بین این دو, مسافت شرعی وجود دارد، حکم نماز و روزه ام چگونه است؟

– اگر به مقتضی تحصیل در دانشگاه باید در ماه چهار بار و یا بیشتر مسافرت کنی، شما کثیرالسفر هستید و در هر یک از دو مکان هم باید نماز را تمام بخوانی و هم روزه بگیری.

س1442: من برای کار دوبار در ماه مسافرت می‏کنم آیا من کثیرالسفر هستم؟

– خیر، شما کثیرالسفر نیستی و باید نماز را شکسته بخوانی و روزه را افطار کنی.

س1443: نامزد من در منطقه ای است که فاصله ما تا آن‏جا بیش از مسافت شرعی است، نامزدم هفته ای یک بار به دیدار من می‏آید، حال حکم نماز ایشان چگونه است؟

– عنوان کثیرالسفر بر وی صدق می‏کند چون در ماه چهار بار مسافرت می‏کند، لذا باید نماز را تمام بخواند و روزه بگیرد.

س1444: من خطیب و مبلغ هستم و برای تبلیغ و سخنرانی به مناطق دور مسافرت می‏کنم و گاهی پیش آمده است که 17 بار در ماه مسافرت کرده ام و بعضی اوقات نیز سفر نمی‏کنم، حال حکم نماز و روزه ام چگونه است؟

– اگر مسافرت شما در ماه چهار بار و یا بیشتر تکرار نشود و برای چند ماه متوالی هم نباشد، شما کثیرالسفر نیستی و باید روزه‏ات را افطار کنی و نمازت را شکسته بخوانی.

س1445: همسرم پزشک است و در کشور اسپانیا مشغول طبابت است، به خاطر تخصصی که دارد باید هفته ای یک بار برای اجرای عمل جراحی, مسافرت نماید و ناچار در مسافرت، مرا همراهش می‏برد. حال حکم نماز و روزه ام چگونه است؟

– به دلیل تبعیت از شوهر و همراه شدن با وی در هر هفته، باید نماز را تمام خوانده و روزه بگیری، چون سفر شما تکرار می‏شود گرچه به تبعیت از شوهر باشد.

س1446: در هفته آینده باید به چند شهر مسافرت کنم، آیا باید نماز را شکسته بخوانم و یا کامل؟

– اگر مسافرت شما ناگهانی باشد، شما مسافر هستی و نمازت در شهرهایی که می‏روی شکسته است، ولی اگر مسافرت شما در ماه چهار بار تکرار شود، شما کثیرالسفر می‏باشید و نمازت کامل است.

س1447: من برای مدت سه ماه به دوره آموزشی اعزام خواهم شد، لذا باید هر هفته, یک بار بین محل سکونت و محل دوره که بیش از حد ترخص با هم فاصله دارند تردد نمایم، آیا نمازم را کامل بخوانم و یا شکسته؟

– در فرض سوال فوق، مشکل است که عنوان کثیرالسفر بر شما صدق ‏کند، لذا احتیاط این است که میان نماز شکسته و تمام جمع کنی و یا اینکه باید نیّت اقامت 10 روزه کرده و نماز را تمام بخوانی.

س1448: من در شهری کار می‏کنم که فاصله آن تا محل زندگی ام بیش از مسافت شرعی است، و چه بسا ماموریت پیدا می‏کنم به مکانی که از محل سکونت و کارم دورتر است بروم، حکم نماز و روزه ام چگونه است؟

– اگر تردد شما به محل کار اصلی بیش از چهار بار در ماه تکرار شود، شما کثیرالسفر هستی و باید نماز را کامل خوانده و روزه بگیری چه در محل کار و چه در ماموریت هایی که باید اعزام شوید نماز و روزه ات شکسته نیست.

س1449: همسر من در دانشگاهی تحصیل می‏کند که فاصله وطن من تا آن‏جا بیش از مسافت شرعی است و من گاهی به دنبال ایشان می‏روم، آیا سفر من روزه را باطل می‏کند؟

– اگر برای آوردن همسرت بعد از ظهر مسافرت نمایی، در این حال روزه های واجب و یا مستحبی شما باطل نمی‏شود ولی اگر قبل از ظهر به سفر رفته و بعد از ظهر برگردی و این رفت و آمد در ماه بیش از چهار بار تکرار نشود، شما مسافر هستی و باید افطار کنی، ولی اگر چهار بار و یا بیشتر تردد شما تکرار شود، روزه ات صحیح است.

س1450: من هر روز مسافت 80 کیلومتر میان شهر محل سکونت و محل کارم تردد می‏نمایم، حال اگر به شهر دیگری مسافرت کنم و یا برای تفریح بجای دیگری بروم آیا واجب است نماز را تمام بخوانم؟

– واجب است نماز را تمام بخوانی.

س1451: من بازرگانم و کار آزاد دارم و بسیار مسافرت می‏کنم ولی سفرهایم منظم نیست، گاهی در هفته و یا در ماه یک بار مسافرت می‏کنم و یا هر دو ماه یک بار به سفر می‏روم ولی دو هفته در آن‏جا می‏مانم، و گاهی دو ماه در عراق، یک ماه در آلمان و دو هفته در چین می‏مانم و به‏طور قطع نمی‏توانم بگویم در جایی بیش از سه ماه متوالی مانده ام, بطوریکه حداقل هفته ای یک بار, مسافرت بیش از مسافت شرعی نکرده باشم، حال آیا من کثیرالسفر هستم و واجب است هرکجا که بروم نماز و روزه را کامل انجام دهم؟

– با توصیف فوق شما کثیرالسفر هستید و باید هر جا بروی نماز را کامل خوانده و روزه بگیری.

س1452: من همیشه به شکار می‏روم و از مسافت شرعی هم عبور می‏کنم، آیا نمازم کامل است یا شکسته؟

– اگر برای امرار معاش و خوردن گوشت پرنده به شکار می‏روی و نه برای تفریح, و مسافت حد ترخص را طی می‏کنی، باید نماز را شکسته بخوانی، مگر اینکه تردد شما برای شکار بسیار شود به نحوی که در ماه بیش از 4 بار مسافرت کنی، در این حال شما کثیرالسفر می‏شوی و باید نماز را کامل بخوانی.

س1453: کسی که مبلّغ و یا امام جمعه شهری باشد که فاصله آن تا محل سکونت بیش از حد ترخص است آیا وی جزء کسانی است که کارشان در سفر می‏باشد و باید نماز را کامل بخوانند؟

– بله، باید نماز را کامل بخواند.

س1454: من در حال حاضر در مقطع فوق لیسانس در پاریس تحصیل می‏کنم و زمان تحصیلاتم بیش از دو ماه به طول می‏انجامد، طی این مدت مجبورم در هفته دو بار یا بیشتر از پاریس خارج شوم، آیا من کثیرالسفر هستم و باید نماز را کامل بخوانم؟

– کثیرالسفر نمی‏باشی چون مدت دو ماه برای عنوان کثیرالسفر کوتاه است و لااقل باید بیش از سه ماه تردد داشته باشی تا احکام کثیرالسفر بر شما صدق کند، ولی فعلاً شما مسافر هستید و باید نماز را شکسته بخوانی و افطار کنی.

چهارم: احکام اقامت موقت

س1455: کسی که به مسافرت برود و نیّت اقامت 10 روز در مکان معین نداشته باشد، آیا نمازش شکسته است یا تمام؟ اگر نیّت کند در مکان مشخص 10 روز اقامت نماید، حکم نمازش هنگام رسیدن به محل چگونه است؟

– در فرض اول، وی مسافر بوده و نمازش شکسته است، و در فرض دوم چون نیّت اقامت 10 روزه را کرده است، به محض رسیدن باید نماز را تمام بخواند.

س1456: من به دلیل تخصصی که دارم در ماه مبارک رمضان به مسافرت می‏روم و مدت سفرم بین 8 تا 12 روز طول می‏کشد، حکم روزه‏ام چگونه است؟

– اگر امکان اقامت در یک جا برای 10 روز و بیشتر را داشته باشی، نماز و روزه‏ات کامل است، ولی در غیر این صورت باید نماز را شکسته خوانده و افطار نموده و بعد قضای روزه را بگیری.

س1457: در ماه رمضان کاری را به مدت 3 هفته قبول کردم که فاصله آن تا محل سکونتم 60 کیلومتر است، آیا روزه ام در آنجا صحیح است؟

– اگر در محل کار اقامت کنی بدون اینکه به سفر بروی، باید نماز را کامل بخوانی و روزه بگیری وگرنه تکلیف شما افطار روزه و شکسته خواندن نماز است.

س1458: من به سوریه مسافرت کردم و قرار بود یک هفته در آن‏جا بمانم، لذا نماز را شکسته می‏خواندم، سپس بعد از دو روز مدت اقامت خود را 3 روز تمدید کردم و بعد از آن نماز را تمام خوانده و روزه می‏گرفتم، حال سوال این است که نماز و روزه‏ام صحیح است یا خیر؟

– با توجه به اینکه هنگام مسافرت به سوریه قصد اقامت 10 روز در یک مکان را نداشته‏ای، لذا این که نماز را شکسته خوانده‏ و روزه نگرفته‏ای صحیح است، و همچنین بعد از اینکه نیّت کردی مدت اقامت خود را تمدید کنی، از آن‏جا که آن زمان, مدت اقامت شما کمتر از 10 روز بوده است، باز هم نماز شکسته است و نباید روزه گرفت، ولی علی رغم آن روزه شما صحیح است، چون که به جزئیات مسئله جاهل بودی، و نمازهایی که خوانده ای هم قضاء ندارد.

س1459: کسی که در جایی قصد اقامت کند، ولی مسافرتی برایش پیش آید و نیّت کند که به محل اقامت بازگردد، آیا اقامتش صحیح است و حکم نماز و روزه اش چگونه است؟

– اگر قبل از زوال، مسافرت کند باید نماز را شکسته خوانده و افطار کند، و مسافرت خود را در ایام اقامتش لغو کند و اگر بخواهد نماز و روزه را کامل انجام دهد باید دوباره نیّت اقامت 10 روز نماید و قصد ترک اقامت هم نداشته باشد.

س1460: کسی که در ماه رمضان مسافرت ناگهانی برایش رخ دهد، آیا باید روزه خود را بشکند؟

– اگر مسافرت ناگهانی باشد و کثیرالسفر نباشد و قبل از زوال به سفر برود، باید روزه را افطار کند.

س1461: من برای دیدار خواهرم به عربستان سعودی مسافرت کرده ام، آیا برای اینکه نماز را تمام بخوانم باید در منطقه سکونت خواهرم قصد اقامت 10 روز را داشته باشم، و یا اینکه می‏توانم در شعاع 15 کیلومتر به منطقه دیگری نیز تردد نمایم و نمازم را تمام بخوانم؟

– با نیّت اقامت بیش از 10 روز و بدون ضرورت ترک محل اقامت تا مسافت بیش از 5/22 کیلومتر باید نماز را تمام بخوانی و بعد از نیّت اقامت، سفر در کمتر از مسافت فوق به‏شرط عدم بیتوته (ماندن) اشکال ندارد و اقامت شما صحیح است.

س1462: من قصد مسافرت دارم ولی نمی‏دانم بیشتر از 10 روز در سفر هستم و یا کمتر از آن، حال حکم نماز و روزه ام چگونه است؟

– شما باید نماز را شکسته بخوانی و روزه نگیری، و به‎عنوان نمونه این‎گونه نیّت می‏کنی: نماز ظهر شکسته واجب را قربه الی الله بجای می‏آورم.

س1463: آیا تردد در شهرهای بزرگ دارای مناطق متعدد، نیّت اقامت را باطل می‏کند، آیا می‏توان تا 22 کیلومتر را تردد کرد؟

– کسی که در شهری اقامت داشته باشد، تردد کم و زیاد وی، اقامت را باطل نمی‏کند، چون اطلاق عنوان مسافر بر وی صدق نمی‏کند.

س1464: من به بعضی از شهرها مسافرت می‏کنم ولی نمی‏دانم چقدر آنجا می‏مانم، آیا باید نماز را شکسته بخوانم یا تمام؟

– اگر بین اقامت و مسافرت در یک جا تردید پیدا کنی، باید تا 30 روز نماز را شکسته بخوانی و بعد از 30 روز باید نماز را تمام خواند.

س1465: اگر من به مدت دو و یا سه هفته تا فاصله معینی مسافرت کنم، آیا طی این مدت باید نماز را کامل بخوانم و یا شکسته؟

– اگر در همان منطقه نیّت اقامت 10 روز و یا بیشتر داشته باشی به‏شرط اینکه اقامت قطع نگردد، باید نماز را کامل بخوانی و روزه بگیری, در غیر این صورت نماز شکسته است، البته به شرط اینکه مسافرت برای کار نباشد.

س1466: کسی که از منطقه ای بیگانه است چگونه باید مرز آن شهر را برای اقامت تعیین کند؟

– باید به عرف منطقه و اهل آن رجوع کند.

س1467: کسی که قصد مسافرت به منطقه ای و اقامت بیش از 10 روز را در آن‏جا داشته باشد، در بین راه باید نماز را چگونه بخواند؟

– در بین راه، نماز شکسته است.

س1468: آیا با رفتن به محل کار حکم مسافر بودن لغو می‏گردد؟

– بله، با رفتن به محل کار حکم مسافر بودن شخص لغو می‏شود.

پنجم: احکام نماز مسافر

س1469: حکم نماز کسی که باید آن را تمام بخواند ولی از روی فراموشی آن را شکسته بخواند، چیست؟

– کسی که از روی جهل و فراموشی نماز را به جای کامل، شکسته بخواند، اگر بعد از فوت وقت متوجه شود نمازش صحیح است و اعاده آن واجب نیست.

س1470: من در مسافرت بودم و نماز شکسته ام قضا شد، حال اگر بخواهم در وطن خود قضای آن را بخوانم آیا باید شکسته بخوانم و یا کامل؟

– اگر بعد از مراجعت به وطن، وقت نماز فوت نشده باشد باید نماز را کامل بخوانی ولی اگر وقت نماز به پایان رسیده باشد و تمام وقت در سفر بوده ای، باید در وطن هم قضای آن را شکسته بخوانی، و چنانچه بعد از بازگشت به وطن، وقت نماز باشد ولی نمازت قضا شد، باید نماز قضا را تمام بخوانی، در هر حال باید به آخر وقت توجه داشته باشی. اگر در حال سفر بوده و نمازت قضا شد، باید آن را شکسته بخوانی وگرنه تمام.

س1471: من مسافر بودم و از روی فراموشی نماز ظهر را کامل خواندم، و بعد از آن نیّت اقامت 10 روزه نموده و نماز عصر را کامل خواندم، آیا واجب است نماز ظهر را اعاده کنم؟

– واجب نیست نماز ظهر را کامل اعاده کنی.

س1472: من بعد از مراجعت به وطنم عراق، به دلیل جهل به احکام نماز، نمازم را شکسته خوانده ام، سپس به احکام و وظیفه خود آشنا شدم که چون از وطنم اعراض نکرده ام، باید نماز را کامل بخوانم، حال حکم نمازم در محل تولد چگونه است؟ آیا واجب است نمازهایی که شکسته خوانده ام را دوباره اعاده کنم؟

– باید در وطن نماز را کامل بخوانی، و واجب است قضای نمازهایی را که شکسته خوانده‏ای، دوباره به‏صورت تمام بخوانی.

س1473: من در جایی که نماز شکسته است، آن را کامل خواندم، آیا واجب است آن را اعاده کنم؟

– اگر نماز را به‏طور غیر عمدی کامل خوانده ای و یا از روی جهل به احکام مسافر و یا از روی جهل به مقدار حد ترخص و یا به دلایل دیگر نماز را کامل خوانده ای، در بعضی از موارد فوق نماز صحیح است و اعاده آن واجب نیست و قضا ندارد، ولی در برخی از موارد اگر وقت باشد باید اعاده شود و اگر وقت فوت شده باشد باید قضا گردد.

س1474: من نمازهای گذشته را قضا می‏کنم، حال در مسافرت آیا نمازهای گذشته را شکسته بخوانم یا کامل؟

– واجب است نمازهایی را که در وطن قضا شده است به‏صورت تمام، قضا کنی حتی اگر مسافر باشی، و نمازهایی یا که در سفر قضا شده باید شکسته بخوانی حتی اگر مسافر نباشی.

س1475: من به حج عمره مشرف شدم و 10 روز ماندم، نماز مغرب را از روی جهل به احکام نماز شکسته خواندم، حکم نمازم چگونه است؟

– نماز صبح و مغرب که شکسته نمی‏شوند، و نمازهای چهار رکعتی را باید شکسته خواند، لذا فقط باید نماز مغرب را که شکسته خوانده ای دوباره قضا کنی.

فصل پنجم؛ نماز جماعت

موضوعات این فصل عبارتند از:

اول: نماز جماعت و فضیلت آن

دوم: کیفیت اقتدا کردن و شرایط آن

سوم: صفات امام جماعت

اول: نماز جماعت و فضیلت آن:

س1476- نماز جماعت واجب است یا مستحب؟

– نماز جماعت در اصل مستحب مؤکد است و در بعضی موارد مانند نماز جمعه یا نذر، خواندن نماز به جماعت، بر مکلف واجب می‏شود. نماز جماعت با اینکه مستحب است ولی شرایطی دارد که مکلف باید مراعات کند؛ به‎طوری که اگر خللی در آنها ایجاد کند، نماز باطل می‏گردد.

س1477- نیّت نماز جماعت چگونه است؟

– نیّت آن به این صورت است که نماز گزار به‎عنوان مثال نیّت کند: دو رکعت نماز صبح اقتدا می‏کنم قربه الی الله و لازم نیست نیّت را به زبان آورد، بلکه نیّت قلبی برای انجام دادن کار کافیست.

س1478- آیا جایز است نافله‏ها را به جماعت بخوانند؟

– خواندن نمازهای مستحبی به جز نماز عید فطر، عید قربان و استسقاء به جماعت جایز نیست.

س1479- آیا جایز است نماز تراویح را به‎صورت جماعت بخوانند؟ و آیا این کار بدعت است؟

– خواندن بیست رکعت نماز در هر شب از ماه مبارک رمضان از اعمال مستحبی است که با مذاهب دیگر در آن اختلافی نداریم. نقطه اختلاف در امکان جماعت خواندن این نماز هاست. احتیاط واجب این است که این نماز ها را به صورت فرادا بخوانند نه به جماعت.

س1480- آیا خواندن از روی قرآن در نماز جماعت جایز است؟

– مانعی برای خواندن از روی قرآن در نماز نیست؛ چه جماعت باشد و یا فرادا.

س1481- آیا جایز است در نماز جماعت، نیّت نماز قضا کنیم؟

– اگر نمازها از یک نوع باشد جایز است؛ به این معنا که نماز امام و مأموم از جهت نوع یکی باشد، حتی اگر از جهت صنف اختلاف داشته باشند؛ مثل اینکه دو نماز، نماز یومیه باشد هر چند یکی نماز ادای ظهر بخواند و دیگری نماز قضای صبح.

س1482- با چند نفر نماز جماعت منعقد می‏شود؟

– در نمازهای یومیه وجود امام و یک مأموم کافی است، ولی در نماز جمعه حداقل باید پنج نفر باشند که یکی از آنها امام است.

س1483- اگر شخصی نمازش را به‎صورت فرادا در مسجد بخواند سپس نماز جماعت برپا شود، آیا جایز است نمازش را دوباره به جماعت بخواند؟

– مانعی ندارد، بلکه مستحب است.

س1484- آیا کسی که نماز مغرب را به‎صورت فرادا خوانده است، جایز است نماز عشا را به جماعت بخواند؟

– جایز است.

س1485- اگر در حین نماز جماعت برای امام اتفاقی بیفتد که نتواند نماز را تمام کند، چه باید کرد؟

– لازم است یکی از مأمومین که شایستگی امامت جماعت را دارد، جلو برود و نماز را ادامه دهد و مأمومین بجای امام از او تبعیت کنند. در غیر این صورت جماعت باطل می‏شود و نماز هر کدام از مأمومین فرادا می‏گردد و هر یک از آنها از همان جایی که نماز جماعت قطع شده، باید نماز را طبق وظیفه اش ادامه دهد.

س1486- منظور از این گفته چیست که جماعت باطل می‏شود، ولی نماز باطل نمی‏شود؟

– یعنی اینکه جماعت به دلیل از دست دادن بعضی از شرایطش باطل می‏شود، ولی نماز صحیح است و لازم نیست دوباره تکرار گردد، حتی اگر نمازگزار کاری انجام داده که اگر در نماز فرادا انجام می‏داد، نمازش باطل می‏شد؛ مثل نخواندن حمد و سوره.

س1487- آیا جایز است نماز آیات و نماز عید فطر و عید قربان را فرادا بخوانند؟

– نماز آیات، عید فطر و عید قربان به هر دو صورت جماعت و فرادا صحیح است، اگرچه بهتر این است که به جماعت خوانده شود؛ به‎خصوص نماز عید فطر و قربان

دوم: کیفیت اقتدا کردن و شرایط آن

س1488- آیا جایز است با این نیّت که در اثناء نماز جماعت، نماز را فرادا کنیم وارد نماز جماعت شویم؟

– حتی اگر از اول نیّت فرادا کردن در اثناء نماز جماعت را دارید، جایز است وارد جماعت شوید و این مسأله از موارد ترک عمدی خواندن حمد و سوره به حساب نمی‎آید، اگرچه احتیاط مستحب آن است که این کار را نکنید.

س1489- واجبات و مستحباتی که مأموم باید قبل از نماز و در طول نماز جماعت انجام دهد، چیست؛ خواه نماز یومیه باشد یا نماز جمعه؟

– بر مأموم واجب است که در افعال از امام تبعیت کند، لذا جایز نیست که قیام، سجود، رکوع و بقیه افعال نماز را زودتر از امام انجام دهد و فقط خواندن حمد و سوره از مأموم ساقط شده و امام از طرف او آن را به‏جا می‏آورد ولی باید بقیه ذکرها را بگوید. و جایز نیست که حمد و سوره را بخواند، بلکه بنابر احتیاط در نمازهایی که حمد و سوره در آنها با صدای بلند خوانده می‏شود، اگر صدای امام را بشنود گفتن ذکر هم جایز نیست و حکم نمازهایی که حمد و سوره در آنها با صدای آهسته خوانده می‏شود نیز چنین است؛ با این تفاوت که در هنگام قرائت امام جایز است که مأموم ذکر بگوید.

س1490- در نماز جماعت چه چیزی از مأموم ساقط می‏شود؟

– فقط خواندن حمد و سوره در دو رکعت اول از او ساقط می‏شود و ذکر رکوع، سجود و بقیه ذکرها را باید بگوید. مأموم در نمازهایی که حمد و سوره در آنها با صدای بلند خوانده می‏شود، اگر صدای امام را حتی به‎صورت نامفهوم بشنود، باید حمد و سوره را ترک کند و همچنین در نمازهایی که حمد و سوره در آنها با صدای آهسته خوانده می‏شود، مأموم باید خواندن حمد و سوره را ترک کند. و جایز است که در هنگام قرائت امام، مأموم به ذکر و تسبیح خداوند مشغول باشد و همچنین است اگر در نمازهایی که حمد و سوره در آنها با صدای بلند خوانده می‏شود ولی مأموم صدای امام را نمی‏شنود.

س1491- چگونه می‏توان به امامی که در رکعت دوم یا بیشتر است اقتدا کرد؟

– اگر امام در رکعت دوم است مأموم می‏تواند در حمد و سوره یا قنوت یا رکوع امام تکبیره الاحرام گفته و وارد نماز شود. وقتی امام برای تشهد نشست مأموم چون در رکعت اول است مانند کسی که آماده ایستادن است، بنشیند و با امام تشهد را نخواند. هنگامی که امام برای رکعت سوم ایستاد، مأموم حمد و سوره را بخواند به این شرط که قبل از آن‎‎که امام سر از رکوع بردارد، به امام برسد. بنابراین اگر وقت برای خواندن حمد و سوره نبود فقط حمد را بخواند. هنگامی که دو سجده را انجام داد چون مأموم در رکعت دوم است، باید تشهد را بخواند سپس بلند شود و تسبیحات را خوانده و در رکوع به امام ملحق شود. هنگامی که امام در تشهد رکعت آخر است، مأموم می‏تواند بلند شود و رکعت آخر را بخواند یا صبر کند و پس از پایان تشهد امام برای رکعت آخر بلند شود. اما اگر امام در رکعت سوم بود، بهتر است که مأموم در هنگام خواندن تسبیحات به جماعت ملحق نشود، بلکه صبر کند تا امام به رکوع برود آنگاه تکبیره الاحرام گفته و با امام به رکوع برود. سپس هنگامی که امام برای رکعت چهارم قیام کرد، مأموم در رکعت دوم است تا تشهد از امام متابعت کند و هنگامی که امام مشغول سلام شد، بلند گردد و بقیه نماز را به‎صورت فرادا بخواند. به‎طور کلی اگر مأموم در بین حمد و سوره امام، در دو رکعت اول یا رکوع هر رکعتی که باشد به جماعت ملحق شود، قرائت از او ساقط می‏گردد. اما اگر در رکعت سوم و چهارم هنگامی که امام ایستاده است به جماعت بپیوندد، باید حمد و سوره را بخواند و در بقیه اعمال نماز به وظیفه خودش عمل کند.

س1492- آیا جایز است در نماز جماعت قبل از امام سلام بگوییم؟

– صحیح نیست، مگر اینکه مأموم نیّت فرادا کند. اما اندکی زودتر گفتن، ضرری به نماز نمی‏زند.

س1493- اگر نماز مأموم در صف اول باطل شود، آیا نماز کسانی که از دو طرف به او متصل هستند، نیز باطل می‏شود؟

– تا زمانی که با حضور او جماعت بر نمازگزاران صدق کند، ضرری به نماز آنها وارد نمی‏شود، حتی اگر در واقع نمازش باطل باشد.

س1494- حکم نماز کسی که قبل از امام سر از رکوع یا سجده بلند می‏کند، چیست؟

– اگر این کار را به‎طور عمدی انجام دهد نماز جماعتش صحیح نیست و اگر از روی سهو باشد باید به رکوع و سجده برگردد تا در تبعیت از امام باقی بماند.

س1495- اگر امام سهواً یک سجده انجام دهد و مأموم نیز مثل او عمل کند، حکم نماز مأموم چیست؟

– اگر مأموم جاهل به حکم باشد نمازش صحیح است اما در حقیقت وظیفه اش این است که سجده دوم را انجام دهد، حتی اگر امام آن را انجام ندهد و اگر از روی جهل آن را ترک کند باید قضای آن را همراه با سجده سهو به‏جا آورد.

1496- اگر صدای مأموم در هنگام گفتن تکبیره الاحرام از صدای امام بلندتر باشد، آیا نماز باطل می‏شود؟

– اگرچه این کار نماز را باطل نمی‏کند ولی شایسته نیست که نماز گزار چنین کاری کند و مستحب است که امام صدای مأموم را نشنود.

س1497- اگر امام در نماز دچار اشتباهی شود؛ به‎عنوان نمونه آیه ای را فراموش کند، چه به او تذکر دهند و متوجه شود یا اصلاً به او تذکر ندهند، آیا در این صورت مأمومین باید نماز را دوباره بخوانند؟

– نماز امام و مأمومین صحیح است و نیازی به تکرار آن نیست، زیرا این‎گونه فراموشیها نماز را باطل نمی‏کند.

س1498- حکم کسی که در صف اول ایستاده و ناگهان نمازش باطل می‏شود، چیست؟

– می‎تواند از جماعت خارج شود و می‏تواند به‎صورت ظاهری نماز را ادامه دهد؛ به‎خصوص جایی که خارج شدن از جماعت مشقت دارد. در هر حال باطل شدن این نماز، به نماز کسانی که به او متصل اند و به جماعت، ضرری نمی‏زند.

س1499- اگر مأموم قبل از امام به رکوع برود، وظیفه اش چیست؟

– اگر متوجه شود و امام هنوز ایستاده باشد باید سر از رکوع بردارد و همراه با امام به رکوع برود اما اگر وقتی متوجه شد که امام به رکوع رفته است، چیزی بر عهده او نیست.

س1500- اگر مأموم زودتر از امام سر از رکوع بردارد، آیا واجب است دوباره به رکوع برگردد؟

– باید به رکوع برگردد و از امام در رکوع تبعیت کند، مگر اینکه امام سر از رکوع بردارد که در این صورت مأموم وظیفه ای ندارد.

س1501- در رکعت دوم به جای حمد و سوره، تسبیحات گفتم آیا نماز من صحیح است یا باید دو سجده سهو به‏جا آورم؟

– اگر با علم به حکم و از روی عمد باشد باید نماز را تکرار کنید؛ حال اگر وقت آن باقیست به نیّت ادا و در غیر وقتش به نیّت قضا بخوانید. در غیر این صورت نمازتان صحیح است و لازم نیست دو سجده سهو انجام دهید.

س1502- اگر مأموم در رکعت اول و امام در رکعت دوم باشد آیا بر مأموم خواندن تشهد واجب است؟

– صحیح نیست که در این هنگام مأموم تشهد را بخواند، بلکه باید دستهایش را بر زمین گذاشته و مانند کسی که آماده بلند شدن است نیم‎خیز شود و تا پایان تشهد امام به همین صورت باقی بماند و پس از تشهد امام با او بلند شود.

س1503- اگر مأموم در رکعت دوم به جماعت ملحق شود، آیا می‏تواند قنوت بخواند یا باید در طول قنوت امام، منتظر بماند؟

– جایز است که با امام قنوت بخواند.

س1504- آیا هنگامی که امام در سجده است می‏شود به جماعت ملحق شد؟

– برای درک فضیلت نماز، جایز است. برای این کار مأموم باید تکبیر گفته و با امام سجده را انجام دهد و پس از اتمام نماز امام، بلند شده و بدون اینکه نیازی به گفتن تکبیره الاحرام باشد نمازش را از سر می‎گیرد.

س1505- اگر شخصی, در حالی که امام سر از رکوع بر می‏دارد به جماعت ملحق شود، آیا نمازش به جماعت صحیح است؟

– اگر در رکوع به امام نرسد در این رکعت نمی‏تواند به جماعت ملحق شود و می‏تواند در رکعت بعد به امام اقتدا کند. این در صورتی است که تکبیره الاحرام نگفته باشد و در صورت گفتن تکبیره الاحرام باید نمازش را به‎صورت فرادا بخواند.

س1506- اگر امام در رکعت چهارم و مأموم در رکعت اول باشد آیا بر مأموم واجب است تا پایان تشهد امام صبر کند یا می‏تواند پس از سجده دوم بلند شود؟

– می‏تواند پس از سجده دوم بلند شود.

س1507- اگر امام در رکعت دوم و مأموم در رکعت اول باشد آیا واجب است مأموم هنگامی که به‎صورت نیم‎خیز نشسته، تشهد را با امام بخواند؟

– در این حالت خواندن تشهد همراه با امام واجب نیست.

س1508- هنگامی که امام حمد و سوره را آهسته می‏خواند، وظیفه مأموم چیست؟

مخیر است بین اینکه ساکت باشد یا آهسته ذکر و تسبیح بگوید.

1509- هنگامی که امام حمد و سوره یا فقط بسم الله را بلند می‏خواند، وظیفه مأموم چیست؟

– باید به آن گوش کند.

س1510- آیا نماز جماعت در صورت وجود مانع، بین امام و مأموم یا بین مأمومین، صحیح است؟

– اگر مانع به‎گونه ای باشد که دید بین امام و مأمومین را از بین نبرد و یا چیزی ماند شیشه یا پنجره های مشبک و. . . در بین برخی صفوف جماعت وجود داشته باشد که در صدق عنوان جماعت خدشه وارد نکند، نماز جماعت جایز است،

س1511- آیا وجود کودکان در نماز جماعت به‎خصوص در صف اول مانعی برای اتصال بین نمازگزاران به حساب می‏آید؟

– وجود کودک و دیوانه فاصله ای بین امام و مأموم به حساب نمی‏آید، حتی اگر بدانیم نمازشان باطل است ولو اینکه نماز بعضی از نمازگزاران صحیح نباشد، زیرا ملاک، اتصال عرفی بین نمازگزاران است که در این صورت محقق می‏شود.

س1512- اگر برای مأموم مشخص شود که رکوع، سجودو قیام  را زودتر از امام انجام می‏داده، حکمش چیست؟

– اگر از روی جهل باشد، نمازش باطل نمی‏شود.

س1513- حکم مأمومی که قبل از امام به رکوع رفته، چیست؟

– اگر عمدی نباشد وظیفه ای ندارد و نمازش صحیح است، البته اگر امام هنوز ایستاده بود باید سر از رکوع بردارد و با امام به رکوع برود و رکوع دوم ضرری به نمازش نمی‏زند.

س1514- آیا باید در دعای قنوت، از امام تبعیت کنیم؟

– بهتر این است که در دعا از امام تبعیت کنیم؛ اگرچه جایز است که دعای دیگری بخوانیم.

س1515- آیا جایز است هنگامی که امام تکبیر می‏گوید ما هم تکبیر بگوییم، یا باید صبر کنیم تا کسی که به واسطه او به امام متصل می‏شویم، تکبیر بگوید؟

– اگر کسی که جلوی شماست، آماده گفتن تکبیر باشد، جایز است شما حتی قبل از او تکبیر بگویید، زیرا آماده بودن کسی که شما را به امام متصل می‏کند، کافیست.

س1516- حکم کسی که از روی جهل با امام حمد و سوره را بخواند، چیست؟

– نمازش صحیح است.

س1517- آیا جایز است هنگامی که امام برای خواندن سوره «بسم الله» می‏گوید، ما هم بگوییم؟

– خواندن حمد و سوره و بسم الله که جزئی از آن می‏باشد در دو رکعت اول از مأموم ساقط شده است و بر مأموم واجب نیست که همه یا بعضی از آن را با امام بخواند. هنگامی که امام حمد و سوره را می‏خواند مأموم می‏تواند ساکت باشد و در معانی نماز دقت کند و در ذهنش حمد و سوره را تکرار کند.

س1518- اگر مأموم سهواً زودتر از امام به سجده برود یا قسمتی از سوره را نخواند آیا نمازش باطل است؟

– در دو حالت گفته شده نماز باطل نمی‏شود. در صورتی که مأموم زودتر از امام به رکوع یا سجده برود و امکان برگشت و متابعت از امام وجود داشته باشد، باید این کار را انجام دهد.

س1519- اگر در نماز جماعت مغرب و عشاء، مأموم حمد و سوره یا فقط سوره را با امام بخوانند آیا باید نمازش را دوباره تکرار کند؟

– در صورت گفته شده اگر از روی جهل این کار را انجام داده، نیازی به تکرار نماز نیست.

س1520- به امام جماعتی از اهل سنت اقتدا کردم، ولی چون حمد و سوره را خیلی سریع می‏خواند فقط توانستم سوره حمد را بخوانم و سوره ای بعد از حمد نخواندم، آیا نمازم صحیح است؟

– در این حالت نمازتان صحیح است، با توجه به اینکه خواندن حمد و سوره همراه با امام صحیح نمی‏باشد.

س1521- اگر نماز به‎صورت مستقیم از تلویزیون پخش شود، آیا صحیح است به آن اقتدا کنیم؟

– اقتدا کردن به نمازی که از تلویزیون پخش می‏شود صحیح نیست.

س1522- اگر مسجد چندطبقه باشد آیا اتصال بین امام و مأمومین محقق می‏شود؟ و آیا جماعت در این صورت صحیح است؟

– بله، جماعت صحیح است اگر ارتقاع بیش از اندازه نباشد، اتصال محقق می‏شود.

س1523- در نماز جماعت شرکت کردم، ولی نیّت جماعت نکردم، حکم نمازم چیست؟

– اگر واقعاً اقتدا کرده باشید نمازتان صحیح است، زیرا آن‎چه انجام داده اید، نیّت برای جماعت و نمازی است که خوانده اید. و نیّت همین که در قلب باشد، کافیست.

س1524- اگر در صف جماعت فاصله ای باشد و دو شخص قبل از اینکه مدت زیادی بگذرد آن را پر کنند، آیا در این صورت نماز جماعت صحیح است؟

– نماز صحیح است.

س1525- اگر در نماز جماعت زن و مرد در یک صف بایستند، آیا نماز صحیح است؟

– نمازشان صحیح است ولی بهتر این است که مرد جلوتر از زن بایستد و فاصله بینشان سه وجب باشد.

س1526– آیا صحیح است که مرد, امام جماعت همسرش شود و بدون وجود شخص دیگری نماز جماعت بخوانند؟

– جایز است.

س1527- مقدار فاصله ای که واجب است در نماز جماعت و غیر آن، بین زن و مرد باشد چقدر است؟

– واجب نیست فاصله ای بین آنها باشد. لذا اگر در یک خط باشند و یا زن جلوتر از مرد باشد، نماز صحیح است؛ اگرچه احتیاط مستحب این است که حداقل یک وجب بین آنها فاصله باشد.

س1528- اگر در نماز جماعت بین زنان و مردان پرده ای باشد آیا نماز زنان اشکال پیدا می‎کند؟ آیا واجب است که مردان نزدیک پرده بایستند؟

– پرده فوق ضرری به نماز نمی‏زند؛ به‎خصوص اگر از طریق صف جلو یا از طرف راست و چپش به جماعت متصل باشد.

س1529- اگر بین زنان و مردان به اندازه پنج صف خالی باشد آیا نماز جماعت زنان صحیح است؟

– صحیح است و فاصله بین زنان و مردان در نماز جماعت، ضرری به نماز آنها نمی‏زند حتی اگر به اندازه فوق باشد.

س1530- اگر امام و مردان در طبقه پایین و زنان در طبقه بالا باشند و امام را نبینند، آیا نماز زنان صحیح است؟

– در چنین فرضی، نماز جماعت صحیح است.

سوم: صفات [ویژگیهای] امام جماعت

س1531- امام جماعت باید چه شرایطی داشته باشد؟

– بنابر احوط، شرط است که امام جماعت بالغ باشد؛ همچنین عاقل، حلال زاده، شیعه و عادل باشد و نماز را به‎طور صحیح بخواند و اگر مأموم مرد است امام جماعت باید مرد باشد.

س1532- امام جماعت راتب کیست؟چگونه تعیین می‏شود و آیا جایز است برای او مزاحمت ایجاد کرد؟

– امام راتب کسی است که به‎طور منظم در مسجد مشخصی، نماز جماعت برپا می‏کند و ممکن است کس او را تعیین نکرده باشد و ممکن است او را حاکم شرع یا واقف و یا سرپرست وقف انتخاب کرده باشند. همچنین می‏تواند کسی باشد که در ایجاد و ساخت مسجد تلاش کرده است. و تعیین او به هر شکلی که باشد، جایز نیست برای او ایجاد مزاحمت کنند یا او را از خواندن نماز در مسجدی که در آن امام جماعت است، منع کنند.

س1523- مواقعی که امام جماعت راتب در مسجد حاضر نمی‏شود آیا جایز است، کس دیگری بدون اجازه او امام جماعت را به عهده گیرد؟

– در مواقعی که امام راتب حضور ندارد که نماز را بخواند جایز است؛ به‎گونه ای که مزاحم نماز خواندن او نشود, ولی اگر تکرار شد بهتر این است که با کسی که این کار مربوط به اوست به توافق برسند تا بین مؤمنین تفرقه ایجاد نگردد.

. س1534- آیا جایز است در یک مسجد دو جماعت بر پا شود ؟

– در مساجد بزرگ و حرمهای مشرفه جایز است البته به‎صورتی که مزاحمت و تفرقه در بین صفها ایجاد نشود. اما در مساجد عادی این کار شایسته نیست و گاهی حرام است.

س1535- آیا جایز است پشت کسی که عرب زبان نیست، نماز بخوانیم؟

– اگر کلمات عربی نماز را درست و از مخرجش ادا کند به‎طوری که حمد و سوره و اذکار نماز را از نظر شرعی صحیح بخواند، مانعی برای خواندن نماز پشت سر او نیست؛ در صورتی که بقیه شرایط را داشته باشد که از مهمترین آنها عدالت است.

س1536- به نظر حضرت‎عالی آیا لازم است که مراجع و علمای دین قرآن را خوب تلاوت کنند و نکات تجویدی را رعایت نمایند؟

– رعایت قوانین تجویدی در مواردی که ربطی به صحت قرائت ندارد واجب نیست ولی باید دقت کنند تا کلمات و حروف از مخارج صحیحش تلفظ شود و شاید پایبندی علما به خواندن قرآن بر اساس قواعد تجوید، به دلیل موقعیتی که در آن قرار دارند، امری ضروری بحساب آید.

س1537- اگر مشخص شود که امام عادل نیست آیا نمازی را که پشت سر او خوانده اند باید تکرار کنند؟

– نماز صحیح است و نیازی به تکرار ندارد.

س1538- عدالت مورد نظر برای امام جماعت چیست؟

– عدالت یعنی پایداری در مسیر شرع مقدس؛ به‎گونه ای که محرمات را انجام ندهد و واجبات را ترک نکند.

س1539- شخصی قبلاً گناهان کبیره انجام میداده ولی توبه نصوح کرده و تغییر اساسی نموده است و الان شخصی است دارای فضیلت های اخلاقی و فرهنگ والای اسلامی، به‎گونه ای که لیاقت این را دارد که در آینده یک مبلّغ باشد. آیا اقتدا به او و استفاده از نظرات و نصایح او صحیح است؟

– بعد از اینکه به راستی توبه و حسن ظاهر و اصلاح حالش اطمینان پیدا کردید، مانعی ندارد که به او اقتدا کنید همچنین عمل به نظرات و استفاده از نصایحش تا وقتی با دلایل و ارشادات دین اسلام و فضیلت ها و سنت های والا هماهنگ هستند، اشکالی ندارد.

س1540- آیا اقتدا کردن به امام جماعتی که او را نمی‏شناسیم جایز است؟

– باید عدالت امام برای شما حاصل شود و حسن ظاهر کفایت می‏کند, هر چند از روی کثرت نمازگزارانی باشند که به او اقتدا کردند. همچنین این اطمینان به واسطه اقتدا کردن برخی از نمازگزاران نیز حاصل می‏شود.

س1541- امام جماعتی را می‎شناسم که به نظام جمهوری اسلامی ایران جسارت می‏کند و این جسارت به دلیل کینه و دشمنی نسبت به آن است آیا جایز است پشت سرش نماز بخوانیم؟

– نماز پشت سر او صحیح نمی‏باشد، زیرا با این احوال نمی‏توان به عدالت او مطمئن شد.

س1542- آیا جایز است پشت سر کسی که در عدالتش شک داریم، نماز بخوانیم؟

– اگر قبلاً به عدالتش اطمینان داشتید بنا را بر سابق گذاشته و حکم به عادل بودن او کنید مگر اینکه این شک، یقین قبلی را متزلزل کرده باشد که در این صورت باید در مورد عدالتش تحقیق کنید.

س1543- حکم خواندن نماز پشت سر کسی که اجتهاد شخص فقیهی را قبول ندارد چیست؟

– اگر عادل باشد خواندن نماز پشت سر او اشکالی ندارد، زیرا ممکن است که اجتهاد فقیه گفته شده نزد او به اثبات نرسیده باشد، مگر اینکه بدون دلیل شرعی اجتهاد او را رد کند و این رد کردن نشان از عدم تحقیق و بررسی او باشد که این مسأله به عدالت او خدشه وارد می‏کند.

س1544- آیا جایز است پشت سر کسی که تحت تأثیر برخی از شایعات که به گمراهی عده ای از علمای تأثیرگذار حکم می‏کند، نماز خواند؟

– از آن‎جایی که این مسأله، تهمت بزرگی است و امکان تحقیق و بررسی وجود دارد، کوتاهی کردن این شخص در بررسی باعث می‏شود که در عدالتش شک کنیم.

س1545- آیا جایز است پشت سر کسی که علما را مورد حمله قرار داده و آنها را مزدور استعمار می‏داند، نماز بخوانیم؟

– تهمت به مؤمن در مسائلی که باعث ننگ برای او گردد، بدون تحقیق و بررسی از کبائر است و شکی نیست که انجام کبائر باعث ساقط شدن عدالت می‏شود.

س1546- آیا جایز است که امام جماعت برای خواندن نماز، مزد بگیرد؟و آیا با این کار عدالتش از بین می‏رود؟

– گرفتن مزد برای امام جماعت حرام نیست و باعث از بین رفتن عدالتش نمی‏شود ولی برای او شایسته نیست که این کار را انجام دهد؛ مگر اینکه متولی وقف و یا حاکم شرع به‎عنوان حقوق و برای برطرف شدن نیازهایش لحاظ کند.

س1547- آیا جایز است کسی برای شخصی که از او فاضل تر است، امام جماعت باشد؟

– اگر شرایط ذکر شده برای امام جماعت را دارد، مانعی نیست.

س1548- آیا کسی که مردم را دعوت به خواندن نماز، پشت سرش می‏کند، عدالتش از بین می‏رود؟

– این موضوع بخودی خود عدالت را از بین نمی‏برد؛ اگرکاری نکند که به عدالتش خدشه وارد شود به‎خصوص اگر این دعوت برای برانگیختن مردم برای شرکت در نماز جماعت با توجه به ثواب و فایده آن باشد.

س1549- آیا خواندن نماز، پشت سر کسی که وابسته به حکومت ظالم است، جایز است؟

– اگر به‎گونه ای باشد که عدالتش از بین برود خواندن نماز پشت سر او صحیح نیست؛ مثل کسی که در ظلم، حکومت را یاری می‏کند و از آن دفاع می‏نماید.

س1550- آیا خواندن نماز پشت سر کسی که کالاهای آمریکایی را می‏خرد، جایز است؟

– اگر معتقد به واجب بودن تحریم این کالاها نباشد، جایز است پشت او نماز خواند ولی باید او را نسبت به ضرورت تحریم آگاه کرد؛ مخصوصاً در شرایط کنونی که آمریکا برای آزار مسلمانان و تسلط بر ثروتهای آنها تلاش می‏کند، تا این مسأله به یک جریان عمومی تبدیل بشود و آمریکا از این تحریم، احساس خطر اقتصادی کرده و از نقشه و حیله بر علیه ما دست بردارد.

س1551- آیا خواندن نماز، پشت سر کسی که ولایت فقیه را قبول ندارد، جایز است؟

– اگر بی اعتقادی به ولایت فقیه به‎خاطر اجتهاد او و یا تقلیدش از مجتهدی باشد، نماز خواندن، پشت سر او اشکالی ندارد، زیرا این مسأله با همه اهمیتش از مسائل فقهی است که در آن اختلاف نظر وجود دارد.

س1552- آیا جایز است که زن، امامت جماعت را بر عهده بگیرد؟

– اگر مأمومین زن باشند، زن می‏تواند امام جماعت آنها شود و باید در صف اول بین آن ها بایستد و نباید جلوتر از آنها باشد؛ همچنین برای زن جایز نیست برای مردان، امام جماعت باشد.

س1553- آیا جایز است مسافر، به امامی که نمازش کامل است اقتدا کند؟ عکس آن چطور؟

– صحیح است، زیرا یکی بودن وظیفه امام و مأموم از جهت تمام یا شکسته خواندن نماز، جزء شرایط نیست.

س1554- آیا جایز است با وجود روحانی، به شخص غیر روحانی اقتدا کنیم؟

– در اصل مانعی برای این کار وجود ندارد، زیرا فقط عادل بودن و آگاه بودن به احکام و شرایط و اجزاء نماز، برای امام جماعت شرط شده است؛ ولی با وجود این، شایسته نیست که علماء دین، مورد غفلت قرار گیرند؛ به‎خصوص کسانی که در مراتب بالای علم و تقوا قرار دارند و توجه به این نکته لازم است که ترک نماز پشت سر آنها، و مقدم نکردن آنها در مسائل دین، چه مفاسدی به دنبال دارد.

س1555- آیا حلال زاده بودن، جزء شرایط امام جماعت است؟

– این مسئله جزء شرایط امام جماعت است ولی نه از این باب که گناه زنا را برگردن او قرار دهیم، بلکه ممکن است به جهت تقویت جایگاه معنوی امام جماعت در دیدگاه مردم باشد تا به خوبی از او اطاعت کرده و اثر بخشی او تضمین گردد.

س1556- آیا جایز است در نماز، به کسی که خوب قرائت نمی‏کند، اقتدا کرد؟

– جایز است. مگر اینکه نماز پشت سر او باعث اعتماد دیگران به صحت قرائت و اقتدا به او شود که در این‎صورت باید از اقتدای به او امتناع کنیم.

س1557- امام جماعت ما، نماز را سریع می‏خواند، آیا جایز است پشت سر او نماز بخوانم؟

– تا زمانی که آرامش و طمأنینه‏ای را که در شرع معتبر است، در نمازش رعایت کند، جایز است پشت سر او نماز خواند.

س1558- اگر شما شخصی را وکیل خود برای جمع آوری اموال قرار بدهید آیا این وکالت، گواهی بر شرافت اوست و جایز است پشت سر او نماز بخوانیم؟

– مسأله قابل توجه این است که برای خواندن نماز، پشت سر هر شخصی باید اطمینان به عدالتش داشته باشیم و ما وکالت به شخص غیر مطمئن نمی‏دهیم.

س1559- آیا جایز است، پشت سر هر کسی که خود را امام جماعت قرار میدهد، نماز بخوانیم؟

– اگر به عدالتش اطمینان دارید جایز است و همین که در گذشته، او را عادل می‏دانستید کافیست و نماز پشت سرش صحیح است، زیرا باید امام جماعت در دینش عادل باشد؛ اضافه بر اینکه سایر شروط امام جماعت را نیز داشته باشد.

س1560- آیا جایز است پشت سر کسی که در مورد اهل بیت (‏ع) غلو کرده و مقام ربوبیت برای آنها قائل است، نماز بخوانیم؟

– اگر کسی به غلوّی که موجب کفر است، شناخته شود، جایز نیست در نماز به او اقتدا کنند.

س1561- آیا جایز است در روز جمعه و غیر آن به غیر شیعه اقتدا کنیم؟

– جایز است شیعه در نماز جمعه و غیر آن به کسی که مذهب دیگری دارد اقتدا کند و با وجود اختلاف بین آنها در بعضی از احکام نماز، نمازش صحیح است؛ البته اگر شرایطی را که برای امام جماعت در نزد شیعه معتبر است دارا باشد, که مهمترین آنها عدالت و صحت قرائت است. البته از آنجایی که بیشتر مساجد اهل سنت، با فرش پوشیده شده برای اینکه نمازگزار شیعه نمازش صحیح باشد، باید بر چیزهای بافته نشده‏ای که در فقه ما سجده بر آن صحیح است، سجده کند. اگر چیزهایی مثل گل، سنگ یا خاک نباشد، سجده کردن بر برگ و کاه کفایت می‏کند؛ مگر اینکه مجبور باشد در نماز جماعت شرکت کند و قرار دادن این چیزها برای سجده، مشقت زیادی داشته باشد که در این وقت بدون اینها نماز صحیح است. نکته دیگر اینکه در جواز اقتدا به سنی، فرقی نیست که اقتدا به او از روی ناچاری باشد، زیرا در میان آنان قرار گرفته است و یا از روی ناچاری نباشد، بلکه دوست داشته باشد که با آنها همراهی کرده و دوستی نماید و ثواب جماعت را کسب کند. اما در روز جمعه، احوط این است که نماز جمعه را با آنها خوانده و پس از آن، نماز ظهر را فرادا بخواند.

س1562- آیا جایز است در مسجد الحرام، نماز را با برادران اهل سنت بخوانیم؟

– اقتدا به امام جماعت مسجدالحرام و خواندن نماز جماعت پست سر او مانعی ندارد و نمازش صحیح است و ثواب دارد؛ حتی اگر مجبور شود بر چیزی که سجده بر آن صحیح نیست سجده کند و نیازی به تکرار یا قضای آن نماز نیست.

س1563- حکم کسی که به امام جماعت سنی اقتدا کرده و حمد را نخوانده، چیست؟

– خواندن امام کافی است و نمازش صحیح است و نیازی به تکرار ندارد.

س1564- آیا جایز است پشت سر ناصبی، نماز بخوانیم؟

– ناصبی کسی است که بغض و کینه اهل بیت (ع) را در دل دارد ولی آن را آشکار نمی‏کند. بنابراین اگر امام جماعت، دشمنی اهل بیت (ع) را آشکار کند، کافر است و امامت کافر برای مسلمانان صحیح نیست. ظاهرا شخص ناصبی به معنای گفته شده اصلاً وجود ندارد.

س1565- آیا جایز است به امام سنی غیر عادل، اقتدا کنیم؛ کسی که در سخنرانی های تحریک آمیزش از تروریسم در عراق پشتیبانی می‏کند؟

– نماز خواندن، پشت سر کسی که از تروریسم، پشتیبانی کرده و اعمال تروریستی آنها بر ضد شهروندان را تأیید می‏کند و آنها را به اختلاف و کینه دعوت می‏نماید، صحیح نیست.

س1566- کدام بهتر است: در حال اختیار، نماز را به فرادا بخوانیم یا با برادران اهل سنت به جماعت؟

– شیعه، به‎خصوص کسی که در بین اهل سنت زندگی می‏کند، بهتر است که در نماز جمعه و جماعت برادران اهل سنت شرکت کند، به شرطی که امام جماعت، شرایط امامت را داشته باشد که از جمله آن شرایط عدالت و صحت قرائت است؛ به شرط اینکه بر چیزی که سجده بر آن صحیح است، سجده کند.

س1567- کدام بهتر است: نماز در مسجد و اقتدا به امام جماعت سنی، یا نماز در حسینیه و اقتدا به امام جماعت شیعه؟

– هر کدام از اینها، خوبیهایی دارد. حالت طبیعی این است که به امام جماعتی که در مذهب، با شما یکی است اقتدا کنید. البته شایسته نیست که این مسأله، مانع همراهی شیعه با برادران اهل سنت اهل کشورش و نماز خواندن در مسجد آنها شود تا کمکی باشد برای تحکیم محبت و وحدت میان مسلمانان.

س1568- آیا جایز است به کسی که در تقلید، با او اختلاف داریم اقتدا کنیم؛ مثل جایی که امام جماعت، خواندن سوره را به‎صورت کامل، واجب نمی‏داند ولی بر مأموم واجب است که سوره را به‎صورت کامل بخواند؟

– در این حالت و امثال آن، اقتدا کردن صحیح است؛ همچنین وقتی که امام جماعت چه از روی اجتهاد و چه به خاطر تقلید, در رکعت سوم و چهارم، تسبیحات را یک مرتبه بگوید و بر مأموم سه بار گفتن واجب باشد. همچنین است مواردی که اختلاف بین امام و مأموم در طهارت و موارد شک و مانند آن از مسائلی باشد که زیر مجموعه اعمالی است که اگر از روی جهل انجام بگیرد، اشکالی به نماز نمی‏رسد.

س1569- آیا جایز است کسی که از روی اجتهاد و یا تقلید رعایت ترتیب در شستن طرف راست و چپ بدن، در غسل را واجب می‏داند به کسی که رعایت این ترتیب را واجب نمی‏داند، اقتدا کند؟

– در مثل این فرض، چون امام، غسل کرده اقتدا به او جایز است، البته اگر فرض کنیم که امام غسل جمعه انجام داده و پس از آن وضو نگرفته، زیرا در نظر او غسل جمعه از وضو کفایت می‏کند و مأموم وضو را بعد از غسل واجب می‏داند؛ در این‎جا اقتدا به او جایز است.

س1570- آیا جایز است کسی که از روی اجتهاد و یا تقلید، حیوانی که در ذبح آن شک است را نجس می‏داند، به کسی که آن را نجس نمی‏داند و لباسی از آن حیوان به تن دارد، اقتدا کند؟

– در این فرض، اقتدا به او جایز است ولی بهتر این است که امام جماعت احتیاط کرده، و آن را ترک کند.

س1571- اگر در بین نماز، امام متوجه شود که وضو ندارد و نمازش را بخاطر سختی و مشقت، قطع نکند حکم نماز مأمومین چیست؟

– این مقدار از حرج، ادامه نماز را برای او مجاز نمی‏کند. البته اگر این کار را انجام داد نماز مأمومین صحیح است.

س1572- اگر از من، تقاضای امامت جماعت کنند آیا جایز است قبول کنم؟

اشکالی ندارد، تا زمانی که در وجودتان شرایط خواسته شده برای امامت جماعت؛ مثل عدالت و غیر آن را می‏بینید، می‏توانید امام جماعت باشید.

س1573- خواندن نماز، به‎صورت فرادا در مسجدی که نماز جماعت در آن برپا می‏شود به دلیل نشناختن امام جماعت، چه حکمی دارد؟

– اگر در مسجدی نماز جماعت برپا شود، ما به خواندن نماز فرادا تشویق نمی‏کنیم؛ بخصوص اگر این کار اثر منفی برای امام، مخصوصاً امام راتب، داشته باشد، بلکه اگر موجب هتک حرمت او شود، حرام است؛ هر چند آن نماز فرادا باطل نمی‏شود و در اینکه امام جماعت دارای شرایط امامت می‏باشد یا نه همین مقدار، که نمازگزاران به او اقتدا کرده اند کافی است تا زمانی که اقتدای نمازگزاران بر طبق موازین شرعی باشد.

فصل ششم

سایر نمازهای واجب و مستحبی

موضوعات این فصل عبارتند از:

اول: نماز جمعه

دوم: نماز آیات

سوم: نماز عید فطر و قربان

چهارم: برخی از نمازهای مستحبی

اول: نماز جمعه

س1574- نماز جمعه چیست؟

– نماز جمعه، مانند نماز صبح دو رکعت است و به جای نماز ظهر خوانده می‏شود و بر هر مردی که شرایط آن را داشته باشد، واجب است.

س1575- نماز جمعه در زمان غیبت امام عصر، (‏عج)واجب است یا مستحب؟

– نماز جمعه حتی در زمان غیبت، واجب تعیینی است و وجود حاکم عادل، جزء شرایط آن نمی‏باشد. بنابراین اگر پنج نفر مکلف، به خواندن آن اقدام کنند و در بین آنها شخص عادلی که صلاحیت امام جماعت را دارد وجود داشته باشد او را امام قرار دهند تا برای آنها خطبه و نماز جمعه بخواند و به این شکل نماز جمعه را برگزار کنند. در این‎صورت به‎طور قطع بر مکلفین، حضور و شرکت در این نماز واجب است. ما مسلمانان را، در صورت داشتن شرایط برگزاری نماز جمعه به حفظ و پایبندی به آن، دعوت می‏کنیم، زیرا در وجوب آن فضائلی است. نماز جمعه باعث اجتماع مسلمانان برای عبادت خدا، یادگیری مسائل دینی و اطلاع از اوضاع زندگیشان و زندگی بقیه مسلمانان می‏شود و رابطه برادری بین آنها، و روح خدمت و تمسک به ریسمان الهی را تقویت می‏کند و علاوه بر اینها عبادتی است که أجر و ثواب فراوان دارد.

س1576- منظور فقیهانی که نماز جمعه را واجب تخییری می‏دانند، چیست؟

– منظورشان این است که اصل، در نماز جمعه قبل از برپایی آن، بر وجوب تخییری است اما اگر با شرایط شرعی برپا شود، حضور در آن و خواندنش واجب است.

س1577- آیا نماز جمعه، به جای نماز ظهر کفایت می‏کند؟

– نماز جمعه به جای نماز ظهر کفایت می‏کند و ضرورتی نیست که نمازگزار بعد از نماز جمعه، از روی احتیاط نماز ظهر را بخواند؛ مگر با توجه به نظر فقیهانی که در جواز نماز جمعه، اشکال می‏دانند.

س1578- تا چه شعاعی از محل نماز جمعه، بر مکلفین واجب است در آن شرکت کنند؟

– اگر منزل مکلفی که توانایی شرکت در نماز جمعه را دارد در شعاع دو فرسخی، یعنی 8/10 کیلومتری محل نماز جمعه، باشد واجب است در نماز شرکت کند.

س1579- مسافتی که واجب است بین دو نماز جمعه لحاظ شود، چقدر است؟

– باید بین دو نماز جمعه، حداقل یک فرسخ یعنی پنج و نیم کیلومتر فاصله باشد.

س1580- آیا مسافت بین دو نماز جمعه بر اساس مسیری که بین آن دو پیموده می‏شود، محاسبه می‏گردد یا بر اساس کوتاهترین فاصله بین دو نماز، که مانند خط مستقیمی دو نماز را به هم متصل می‏کند؟

– مسافت بین دو نماز، بر اساس فاصله مستقیم بین آنها محاسبه می‏شود نه بر اساس مسیر بین آنها.

س1581- اگر بیشتر از یک نماز جمعه در فاصله نزدیک به هم برگزار شود، حکم این نمازها چیست؟

– شرط است که بین دو نماز جمعه حداقل حدود پنج و نیم کیلومتر فاصله باشد. و در صورتی که مسافت کمتر از این مقدار باشد، اگر دو نماز در یک زمان برگزار شود و هر دو شرایط لازم را داشته باشند، هر دو باطل می‏شود و اگر یکی از نمازها ولو، به تکبیره الاحرام زودتر از دیگری برگزار شود و شرایط لازم را هم داشته باشد، اولی صحیح است و اگر یکی از نمازها شرایط لازم را داشته باشد و دیگری این‎گونه نباشد نمازی که شرایط لازم را دارد، صحیح است.

س1582- شرایطی که امام نماز جمعه باید دارا باشد، چیست؟

واجب است که شرایط امام جماعت را داشته باشد، که مهمترین آنها عدالت و قرائت صحیح است. همچنین واجب است توانایی بر گفتن کمترین حدّ خطبه ها را داشته باشد و هرچه از نظر علمی بالاتر باشد، برتر و شایسته تر خواهد بود.

س1583- آیا صحیح است در نماز جمعه به غیر شیعه اقتدا کرد؟

– جایز است در نماز جمعه به غیر شیعه اقتدا کرد؛ البته باید سجده بر چیزی باشد که سجده بر آن صحیح است. و احتیاط واجب این است که مکلف پس از نماز جمعه و قبل از نماز عصر، نماز ظهر را بخواند.

س1584- آیا واجب است که امام جمعه با اذن حاکم شرع باشد؟

– این مطلب جزء شرایط نیست، بلکه کافیست شرایط امام جماعت و توانایی بر گفتن دو خطبه را داشته باشد.

س1585- آیا شرط است که امام جمعه، فقیه باشد؟

– فقیه بودن جزء شرایط امام جمعه نیست؛ البته اقتدا به فقیه فضیلت بیشتری دارد.

س1586- فرق بین نماز جمعه و نماز جماعت چیست؟

– نماز جمعه، حتما باید به‎صورت جماعت باشد، اما نماز جماعت در مقابل نماز فرادا است و شامل هر نمازی می‏شود. بطوریکه که هر تعداد نمازگزار که باشند، می‏توانند در نماز به امام اقتدا کنند. نماز جمعه اگر شرایطش مهیا باشد، واجب می‏شود ولی نماز جماعت در هر صورت مستحب است.

س1587- نیّت نماز جمعه، چگونه است؟

– محل نیّت، قلب است و به محض عزم بر انجام کار، نیّت محقق می‏شود بنابراین با عزم بر خواندن نماز مورد نظر، نیّت آن محقق می‏گردد.

س1589- با گمان به اینکه امام مشغول خواندن نماز جمعه است، نیّت نماز جمعه کرده و به او اقتدا کردم؛ سپس مشخص شد که او مشغول خواندن چهار رکعت نماز ظهر است، آیا باید نماز ظهر را دوباره بخوانم؟

– نماز باطل است و بنابر احتیاط، دوباره باید آن‎را بخوانید.

س1589- آیا جایز است هنگامی که امام مشغول خواندن نماز جمعه است، به نیّت نماز ظهر به او اقتدا کرد؟

– جایز نیست و در فرض فوق اگر همه شرایط نماز جمعه محقق شده باشد، بر مکلف واجب است در آن شرکت کرده و نماز جمعه بخواند.

س1590- آیا واجب است در روز جمعه، زنان نماز ظهر را تا پایان خطبه های نماز جمعه به تأخیر اندازند؟

– نماز ظهر، بر کسی که در نماز جمعه شرکت کرده واجب نیست و خواندن نماز جمعه شخص را از نماز ظهر بی نیاز می‏کند. اما برای کسی که به دلیل عذری در نماز جمعه شرکت نکرده یا از کسانی است که شرکت در نماز جمعه بر او واجب نیست، مثل زنان، جایز است قبل از پایان خطبه ها نماز ظهر را بخواند. اما کسی که در نماز جمعه حاضر است واجب است به خطبه ها گوش کند.

س1591- اگر امام، در رکعت دوم نماز جمعه است، شخصی به او اقتدا کند آیا باید نماز را چهار رکعتی تمام کند یا خواندن دو رکعت کافیست؟

– در فرض بالا نماز جمعه صحیح نیست و جایز است شخص به نیّت نماز ظهر وارد جماعت شود.

س1592- در روستای ما نمازجمعه برگزار نمی‏شود، اما در روستای دیگری که حدود ده کیلومتر، با ما فاصله دارد نماز جمعه برگزار می‏گردد. بنده به دلیل فراهم نبودن وسایل نقلیه و اینکه مؤذن مسجد روستایمان هستم و روز جمعه اذان می‏گویم، آیا می‏توانم از حضور در نماز جمعه صرف نظر کنم؟

– اگر در روستای شما نماز جمعه برگزار نمی‏شود، لازم است برای خواندن نماز جمعه در روستای دیگر حاضر شوید؛ مگر اینکه به خاطر نبودن وسایل نقلیه دچار سختی زیادی شوید. بر مؤمنین واجب است که به شرکت در نماز جمعه اهمیت بدهند و وسایل نقلیه مناسب آماده کنند. و اما گفتن اذان، دلیل موجهی نیست؛ به‎خصوص اینکه می‏شود شخص دیگری به جای شما اذان بگوید.

س1593- حکم قنوت، در نماز جمعه چیست؟

– قنوت در رکعت اول قبل از رکوع و در رکعت دوم پس از رکوع مستحب است.

س1594- آیا جایز است در رکعت دوم نماز جمعه، قبل از رکوع قنوت را انجام داد؟

– جایز است و مانعی ندارد، ولی بهتر این است که پس از رکوع باشد.

س1595- آیا برگزاری نماز جمعه در کشورهای اسلامی که حاکم غیر عادل دارد، جایز است؟

– مانعی برای برگزاری نماز جمعه در هر کشوری که شرایط آن مهیا باشد، وجود ندارد.

س1596- آیا جایز است نوجوانی، نماز جمعه را برای گروهی از نوجوانان بخواند؟

– برای تمرین، اشکالی ندارد.

س1597- آیا صحیح است خطبه های نماز جمعه، قبل از زوال باشد؟

– صحیح نیست، زیرا خطبه ها جزء نماز جمعه است و یکی از شرایط نماز، محقق شدن زوال می‏باشد.

س1598- آیا گوش دادن به خطبه های نماز جمعه، واجب است؟

– گوش دادن به خطبه‏ها واجب است و جایز نیست نمازگزاران در هنگام خطبه ها به چیز دیگری مشغول شوند.

س1599- اگر خطبه‏ها به زبان دیگری گفته شود و نمازگزار متوجه نشود، آیا نماز جمعه صحیح است؟

– همین که آیات قرآنی به زبان عربی باشد، کافی است؛ ولو اینکه خطبه را به زبان غیر عربی بخوانند.

س1600- آیا واجب است که در خطبه اول، به امور دینی در خطبه دوم به امور سیاسی بپردازند؟

– فرض بر این است که امام جمعه در خطبه اول به امور دینی بپردازد تا مؤمنان نسبت به امور دینشان آگاه شوند و سطح فرهنگ و بینش اسلامیشان بالا رود. و فرض بر این است که خطبه دوم در بردارنده تحلیل واقعیت های جوامع اسلامی و شرایط سیاسی کلی آن باشد. و بخصوص پیرامون رویارویی با استکبار جهانی و صهیونیسم و تقویت مجاهدان در راه مبارزه شان سخن بگوید.

س1601- در صورتی که نمازگزار به یک و یا هر دو خطبه نماز جمعه، گوش نکند، آیا نمازش صحیح است؟

– با وجود اینکه حضور در خطبه ها واجب است، اگر کسی بخاطر عذری یا اهمال و بی توجهی، در خطبه ها حاضر نشود نماز او صحیح است ولی اگر به‎عمد حاضر نشود، گناه کرده است.

س1602- آیا جایز است مسافر، امامت نماز جمعه را به عهده بگیرد؟

– صحیح است که مسافر در نماز جمعه، امام باشد همچنین نمازجمعه مسافر، صحیح می‏باشد.

س1603- اگر کسی در نماز جمعه‏ای که با شرایطش برگزار شده شرکت نکند، گناهکار است؟

– بله، اگر کسی بدون عذر در آن شرکت نکند، گنهکار است.

س1604- من در استرالیا زندگی می‏کنم و این‎جا نماز جمعه به امامت شخص سنی برگزار می‏شود، آیا شرکت در آن واجب است؟

– شرکت در آن واجب است و نمازگزار باید در سجده، احتیاط کرده و بر چیزی که سجده بر آن صحیح است، سجده کند.

س1605- ابتدا و انتهای وقت نماز جمعه، چه وقت است؟

– وقت نماز جمعه از هنگام زوال، شروع و هنگام عصر نجومی، که در تقویم آمده است، به پایان می‏رسد.

س1606- آیا رضایت خانواده برای شرکت در نماز جمعه، واجب است؟

– رضایت آنها برای حضور در نماز جمعه شرط نشده است؛ ولی لازم است که با آنها به خوبی و نیکی رفتار کرده و تلاش کنید که بین انجام طاعت الهی و مدارا با پدر و مادر و عدم اذیت آنها جمع کنید.

س1607- اگر مسجدی که در آن، نمازجمعه برگزار می‏شود کوچک باشد و جای کافی برای نمازگزاران نداشته باشد آیا وجوب نماز، از کسانی که جا پیدا نکرده اند برداشته می‏شود یا باید در نماز جمعه‏ای که با فاصله، از این نماز برگزار می‏شود، شرکت کنند؛ با توجه به اینکه مرجع تقلیدشان نماز جمعه را واجب عینی می‏داند؟

– اگر مکلف، به دلائلی مثل کوچکی مکان نتواند در نماز شرکت کند، لازم نیست با طی مسافت در نماز جمعه دیگر شرکت کند.

س1608- اگر شرایط نمازجمعه، محقق شود آیا کسی می‏تواند از برپایی آن جلوگیری کند؟ و اگر فرض کنیم بنابر حکم ثانوی، جلوگیری از نماز جمعه جایز باشد، چه کسی می‏تواند چنین حکمی صادر کند؟

– اگر شرایط صحیح بودن نمازجمعه، محقق شود برای کسی جایز نیست از آن جلوگیری کند و اگر جلوگیری از آن، به‎عنوان حکم ثانوی جایز باشد، از وظایف حاکم شرع است.

دوم: نماز آیات

س1609- آیا نماز آیات، واجب است؟

– بله، در صورتی که یکی از اسباب آن مانند خسوف، کسوف، زلزله و غیر اینها از حادثه های آسمانی که باعث ترس و وحشت شود، اتفاق بیفتد، واجب است و مانند نماز صبح، دو رکعت است با این تفاوت که در هر رکعت پنج رکوع دارد.

س1610- نماز آیات، چگونه خوانده می‏شود؟

– نماز آیات، مانند نماز صبح دو رکعت است و در هر رکعت، پنج رکوع دارد و به این صورت است که نمازگزار: بعد از نیّت و تکبیره الاحرام، حمد و سوره بخواند و به رکوع رود و سپس سر، از رکوع برداشته و بدون اینکه به سجده برود، دوباره حمد و سوره را بخواند و به رکوع رود و باز، سر از رکوع بردارد و حمد و سوره را بخواند و همین‎طور ادامه دهد تا پنج رکوع تمام شود سپس به سجده رفته و دو سجده نماید. بعد برای رکعت دوم قیام کرده و مانند رکعت اول انجام دهد، سپس دو سجده، تشهد و سلام را به‏جا آورد و به این صورت نماز تمام می‏شود.

نماز آیات، را به‎صورت دیگری هم می‏توان خواند و آن اینکه، سوره را بر پنج، رکوع تقسیم کرده، حمد و قسمتی از سوره را بخواند و به‎عنوان مثال در سوره قدر بسم الله و آیه اول را بخواند، سپس به رکوع رفته و پس از اینکه سر، از رکوع برداشت، قسمت دیگری از سوره را بدون حمد بخواند. سپس به رکوع برود و به این صورت ادامه داده، تا پنج رکوع تمام شود بدون اینکه نیازی به خواندن حمد بعد از هر رکوع باشد؛ به‎طوری که کل یک سوره را بر پنج رکوع تقسیم کند تا با رکوع پنجم، آن سوره نیز به پایان برسد. و مستحب است که قبل از رکوع دوم، چهارم، شش، هشتم و دهم و یا قبل از رکوع پنجم و دهم و یا فقط قبل از رکوع دهم، قنوت را به‏جا آورد.

س1611- اگر نمازگزار، نماز آیات را به روش مختصر بخواند و سوره، مثلا در رکوع سوم تمام شود آیا واجب است، حمد را دوباره بخواند؟

– بله، اگر قبل از رکوع پنجم، سوره تمام شود باید حمد را خوانده و سوره جدیدی را، شروع کند.

س1612- چه موقع نماز آیات، واجب می‏شود؟ اگر مکلف خودش خسوف یا کسوف را ندیده باشد، آیا می‏تواند بر کلام منجمین، مبنی بر وقوع خسوف یا کسوف اطمینان کند؟

– برای وجوب نماز آیات، باید آن پدیده در همان منطقه‏ای که مکلف در آن حضور دارد، اتفاق بیفتد و همین که مکلف، علم به وقوع آن پدیده داشته باشد کافی است؛ حتی اگر ابرها مانع دیدن او باشند یا در هنگام رخ دادن پدیده در خواب باشد و توجه به آن نشود یا به هر دلیلی نتواند با چشمانش آن را ببیند. اما اگر از رخ دادن خسوف و کسوف بی اطلاع باشد، دو وجه دارد: اگر خسوف و کسوف، کلی باشند، واجب است، اما اگر جزئی باشند قضا واجب نیست؛ مگر اینکه قبل از باز شدن کامل اطلاع پیدا کند. همچنین سخن یقین آور منجم در مورد زمان رخ دادن پدیده، حجت است و باید به آن ترتیب اثر داد.

س1613- آیا قضای نماز آیات که به دلیل خسوف یا کسوف بوده، واجب است؟

– اگر خسوف یا کسوف، کلی باشد قضا واجب است و فرقی ندارد که مکلف در هنگام وقوع، علم به آن داشته یا نه. همچنین اگر کسوف یا خسوف جزئی باشد و مکلف در هنگام وقوع، به آن علم داشته باشد. اما اگر جزئی باشد و مکلف پس از باز شدن کامل از آن مطلع شود، قضا ندارد.

س1614- اگر زنی در هنگام خسوف یا کسوف حائض باشد، آیا قضای نماز آیات، بر او واجب است؟

– اگر زن، در هنگامی که یکی از اسباب نماز آیات اتفاق می‏افتد در حالت حیض یا نفاس باشد، قضای نماز بر او واجب نیست.

س1615- هنگام خسوف، چون خواب بودم نماز آیات را نخواندم با توجه به اینکه می‏دانستم که در این وقت کسوف اتفاق می‏افتد، آیا قضای نماز، بر من واجب است؟

– در این صورت، قضای نماز واجب است.

س1616- من تا به حال، نماز آیات نخوانده ام، چگونه باید تعداد نمازهای آیاتی راکه باید قضا کنم، به دست آورم؟

– باید به تعدادی که یقین دارید قضا شده، نماز بخوانید و می‏توانید به‎طور میانگین برای هر سال، سه نماز بخوانید.

س1617- اگر نمازگزار، پس از هر رکوع در نماز آیات «‏سمع الله عن حمده» بگوید، آیا نماز باطل می‏شود؟و چه موقع مستحب است تکبیر بگوید؟

– نماز، به خاطر گفتن این ذکر باطل نمی‏شود، بلکه گفتن آن مستحب است، اما نه بعد از رکوع، بلکه پس از بلند کردن سر از رکوع پنجم و دهم. و گفتن تکبیر، وقتی که به رکوع می‏رود و هنگامی که سر از رکوع بلند می‏کند، مستحب است.

س1618- آیا نماز آیات، به‎سبب هر پدیده طبیعی واجب می‏شود؛ مثل پدیده نزدیک شدن مریخ به زمین که به تازگی اتفاق افتاده است؟

برای پدیده هایی مثل این، نماز آیات واجب نمی‏شود.

س1619- هنگام رعد و برق، ترس شدیدی مرا فرا می‏گیرد، آیا نماز آیات در این هنگام واجب است؟

– واجب نیست، باید اکثر مردم دچار ترس و وحشت شوند و منظور از ترس، حالت اضطراب و وحشت روحی است، که در اثر حادثه ایجاد می‏شود.

س1620- آیا نماز، در هنگام زلزله یا طوفان واجب است؟

– نماز آیات، در هنگام زلزله، واجب است حتی اگر ترسناک نباشد، اما در هنگام طوفان، اگر موجب ترس و وحشت شود، واجب می‏شود.

س1621- اگر بارش برف، چند روزی ادامه پیدا کند و باعث نگرانی و اضطراب روحی نسبت به عاقبت این حادثه غیر عادی شود، آیا نماز آیات در این هنگام واجب می‏شود؟

– در مثل چنین حالتی، نماز آیات واجب نمی‏گردد.

س1622- هنگامی که زلزله‏ای؛ مثلاً زلزله پاکستان را از تلویزیون مشاهده ‏کرده و احساس ‏کنیم که گویی این حادثه برای ما اتفاق افتاده، آیا در این صورت، خواندن نماز آیات واجب است یا مستحب؟

– در این حالت، نماز آیات واجب نیست و حتی اگر به نیّت مستحبی هم خوانده شود، صحیح نمی‏باشد، زیرا شرع، امری مبنی بر استحباب آن نکرده است.

س1623- من در جنوب برزیل، زندگی می‏کنم و کسوفی در شرق آن اتفاق افتاده است، آیا نماز آیات بر من واجب است؟

– اگر در منطقه‏ای که شما زندگی می‏کنید، کسوف دیده شود، باید نماز آیات بخوانید. در غیر این صورت، واجب نیست.

س1624- آیا اعمال خاصی غیر از نماز آیات، وجود دارد که در هنگام کسوف یا خسوف، انجام دهیم؟

– مستحب است که پس از پایان نماز آیات، هنگامی که در مثل هنوز خسوف و کسوف، وقت دارد و قبل از باز شدن کامل، در محل نماز خود بنشیند و به دعا و ذکر، مشغول باشید تا (ماه یا خورشید) به‎طور کامل باز شود؛ یا اینکه نماز آیات را تکرار کنید.

سوم: نماز عید فطر و قربان

س1625- نماز عید فطر و قربان، واجب است یا مستحب؟

– نماز عید فطر و قربان، در هنگام حضور امام معصوم( ع) واجب و در غیر آن مستحب است و جایز است در این هنگام آن‎را به‎صورت جماعت یا فرادا بخوانند؛ اما در هنگامی که خواندن آن واجب است، فقط به‎صورت جماعت صحیح می‏باشد.

س1626- نماز عید فطر و قربان، چگونه خوانده می‏شود؟

– مانند نماز صبح، دو رکعت است. در رکعت اول پس از نیّت و تکبیره الاحرام، حمد و سوره ای را بخواند، تکبیر گفته و قنوت را بخواند و این تکبیر و قنوت، را پنج مرتبه تکرار کند؛ سپس رکوع و دو سجده را به‏جا بیاورد. رکعت دوم مثل رکعت اول است فقط چهار تکبیر و قنوت دارد و پس از رکوع، دو سجده را انجام داده و تشهد و سلام را می‏خواند. نماز عید فطر و قربان، اذان و اقامه ندارد و مستحب است که به جای اذان، موذن سه مرتبه «‏الصلاه» بگوید. وقت این نماز از طلوع خورشید تا هنگام زوال است.

س1627- منظور از امام عادل، که نماز عید فطر و قربان، در حضورش واجب است، کیست؟

– منظور از امام عادل، امام معصوم است که نماز عید در حضورش واجب و در زمان غیبتش، مستحب است.

س1628- آیا جایز است در یک شهر کوچک، همزمان دو نماز عید، برگزار شود؟

– مانعی ندارد و جایز است چند نماز عید برگزار شود و این نماز، مثل نماز جمعه شرایط خاصی ندارد.

س1629- آیا کسی که نماز عید را در روز عید نخوانده، واجب است قضای آن را به‏جا آورد؟

– نماز عید مستحب است و واجب نمی‏باشد؛ بنابراین قضای آن نه بعد از زوال و نه در روز بعد، واجب نیست.

س1630- آیا صحیح است که در رکوع رکعت دوم نماز عید، به جماعت ملحق شوم به‎طوری که رکعت دوم را به تنهایی بخوانم؟

– اگر در رکعت دوم، به جماعت ملحق شوید رکعت اول شما به حساب می‏آید و باید رکعت دوم را فرادا بخوانید و ملحق شدن به جماعت در رکعت دوم جایز است.

س1631- آیا باید در نماز عید، نه قنوت بخوانم و آیا اشکال دارد به جای نه قنوت، یک یا دو قنوت بخوانم؟

– به این صورت صحیح نیست؛ می‏توانید در هر رکعت به سه قنوت اکتفا کنید.

س1632- آیا صحیح است که نماز عید را به‎صورت فرادا بخوانند؟

– خواندن نماز عید به‎صورت فرادا صحیح است، زیرا به جماعت خواندن آن، شرط نشده است؛ اگرچه بهتر است آن‎را به جماعت بخوانند.

س1633- آیا خواندن نماز عید، برای زنان مستحب است؟

– بله، برای زنان مستحب است.

چهارم: برخی از نمازهای مستحبی

الف: نماز وحشت

س1634- نماز وحشت، چیست و چگونه خوانده می‏شود؟

– نماز وحشت، نماز هدیه به میت یا به قبرش نیز، نامیده می‏شود و وقت آن، سرتاسر شبی است که میت در آن به خاک سپرده شده است. این نماز دو رکعت است؛ در رکعت اول، حمد و آیه الکرسی که از ابتدای آیه 255 سوره بقره تا پایان 257 است و در رکعت دوم، حمد و ده مرتبه سوره قدر خوانده می‏شود و بعد از پایان نماز می‏گوید: «اللهم صلّ علی محمد و آل محمد، و ابعث ثوابها الی فلان»

س1635- آیا خواندن نماز وحشت، برای کسی که مذهبش را نمی‏دانیم جایز است؟

– اگر احتمال بدهید که مسلمان است، مانعی ندارد.

س1636- آیا دانستن اسم مادر میت، برای نماز وحشت یا ختم قرآن، برای او شرط شده است؟

– شرط نشده است.

ب: نماز غفیله

س1637- وقت نماز غفیله، چه موقع است؟

– وقت نماز غفیله، بین نماز مغرب و عشاء، است.

س1638- آیا جایز است که در نماز غفیله بین حمد و آیه ذکر شده، «بسم الله الرحمن الرحیم» بگوییم؟

– جایز است.

س1639- اگر کسی در قنوت نماز غفیله دعا را فراموش کند، آیا جایز است پس از نماز، آن را قضا کند؟

– جایز است آن را به نیّت دعا به‎صورت عام بخواند.

س1640- آیا جایز است ثواب نماز غفیله را به میت، هدیه کرد؟

– مانعی ندارد؛ بلکه مستحب است.

ت: نماز های شب های ماه رمضان

س1641- نماز ده شب آخر ماه رمضان چگونه خوانده می‏شود؟

– بر اساس بعضی از روایات، مستحب است که مکلف از شب بیستم ماه رمضان، در هر شب هشت رکعت نماز بخواند و در آنها هر قدر که می‏تواند از سوره های قرآن را بخواند و خصوصاً در شب بیست و پنجم، سوره توحید را ده مرتبه بخواند. سپس در شب بیست و هفتم چهار رکعت و در هر رکعت حمد و سوره تبارک را بخواند و در شب بیست و هشتم، شش رکعت و در هر رکعت، حمد و صد مرتبه آیه الکرسی و یک مرتبه توحید و صد مرتبه سوره کوثر را بخواند و بعد از نماز، صد مرتبه صلوات بر پیامبر بفرستد و در شب بیست و نهم دو رکعت و در هر رکعت، حمد و بیست مرتبه سوره توحید را بخواند و در شب سی ام، دوازده رکعت و در هر رکعت، حمد، و بیست مرتبه سوره توحید را بخواند و پس از نماز، صد مرتبه بر پیامبر (‏ص) صلوات بفرستد.

س1642- نماز تراویح چیست و آیا جایز است آن‎را به جماعت بخوانند؟

– روایاتی پیرامون استحباب نمازهای اختیاری در ماه رمضان وارد شده که از این نمازها، هزار رکعت نماز است که در طی ماه رمضان خوانده می‏شود و بین شبهای آن تقسیم می‏گردد. این مسأله اجمالاً مورد اختلاف نیست؛ محل اختلاف خواندن این نمازهای مستحبی به جماعت است که فقهای اهل سنت، بنا به اقتدا به خلیفه دوم، خواندن آن را به جماعت جایز می‏دانند و فقهای شیعه بر طبق آن‎چه از پیامبر (‏ص) و اهل بیت (‏ع) روایت شده، خواندن به جماعت را جایز نمی‏دانند. اما مانعی برای مشارکت اهل سنت در نماز تراویح نیست؛ ولی باید به نیّت متابعت باشد نه اقتدا کردن.

س1643- آیا نماز شب قدر، بدون غسل صحیح است؟

– غسل شب قدر، مستحب است و نماز بدون آن صحیح می‏باشد.

ث: نماز حاجت

س1644- نماز حاجت چگونه خوانده می‏شود؟

نماز حاجت ، چهار رکعت است؛ در رکعت اول حمد و هفت مرتبه بگوید «حسبناالله و نعم الوکیل» و در رکعت دوم، حمد و هفت مرتبه بگوید «‏ماشاءالله لا قوه الاّ بالله إن ترنی انا اقل منک مالاً و ولداً»، در رکعت سوم حمد و هفت مرتبه بگوید «لاإله إلا انت إنی کنت من الظالمین» و در رکعت چهارم حمد و هفت مرتبه بگوید «وأفوّض أمری إلی الله إنّ الله بصیرٌبالعباد» را باید بخوانند. نمازهای دیگری هم ذکر شده که در کتابهای دعا موجود است.

س1645- نماز حاجت، منسوب به حضرت زهرا (‏س) چگونه خوانده می‏شود؟

– نماز منسوب به حضرت زهرا دو رکعت است؛ در رکعت اول حمد و صد مرتبه سوره قدر و در رکعت دوم حمد و صد مرتبه سوره توحید را بخواند، پس از نماز، تسبیحات حضرت زهرا (‏س) را می‏گویند.

ج: نماز تحیّت مسجد

س1646- آیا نماز تحیت مسجد، واجب است؟و چگونه خوانده می‏شود؟

– مستحب است که مکلف هنگام وارد شدن به مسجد، نماز تحیت مسجد بخواند و این نماز، مانند نماز صبح، دو رکعت است و نیّتش این گونه است که: دو رکعت نماز قربه الی الله می‏خوانم.

س1647- آیا جایز است قبل از اذان، نماز تحیت مسجد خوانده شود؟

این نماز مستحب است و می‏توان قبل از اذان آن را خواند.

ح: نماز استسقاء

س1648- نماز استسقاء چیست؟

– نماز استسقاء، یکی از نمازهای مستحبی است و هنگام خشکسالی و نباریدن باران می‎خوانند. این نماز فقط به جماعت صحیح است و مثل نماز عید می‏باشد؛ یعنی در دو رکعت اول حمد و سوره را می‎خوانند و پنج تکبیر می‏گویند و بعد از هر تکبیر، دعاهایی پیرامون طلب مغفرت، باریدن باران و مثل اینها خوانده می‏شود. پس از قنوت پنجم، رکوع و دو سجده را انجام داده و رکعت دوم را مثل رکعت اول به‏جا می‏آورد؛ با این تفاوت که رکعت دوم، چهار تکبیر وقنوت دارد. پس از تشهد و سلام، امام، دو خطبه ایراد می کند.

خ: نماز استخاره

س1649- نماز استخاره چگونه خوانده می‏شود؟

– دو رکعت، مانند نماز صبح می‏خوانید؛ سپس حمد و ثنای الهی را به‏جا آورده و صلوات بر پیامبر و خاندانش(‏ع) می‏فرستید و می‏گویید: «اللهم إن کان هذا ألامر خیراً لی فی دینی و دنیای، فیسّره لی و قدّره، و ان کان غیر ذلک فاصرفه عنی» یا می‏گویید: «‏اللهم خر لی و اختر لی فی جمیع اموری فی یسرٍ منک و عافیهَ» و یا می‏گویید «یا من یعلم إهدِ برحمتک من لا یعلم» و نمازهای دیگری هم وجود دارد که در کتابهای دعا و زیارت آمده است.

د: نماز شکر

س1650- نماز شکر، چگونه خوانده می‏شود؟

– نماز شکر، مانند نماز صبح دو رکعت است که در رکعت اول، حمد و سوره توحید و در رکعت دوم، حمد و سوره قدر یا هر مقدار از قرآن که ممکن است، خوانده می‏شود و در رکوع و سجود، می‏گوید: «‏الحمد الله شکراً لله و حمداً» و بعد از سلام می‏گوید: «‏الحمدلله الذی قضی حاجتی وأعطانی مسألتی»

ذ: نماز جعفر طیار

س1651- آیا در نماز جعفر طیار، باید ذکر رکوع، سجده، تشهد و سلام، در نماز گفته شود یا فقط خواندن ده مرتبه تسبیحات اربعه کافیست؟

– خواندن ذکر تشهد و سلام، لازم است و بنا بر آن‎چه وارد شده است در رکوع و سجده باید ده مرتبه تسبیحات اربعه را بخوانند. نماز جعفر طیار به این صورت است: اول به این‎صورت نیّت می‏کنید که ‏نماز جعفر به‏جا می‏آورم قربه الی الله. سپس تکبیره الاحرام گفته و حمد و سوره عادیات را می‏خوانید. پس از سوره و قبل از رکوع، پنج مرتبه «سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اکبر» می‏گویید؛ سپس به رکوع رفته و ده مرتبه ذکر فوق را می‏خوانید. وقتی سر را از رکوع بلند کردید، ده مرتبه ذکر را گفته و در هر سجده نیز ده مرتبه آن‎را می‏گویید. پس از سجده دوم و قبل از قیام نیز ده مرتبه ذکر را گفته و دو رکعت را مانند رکعت اول انجام می‏دهید؛ با این تفاوت که به جای سوره عادیات، سوره زلزال را می‏خوانید؛ سپس تشهد را خوانده و برای رکعت سوم قیام می‏کنید، رکعت سوم را مانند رکعت اول خوانده و برای رکعت چهارم قیام می‏کنید, و رکعت چهارم را مانند رکعت دوم می‏خوانید؛ سپس تشهد و سلام را به‏جا می‏آورید. با این نماز هزار و دویست بار خداوند متعال را حمد و تسبیح می‏گویید.

فصل هفتم

نماز قضا

موضوعات آن عبارتند از:

اول: وجوب قضا و احکام آن

دوم: نماز قضای پدر و مادر

سوم: نماز استیجاری

اول: واجب بودن قضای نماز و احکام آن

س1652- آیا بر دیوانه ادواری، واجب است که نماز و عبادات از دست رفته‏اش را پس از برگشت هوشیاری، قضا کند؟

– اگر جنون، تمام وقت نماز را فراگیرد، قضا بر او واجب نیست.

س1653: آیا قضای نمازهایی که در ایام کودکی و بعد از بلوغ اشتباه خوانده‏ام، بر من واجب است و آیا باید به‎صورت تمام بخوانم یا شکسته؟

– اگر نمازها باطل بوده، حتی از روی جهل، باید آنها را قضا کنید. در غیر این صورت قضا ندارد و در مواردی که قضا واجب است باید نمازها را همانگونه که بوده قضا کنید؛ یعنی اگر نماز باطل، شکسته است به‎صورت شکسته قضا کنید و اگر تمام بود، باید به‎صورت کامل بخوانید.

س1654: آیا نمازهایی که قبل از پیوستن به مذهب أهل البیت (ع) خوانده ام، باید تکرار کنم و تکلیف نمازهایی که قبلاً از من فوت شده، چیست؟

– قضای نماز و عباداتی که بر طبق احکام رسمی مذهب قبلی انجام داده اید، بر شما واجب نیست. اما آن مقدار از نمازهایی که قبلاً فوت شده باید بر طبق مذهب جدیدتان، قضا کنید.

س1655: کافری که مسلمان شده، آیا قضای نمازهایی که در ایام کفر، به‏جا نیاورده بر او واجب است؟

– بر او واجب نیست، اسلام آوردن، مسئولیت انسان نسبت به آن‎چه را در ایام کفر انجام داده، ساقط می‎کند. بنابراین از وی نسبت به واجباتی که انجام نداده سوال نمی‏کنند و برای محرماتی که ترک کرده، عقاب نمی‏گردد.

س1656: اگر مسلمانی که مرتد شده دوباره به اسلام برگردد، آیا قضای نمازهایی که در زمان ارتداد، نخوانده بر او واجب است؟

– بله، قضای نماز و روزه‏هایی که در ایام ارتداد انجام نداده، بر او واجب است.

س1657: دختری از مادری مسلمان و پدری غیر مسلمان، است و اسلامش را پس از بلوغ، آشکار نکرده ولی در هیجده سالگی شهادتین را به زبان آورده است؛ آیا قضای نمازهایی که قبل از شهادتین به‏جا نیاورده بر او واجب است؟

– این دختر، قبل از بلوغ، به تبع از مادرش در حکم اسلام است، اما چون بعد از بلوغ، خودش را مسلمان ندانسته و پس از آن اسلام آورده است. بنابراین, فقط قضای آن نمازهایی که پس از اسلام آوردن بجا نیاورده، بر او واجب است.

س1658: آیا نماز، برای کسی که دچار بیماری اسکیزوفرنی است، واجب است؟

– اگر حتی برای مدتی بهوش باشد واجب است در آن مدت، نماز بخواند و قضای نمازهایی که در حال بی‎هوشی نخوانده بر او واجب نیست، مگر هنگامی که در طول وقت نماز، بهوش باشد و به خاطر وسعت وقت، نماز نخواند که در این صورت بعد از گذشتن وقت، قضای نماز بر او واجب است.

س1659: آیا قضای نمازی که مریض، در حالت بی‎هوشی نخوانده بر او واجب است؟

– قضای نمازهایی که در هنگام بی‎هوشی نخوانده، بر او واجب نیست.

س1660: آیا واجب است قضای نماز، بلافاصله خوانده شود؟

– واجب نیست قضای نماز فوراً خوانده شود؛ به شرطی که باعث کوچک شمردن آن نشود. قضای نمازی واجب است که وقت دارد؛ اگرچه بهتر این است که هر وقت مکلف، قادر بر انجام آن بود، بلافاصله انجام دهد و می‏تواند برای نمازهای قضایی که بر عهده دارد برنامه ریزی کند ولو طولانی شود؛ مثل اینکه خود را ملزم کند با هر نماز واجب، نماز قضایی هم بخواند.

س1661: نیّت نماز قضا، چگونه است؟

– نیّت آن، این است که بگوید: « قضای نماز صبح را به‏جا می‏آورم قربه الی الله» و اگر از طرف کس دیگری است، اسم آن شخص را در نیّت ذکر کند که: «نماز قضا به نیابت از فلان…» و واجب نیست نیّت، را به زبان آورد؛ نیّت قلبی کافی است.

س1662: آیا رعایت ترتیب، در قضای نماز، واجب است؟

– رعایت ترتیب، در قضای نماز واجب نیست و می‏توانید از هر نمازی که می‏خواهید شروع کنید. البته نمازهایی که در اصل آن ها رعایت ترتیب، لازم است، مثل ظهر و عصر، صحیح نیست که قضای عصر را قبل از قضای ظهر به‏جا آورید؛ و همچنین خواندن قضای عشا قبل از قضای مغرب، صحیح نیست.

س1663: کسی که تعدادی نماز قضا بر عهده دارد ولی تعداد آنها را دقیق نمی‏داند، چقدر باید نماز قضا بخواند؟

– می‏تواند به اندازه‏ای که یقین دارد، نماز قضا بخواند و بیشتر از آن بر او واجب نیست؛ پس اگر تردید داشت که یکسال نماز قضا دارد یا بیشتر، فقط قضای یکسال بر او واجب است.

س1664: آیا جایز است که در وقت نماز واجب، نماز قضا خوانده شود؟

– جایز است؛ نماز قضا وقت خاصی ندارد و می‏توان آن را در هر وقتی خواند. ولی بهتر این است که به خاطر خواندن نماز قضا، وقت فضیلت نماز واجب، از دست نرود.

س1665: آیا جایز است که قضای نماز ظهر و عصر، بعد از نماز مغرب و عشاء خوانده شود و یا برعکس؟

– مانعی ندارد.

س1666- آیا می‏توان به جای قضای نمازهای خوانده نشده، کفاره داد یا نماز مخصوصی خواند؟

– مکلف، باید نمازهای نخوانده را قضا کند و نماز خاص و یا کفاره ای که شخص، را از آن بی نیاز کند، وجود ندارد.

س1667: آیا جایز است، نماز قضا را در سفر بخوانیم؟

– جایز است، البته باید قضای هر نماز مثل خود آن نماز باشد؛ اگر نماز کامل قضا شده باشد قضای آن کامل است ولو در حال سفر باشد و اگر نماز خوانده نشده شکسته باشد، قضای آن شکسته است حتی اگر مسافر نباشد.

س1668: آیا قضای نماز، باید در وقت آن نماز باشد؛ مثل اینکه قضای نماز ظهر در وقت نماز ظهر، باشد؟ یا ممکن است در هر وقتی آن را خواند؟ آیا اول، باید نماز ادا خوانده شود یا قضا؟

– واجب نیست که قضای نماز، در وقت نماز ادای مثل آن باشد، بلکه ممکن است در هر زمانی آن را خواند و مانعی هم برای مقدم کردن نماز قضا بر ادا، وجود ندارد.

س1669: چند سال، نماز قضا بر عهده دارم؛ آیا جایز است آنها را در غیر اوقات نماز بخوانم؟و آیا جایز است بدون رعایت ترتیب، نمازهای قضا را بخوانم؛ مثلاً ده نماز صبح بخوانم بعد ده نماز ظهر و به‎همین‎صورت ادامه دهم؟

– جایز است قضای هر نمازی را در هر وقتی از شب یا روز و در سفر یا حضر، به‏جا آورد و جایز است که مکلف؛ مثلاً قضای نمازهای صبح یک ماه را بخواند؛ سپس قضای نمازهای ظهر یک ماه را بخواند و به‎همین‎ترتیب ادامه دهد. به شرط اینکه قضای نماز عصر را قبل از قضای نماز ظهر و قضای نماز عشا را قبل از قضای نماز مغرب نخواند و جایز است با رعایت شرط گفته شده، هر روشی را برای خواندن نمازهای قضا انتخاب کند.

س1670- دو سال، نماز قضا بر عهده دارم آیا واجب است در هنگام خواندن نماز قضا، ماه و روزی را که نماز در آن قضا شده مشخص کنم؟

– واجب نیست.

س1671- خانمی چند سال نماز نخوانده است، چگونه باید قضای نمازها را به‏جا آورد؟

– می‏تواند قضای نمازها را به‎صورت تدریجی بخواند. فقط باید از هر ماه، تعداد ایام عادت حیض را کم کند؛ مثلا اگر عادتش هفت روز است باید برای هر ماه، قضای بیست و سه روز را به‏جا آورد.

س1672- شخصی با وجود انجام گناهان کبیره، نماز هم می‏خوانده است؛ آیا باید آن نمازها را قضا کند؟

– انجام گناه، ضرری به واجباتی که شخص مکلف انجام داده مثل نماز، روزه و حج نمی‏زند. بنابر این برای انجام معصیت، مجازات می‏شود و واجباتی که انجام داده قبول می‏شود و از گردنش برداشته می‏شود. البته اگر شخص بی تقوا آن واجبات را انجام دهد، ثواب کمی دارد؛ و بر عکس، اگر شخص متقی و دور از گناه آن را انجام دهد، ثواب فراوانی دارد.

س1673- آیا جایز است کسی که چند سال نماز قضا بر عهده دارد آنها را به‎صورت نشسته بخواند؟

– خواندن نماز قضا به‎صورت نشسته صحیح نیست؛ مگر برای کسی که از ایستادن برای نماز عاجز است و امیدی برای برطرف شدن آن ندارد. اما کسی که امید برطرف شدن عذرش را دارد باید صبر کند و وقتی عذرش برطرف شد، قضا را ایستاده بخواند.

س1674- آیا واجب است نمازگزار خواندن نماز قضا را بر نافله مقدم کند؟

– اگر می‏خواهد هر دو را با هم انجام دهد، می تواند هر کدام را که خواست زودتر بخواند، اما اگر امر بر این قرار گرفت که یا نافله را بخواند یا نماز قضایی را که بر عهده دارد، بهتر این است که قضا را بخواند زیرا نماز قضا واجب است و نافله مستحب.

س1675- کسی که می‏داند قضای یکی از نمازهای پنج‎گانه بر عهده اوست، ولی نمی‏داند کدامیک را باید قضا کند؛ چگونه این نماز از گردن او ساقط می‏شود؟

-کافی است که یک قضای صبح و یک مغرب و یک نماز چهار رکعتی به نیّت آن‎چه بر ذمه اوست، از ظهر یا عصر و یا عشاء بخواند و مخیر است که این نماز را با صدای بلند یا آهسته به‏جا آورد.

س1676- آیا جایز است کسی که دچار درد مفاصل است، قضای نمازهایش را نشسته بخواند؟

– اگر این بیماری مزمن باشد و نتواند حتی جزئی از نماز را به‎صورت ایستاده بخواند و امید شفا هم نداشته باشد، جایز است به‎صورت نشسته، نماز بخواند.

س1677- آیا جایز است، کسی که نماز صبحش قضا شده، قضای آن را بعد از نماز ظهر و عصر بخواند تا نماز جماعت را از دست ندهد؟

– جایز است تا هر وقتی که می‏خواهد قضا را به تأخیر بیندازد؛ حتی اگر نماز جماعت را از دست ندهد.

س1678- حکم کسی که به خاطر فراموشی و یا جهل به مسأله، نمازش را بدون غسل یا وضو خوانده، چیست؟

– واجب است قضای نمازی را که بدون غسل یا وضو خوانده، به‏جا آورد؛ حال چه به‎سبب فراموشی باشد و چه به دلیل جهل به مسأله.

س1679- آیا واجب است مریض، قضای نمازی را که در حال شدت بیماری نخوانده، به‏جا آورد؟

– بله بر او واجب است.

س1680- دختری چهارده ساله هستم که در نه سالگی نسبت به نمازم بی تفاوت بودم؛ آیا واجب است قضای نمازهایی را که از نه سالگی نخوانده‏ام، به‏جا آورم؟

– واجب است هر نمازی را که پس از سن تکلیف نخوانده اید قضا کنید و سن بلوغ، برای دختران، سیزده سال قمری است. یا قبل از آن، اگر خون حیض ببیند.

س1681- اگر مکلف بداند که در بعضی از نمازهایش، وضویش باطل بوده ولی در تعداد آنها شک کند، چقدر باید نماز قضا بخواند؟

– باید به اندازه ای که یقین دارد، نماز قضا بخواند؛ مثلاً اگر شک کند که دو نماز قضا بر عهده دارد یا سه نماز، واجب است دو نماز قضا بخواند؛ اگرچه بهتر است سه نماز قضا را به‏جا آورد.

س1682- حکم کسی که چندسال، نماز نخوانده و قبل از اینکه قضای نمازها را به‏جا آورد، از دنیا رفته است، چیست؟

– واجب بوده که نسبت به نماز و روزه هایی که به گردن داشته است، وصیت کند و در این صورت اگر مال دارد, وصی باید به اندازه ثلث مال، کسی را اجیر کرده تا قضای آن ها را به‏جا آورد. البته، اگر ورثه راضی باشند بیشتر از ثلث را هم می‏تواند استفاده کند. و اگر مالی ندارد و عبادات را از روی تقصیر و عصیان انجام نداده قضای آنها بر کسی واجب نیست و کار او در قیامت به خدای سبحان باز می گردد و اگر برای انجام ندادن عبادات عذری داشته، بنابر احوط بر پسر بزرگ واجب است قضای آنها را به‏جا آورد.

دوم: نماز قضای پدر و مادر

س1683- قضای عبادات پدر و مادر، پس از مرگشان بر چه کسی واجب است؟

– بنابر احتیاط، بر پسر بزرگ واجب است قضای نماز و روزه ای که پدر به خاطر عذر و نه به‎عمد و از روی گناه، انجام نداده، قضا کند. ولی برای مادر، قضای عباداتش واجب نیست؛ هرچند مستحب است که از باب نیکی به او، عباداتش را قضا کند.

س1684- پدرم فوت کرد، در حالی که نماز و روزه به گردن داشت, و من، پسر بزرگ او هستم چگونه می‏توانم آن‎چه را بر عهده دارد قضا کنم؟و اگر برادران کوچکتر از من، قضای نماز و روزه هایش را انجام دهند، آیا از گردن من ساقط می‏شود؟

– اگر به این کار، وصیت کرده باشد باید وصیتش انجام شود و با مالش، اجرت قضای نماز و روزه هایش داده شود؛ خواه انجام ندادنش از روی عذر باشد یا عمداً ترک کرده باشد. ولی اگر وصیتی نکرده باشد و به‎عمد عباداتش را انجام نداده است، بر شما قضای آنها واجب نیست. اما اگر به سبب عذری ترک کرده، بنابر احتیاط بر پسر بزرگ واجب است، قضای آنها را به‏جا آورد و اگر فرض کنیم که او توانایی روزه گرفتن ندارد، روزه از او ساقط می‏شود و قضای آن بر بقیه برادران واجب نیست، ولی در صورتی که آنها تطوعاً واختیاراً به چنین کاری همت ورزند این عمل آنان صحیح است.

س1685- شخصی که نماز، بر عهده داشته از دنیا رفته است؛ آیا ممکن است دخترش، کسی را اجیر کند تا قضای نماز او را انجام دهد؟

– بله، جایز است؛ اگرچه بر او واجب نیست.

س1686- آیا قضای نماز، روزه و سایر عباداتی که مادر بر عهده داشته و پسر بزرگتر قصد انجام آن را ندارد، بر دختر واجب است؟

– قضای عبادات مادر، بر دختر واجب نیست؛ البته مستحب است, و بقیه فرزندان- اگر مادر وصیتی برای عبادات قضا شده، نکرده باشد یا وصیت کرده ولی مالی که با آن عبادات انجام شود، نداشته باشد- می‏توانند به قضای آن بپردازند.

س1687- آیا واجب است قضای نمازهای مادربزرگم را که قرائتش در نماز خوب نبود, انجام دهم؟

– قضا واجب نیست.

س1688- پدر و برادرم فوت کردند و هر دو اهل نماز نبودند، آیا می‏توانم قضای نمازهای آنها را به‏جا آورم و آیا این کار در روز قیامت برای آنها نفعی دارد؟

– می‏توانید انجام دهید و این کار در روز قیامت برای آنها مفید است؛ به‎خصوص اگر آنها عزم توبه داشته اند، مشمول لطف و رحمت الهی می‏شوند.

س1689- چرا قضای نماز و روزه برای مادری که از دنیا رفته واجب نیست؟ ولی برای پدر واجب است؟

– این موضوع که قضای عبادات مادر، مثل پدر بر پسر بزرگ واجب باشد، مورد اختلاف بین فقها می‏باشد و ما به این نتیجه رسیده ایم که قضا برای مادر واجب نیست. البته از باب نیکی به او مستحب می‏باشد و این مساله به دلایل و روایاتی برمی‎گردد که این حکم از آنها استفاده می‏شود و این مطلب ربطی به جایگاه والای مادر در شریعت مقدس اسلام ندارد.

س1690-: آیا بر فرزندان واجب است که عباداتی مانند نماز و روزه را که خانواده آنان در حالت بیماری پیش از مرگ در اثر فقدان هشیاری، از دست داده اند، قضا کنند؟

– اگر کاملاً هوشیاری را از دست داده باشند نماز و روزه از آنها ساقط می‏شود؛ بنابراین قضا واجب نیست، زیرا چیزی برگردن آنها نبوده است.

س1691- آیا جایز است انسان، داوطلب انجام قضای عبادات مرده ای شود که فرزند و برادر دارد؟

– جایز است و با این کار عبادات از گردن او ساقط می‏شود.

سوم: نماز استیجاری

س1692- آیا جایز است انسان زنده به دلیل ترس از مرگ ناگهانی کسی را اجیر کند تا قضای نمازهایش را به‏جا آورد؟

– اجیر گرفتن برای انسان زنده جایز نیست و اگر از مرگ ناگهانی می‏ترسد، باید وصیت کند تا پس از مرگش از طرف او قضا کنند.

س1693- پدرم برای به‏جا آوردن نماز و روزه اجیر شد ودر خواندن نماز، چشم امید به من داشت و خواندن شش ماه نماز را بر عهده من گذاشت ولی من در این کار سستی کرده و آن‎را به‎صورت کامل انجام ندادم و این مسأله سه یا چهار بار تکرار شد و من در حال حاضر نه مقدار نمازهایی که نخوانده ام را می‏دانم و نه اسامی صاحبان این نمازها را، الان چه کاری باید انجام دهم تا این نمازها از گردنم برداشته شود؟

– باید آنقدر نماز بخوانی تا یقین کنی از گردنت ساقط شده و ضرورتی برای ذکر اسامی اشخاص نیست؛ بلکه همین که نیّت کنی که نماز را از طرف کسی که پدرت تو را تکلیف کرده می‏خوانی، کافیست و باید سریع، این کار را انجام دهید.

س1694- اگر پدر، در حالی بمیرد که پسر بزرگش به سن تکلیف نرسیده باشد، آیا قضای نماز پدر بر این پسر واجب است؟

– اگر در هنگام فوت پدر، بالغ نباشد بر او واجب نیست.

س1695- کسی برای خواندن نماز میتی اجیر شده ‏اما اسم میت را فراموش کرده و امکان به دست آوردن اسم او را هم ندارد؛ الان تکلیف او چیست؟

– همین که نیّت کند: نماز را به نیابت شخصی که برای خواندن نماز او اجیر شده‏ام می‏خوانم، کافیست؛ حتی اگر اسم او را به‎صورت کامل نداند.

س1696- یکی از خواهران اهل سنت از خانم شیعه‏ای خواسته که نماز و عمره‏ای را به نیابت از مادرش که از دنیا رفته به‏جا آورد. این خانم چگونه باید این اعمال را انجام دهد بر اساس احکام مذهب تشیع یا اهل سنت؟

– باید نماز و عمره را بر اساس مذهب شیعه انجام دهد.

س1697- شخصی برای خواندن نماز آیات، اجیر شده و صاحب مال، هیچ شرطی نکرده است. این شخص به چه صورتی باید نماز را بخواند؟

– باید نماز را به‎صورت متعارف بخواند؛ یعنی خواندن حمد و سوره قبل از هر رکوع، همراه با گفتن مستحبات متعارف.

س1698- شخصی از روی نیاز، از دو نفر، عبادات استیجاری گرفته؛ به این‎صورت که قبل از اتمام عبادت اولی، از شخص دوم، عبادات استیجاری گرفته است با توجه به اینکه شخص اول، وقت مشخص را شرط نکرده، تکلیف او چیست؟

– این کار شایسته نیست و باید عباداتی را که اول گرفته انجام دهد؛ هرچند که برای انجام آن، وقت مشخص، شرط نشده باشد و جایز نیست آنقدر آن را به تأخیر اندازد که منجر به سهل انگاری شود.

س1699- آیا جایز است برای کسی که مرده ای بالینی به حساب می‎آید، نماز قضایی خواند؟

– خواندن نماز، به نیابت از زنده مطلقاً جایز نیست و در حالت فوق شخص مورد نظر، تکلیفی ندارد.

س1700- نظر جناب‎عالی در مورد اینکه جماعتی به نیابت از یک فرد، نماز بخوانند چیست؟، مثل اینکه صد نفر به نیابت از یک نفر، نماز صد روز را به جماعت یا فرادا در یک روز بخوانند؟

– جایز است و نماز صد روز از او ساقط می‏شود؛ البته با مراعات ترتیب، یعنی این‎که مثلاً نماز عصر قبل از ظهر خوانده نشود.

س1701- اگر کسی قادر باشد نماز و روزه ای را که بر گردن دارد قضا کند، آیا جایز است که کسی را برای قضای آنها اجیر کند؟

– اجیر گرفتن، فقط برای میت جایز است.

س1702- شخصی برای خواندن نماز یکسال، اجیر شده است و شرط شده که فقط خودش نمازها را بخواند. الان او قادر بر این کار نیست؛ با توجه به اینکه امکان برقراری ارتباط با صاحب مال نیست، آیا می‏تواند کس دیگری را برای این کار اجیر کند؟

– واجب است که صبر کرده و با صاحب مال ارتباط برقرار کند و اگر این کار، حتی در آینده ممکن نباشد باید به حاکم شرع، مراجعه کرده و در این کار از او اجازه بگیرد.

س1703- شخصی برای خواندن نماز یکسال، بدون هیچ شرطی اجیر شده است. این شخص نماز یک روز یا کمتر از آن را خوانده و شخص دیگری را برای این کار اجیر کرده است و کمتر از پولی که دریافت کرده به آن شخص پرداخته است، حکم او چیست؟

– تا هنگامی که شرطی وجود ندارد، صحیح است دیگری را برای این کار اجیر کند؛ ولی جایز نیست پول کمتری به او پرداخت کند. اگر اجیر دوم، نمازها را بخواند از گردن میت ساقط می‏شود. ولی اجیر اول به سبب این‎که پول کمتری داده، گناه کرده و واجب است بقیه پول را به اجیر دوم بپردازد.

س1704- آیا جایز است که قضای نماز و روزه و سایر عبادات را برای کسی که گم شده و نمی‏دانیم زنده است یا نه، انجام دهیم؟

– اگر امیدی به زنده بودنش نیست، قضا برای او صحیح است.

س1705- آیا میت به محض پرداخت مزد نماز و روزه به شخص اجیر، بری الذمه می‏شود؟ یا پس از آنکه اجیر نماز و روزه ها را به‏جا آورد؟

– نماز، روزه و یا حج از گردن مرده ساقط نمی‏شود؛ مگر بعد از انجام آنها.

س1706- اگر شخصی بمیرد و قضای تعدادی نماز، از زمان بلوغش بر او واجب بوده باشد، آیا می‏شود مالی را به جای خواندن نمازها صدقه داد؟

– با این کار، قضای نمازها از او ساقط نمی‏شود؛ مگر اینکه قضای نمازها را یا به‎صورت داوطلبانه و یا با اجیر کردن شخصی، بخوانند.

س1707- نماز قضایی بر گردن میت است، این نماز باید به‎صورت تمام قضا شود یا شکسته؟

اگر نماز، در سفر از او قضا شده، باید قضای آن به‎صورت شکسته خوانده شود و الاّ، باید تمام بخوانند.

[1] عن الإمام الصادق (ع) قال رسول الله (ص): (إن الله عز وجل تصدق على مرضى أمتى ومسافریها بالتقصیر والإفطار، أیسرُّ أحدکم إذا تصدق بصدقه أن تردََّ علیه).